બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.85

અથ પઞ્ચાશીતિતમોઽધ્યાયઃ
નન્દ ઉવાચ
વર્ણાનાં ચ ચતુર્ણાં ચ ભક્ષ્યાભક્ષ્યં ચ સાંપ્રતમ્ ।
વિપાકં કર્મણાં ચૈવ સર્વેષાં પ્રાણિનામપિ

કથયસ્વ મહાભાગ કારણાનાં ચ કારણમ્ ।
ત્વત્તોઽન્યં કં ચ પૃચ્છામિ નિતાન્તં સન્તમીશ્વરમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
ભક્ષ્યાભક્ષ્યં ચતુર્ણાં ચ વર્ણાનાં ચ યથોચિતમ્ ।
વેદોક્તં શ્રૂયતા તાત સાવધાનં નિશામય

અયઃપાત્રે પયઃપાનં ગવ્યં સિદ્ધાન્નમેવ ચ ।
ભૃષ્ટાદિકં પધુ ગુડં નાલિકેરોદકં તથા

ફલં મૂલં ચ યત્કિંચિદભક્ષયં મનુરબ્રવીત્ ।
દગ્ધાન્નં તપ્તસૌવીરમભક્ષ્યં વ્રહ્મનિર્મિતમ્

નાલિકેરોદકં કાંસ્યે તામ્રપાત્રે સ્થિતં મધુ ।
ગવ્યં ચ તામ્રપાત્રસ્થં સર્વં મદ્યં ઘૃતં વિના

તામ્રપાત્રે પયઃપાનમુચ્છિષ્ટે ઘૃતભોજનમ્ ।
દુગ્ધં સલવણં ચૈવ સદ્યો ગોમાંસભક્ષણમ્

અભક્ષ્યં મધુમિક્ષં ચ ઘૃતં તૈલં ગુડં તથા ।
આર્દ્રકં ગુડસંયુક્તમભક્ષ્યં શ્રુતિસંમતમ્

પીતશેષજલં ચૈવ માઘે ચ મૂલકં તથા ।
જપાદિકં ચ શયને સદા પ્રાજ્ઞઃ પરિત્યજેત્

દ્વિર્ભોજનં ચ દિવસે સંધ્યયોહ્ભોજનં તથા ।
ભક્ષ્યં ચ રાત્રિશેષે ચ ધ્રુવં પ્રાજ્ઞઃ પરિત્યજેત્

પાનીયં પાયસં ચૂર્ણં ઘુતં લવણમેવ ચ ।
સ્વસ્તિકં ગુડકં ચૈવ ક્ષીરં તક્રં તથા મધુ

હસ્તાદ્ધસ્તગૃહીતં ચ સદ્યો ગોમાંસમેવ ચ ।
કર્પૂરં રૌપ્યપાત્રસ્થમભક્ષ્યં શ્રુતિસંમતમ્

પરિવેષણકારી ચેદ્ભોક્તારં સ્પૃશતે યદિ ।
મભક્ષ્યં ચ તદન્નં ચ સર્વેષામેવ સંમતમ્

નકુલાનાં ગણ્ડકાનાં મહિષાણાં ચ પક્ષિણામ્ ।
સર્પાણાં સૂકરાણાં ચ ગર્દભાનાં વિશેષતઃ

મર્જારાણાં સૃગાલાનાં કુક્કુટાનાં વ્રજેશ્વર ।
વ્યાઘ્રાણામપિ સિંહાનાં ત્યાજ્યં માંસં નૃણાં સદા

જલૌકસાં ચ નક્રાણાં ગેધિકાનાં તથૈવ ચ ।
મણ્ડૂકાનાં કર્કટાનાં ચુઞ્ચુકાનાં ચ નિશ્ચિતમ્

ગવાં ચ ચમરીણાં ચ ન કલૌ માંસભક્ષણમ્ ।
હસ્તિનાં ઘોટકાનાં ચ નૃણામેવ ચ રક્ષસામ્

દંશશ્ચ મશકશ્ચૈવ મક્ષિકા ચ પિપીનિકા ।
અન્યેધાં ચ નિષિદ્ધાનાં લોકે વેદે વ્રજેશ્વર

વાનરાણાં ભલ્લુકાનાં શરભાણાં તથૈવ ચ ।
નિષિદ્ધં મૃગનાભીનાં ગર્દભાનાં ચ માંસકમ્

અભક્ષ્યં મહિષીણાં ચ દુગ્ધં દધિ ઘૃતં તથા ।
સ્વસ્તિકં ચ તથા તત્ર વિપ્રાણાં નવનીતકમ્

માંસમુચ્છૈઃશ્રવસકં તસ્ય દુગ્ધાદિકં તથા ।
વર્ણાનાં ચ ચતુર્ણાં ચાપ્યભક્ષ્યં ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

અભક્ષ્યમાર્દ્રકં ચૈવ સર્વેષાં ચ રવેર્દિને ।
પર્યુષિતં ચલં ચાન્નં વિપ્રાણાં દુગ્ધમેવ ચ

વર્ણાનાં ચ ચતુર્ણાં ચાપ્યવીરાન્નસ્ય ભક્ષણમ્ ।
તદન્નં ચ સુરાતુલ્યં ગોમાંસાધિકમેવ ચ

અવીરાન્નં ચ યોભુઙ્ક્તે બ્રાહ્મણો જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
પિતૃદેવાર્ચનં તસ્ય નિષ્ફલં મનુરબ્રવીત્

બ્રહ્માણાનાં વ૨ષ્ણવાનામભક્ષ્યં મત્સ્યમેવ ચ ।
ઇતરેષામભક્ષ્યં ચ પઞ્ચપર્વસુ નિશ્ચિતમ્

પિતૃદેવાવશેષે ચ ભક્ષ્યં માંસં ન દૂથિતમ્ ।
પઞ્ચપર્વસુ ત્યાજ્યં ચ સર્વેષાં મનુરબ્રવીત્

અસંસ્કૃતં ચ લવણં તૈલં ચાભક્ષ્યમેવ ચ ।
ભક્ષ્યં પવિત્રં સર્વેષાં વ્યઞ્જનં વહ્નિસંસ્કૃતમ્

એકહસ્તે ઘૃતં તોયમભક્ષ્યં સર્વમંમતમ્ ।
આવિલં કૃમિયુક્તં ચ પરિશુદ્ધં ચ નિર્મલમ્

અભક્ષ્યં બ્રહ્માણાનાં ચ વૈષ્ણવાનાં વિશેષતઃ ।
અનિવેદ્યં હરેરેવ યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્

પિપીલિકામિશ્રિતં ચ મધુ ગવ્યં ગુડં તથા ।
યત્કિંચિદ્વસ્તુ વા તાત ન ભક્ષ્યં ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

પક્ષિભક્ષ્યં કીટભક્ષ્યં શૃદ્ધં પક્વફલં તથા ।
કાકભક્ષ્યમભક્ષ્યં ચ સર્વેષાં દ્રવ્યમેવ ચ

ઘૃતપક્વં તૈલપક્વં મિષ્ટાન્નં શૂદ્રસંસ્કૃતમ્ ।
અભક્ષ્યં બ્રાહ્મણાનાં ચ શૂદ્રભક્ષ્યં ચ પીઠકમ્

સર્વેષામશુચીનાં ચ જલમન્નં પરિત્યજેત્ ।
આશૌચાન્તાત્પરદિને શુદ્ધમેવ ન સંશયઃ

વિપાકં કર્મણામેવ દુષ્કરં શ્રુતિસંમતમ્ ।
ભક્ષ્યાભક્ષ્યં ચ કથિતં યથાજ્ઞાનં વ્રચેશ્વર

ક્રમાચ્ચતુર્ષુ વેદેષુ ચૌક્તં મતચતુષ્ટયમ્ ।
સર્વેષાં સારભૂતં ચ કથયામિ પિતઃ શૃણુ

નાભુક્તં ક્ષીયતે કર્મ કલ્પકોટિશતૈરપિ ।
અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્

તીર્થાનાં ચ સુરાણાં ચ સહાયેન નૃણામપિ ।
કિંચિદ્ભવતિ સાહાય્યં કાયવ્યૂહેન સર્વતઃ

પ્રાયશ્ચિતાનિ ચીર્ણાનિ નિશ્ચિતમમત્પરાઙમુખમ્ ।
ન નિષ્પુનન્તિ હે તાત સુરાકુમ્ભમિવાઽઽપગાઃ

પ્રાયશ્ચિત્તેન પુણ્યેન ન હિ શુધ્યન્તિ માનવા ।
સર્વારમ્ભેણ વૈશ્યેન્દ્ર દાનેન યોગતોઽપિ વા

શુભાશુભં ચ યત્કર્મ વિના ભોગાન્ન ચ ક્ષયઃ ।
ભોગેન શુદ્ધિમાપ્નોતિ તતો મુક્તિર્ભવેન્નૃણામ્

ન નષ્ટં દુષ્કૃતં કર્મ સુકૃતેન ચ કર્મણા ।
ન નષ્ટં સુકૃતં કર્મ કૃતેન દુષ્કૃતેન ચ

યજ્ઞેન તપસા વાઽપિ વ્રતેનાનશનેન ચ ।
તીર્થસ્નાનેન દાનેન જપેન નિયમેન ચ

ભુવઃ પ્રદક્ષિણેનૈવ પુરાણશ્રવણેન ચ ।
ઉપદેણેન પુણ્યેન પૂજયા ગુરુદેવયોઃ

સ્વધર્માચરણેનૈવાતિથીનાં પૂજનેન ચ ।
બ્રહ્મણાં પૂજનેનૈવ ભોજનેન વિશેષતઃ

યદ્ધત્તમપિ વિપ્રાય તત્પ્રાપ્તં પૂર્ણરૂપતઃ ।
બીજરૂપં ચ તદ્દાનં ક્ષેત્રરૂપં ચ બ્રહ્મણઃ ૪૫
એકેન કર્મણા તાત સ્વર્ગં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
કર્મણા ન હિ મોક્ષં ચ તદેવ મમ સેવયા

સ્વર્ગં ચ સુકૃતેનૈવ નરકં દુષ્કૃતેન ચ ।
વ્યાધિર્જન્મ ચ યોનૌ ચ કુત્સિતે ચ તતઃ શુચિઃ

ગોઘ્નો યો બ્રાહ્મણાનાં ચ કામતશ્ચોપપાતકી ।
દન્દશૂકત્વમાપ્નોતિ ગોલોમસમવર્ષકમ્

સર્પેણ ભક્ષિતસ્તેન ચ્વાલયા ગરલસ્ય ચ ।
તૃષિતો વ્યથિતશ્ચૈવ નિરાહારઃ કૃશોદરઃ

તતઃ કુણ્ડાત્સમુત્થાય ગૌર્ભવેલ્લોમવર્ષકમ્ ।
તતઃ કુષ્ઠી ચ ચાણ્ડાલો વર્ષલક્ષંતતો નરઃ

તદા ભવેદ્બ્રાહ્મણશ્ચ કુષ્ઠયુક્તો હિ કર્મણા ।
ભોજયિત્વા વિપ્રલક્ષં નિર્વ્યાધિશ્ચ ભવેચ્છુચિઃ

અકામતસ્તદર્ધં ચ ક્ષત્રિયસ્યાપિ કામતઃ ।
અકામતસ્તદર્ધં ચ તદર્ધં ચ વિશસ્તથા

તદર્ધ શૂદ્રગોઘ્નશ્ચ ભુઙ્ક્તે પાપં ન સંશયઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તેન શુદ્ધશ્ચ ભુઙ્ક્તે શેષં ચ કર્મણઃ

અનુકલ્પે ચતુર્થં ચ પાપં ભુઙ્ક્તે ન સંશયઃ ।
ચતુર્ગુણં ચ ગોઘ્નાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ પાતકમ્

ભુઙ્ક્તે પાપં ચ બ્રહ્મન્નો બ્રાહ્મણાશ્ચેતરોઽપિ વા ।
ક્રમેણાનેન બોધ્યં ચ કામતોઽકામતોઽપિ વા

પ્રાયશ્ચિત્તં જન્મ કર્મ વ્યાધિરેવ પ સંશયઃ ।
ગોઘ્નો ભવતિ ગૌશ્ચાપિ યાવદ્વર્ષ ચ નિશ્ચિતમ્

ચતુર્ગુણં ચ તેષાં ચ બ્રહ્મઘ્નો વિટ્કૃમિર્ભવેત્ ।
તતો ભવતિ મ્લેચ્છશ્ચ તાવદ્વર્ષચતુર્ગુણમ્

તતશ્ચાન્ધો ભવેદ્વિપ્રઃ પૂર્વેષાં ચ ચતુર્ગુણમ્ ।
બ્રહ્મણાનાં ચતુર્લક્ષં ભોજયિત્વા શુચિર્ભવેત્

ચક્ષુષ્માંશ્ચ યશસ્વી ચ ભવેત્સોઽપ્યતિપાતકાત્ ।
સ્ત્રીઘ્નચતુર્ણાં વર્ણાનાં વેદે સોઽપ્યતિપાતકી

કાલસૂત્રં ચ પ્રાપ્નોતિ સ્ત્રીલોમસમવર્ષકમ્ ।
ભક્ષિતઃ કૃમિણા તત્ર નિરાહારો વ્યથાયુતઃ

તતો ભવતિ લોકે ચ તાવદ્વર્ષ ચ પાતકી ।
તતઃ પાપી ભવેત્સોઽપિ યક્ષ્મગ્રસ્તશ્ચ કર્મણા

વર્ષાણાં શતકં ચૈવ વિપ્રલક્ષં ચ ભોજયેત્ ।
તતઃ શુદ્ધો બ્રાહ્મણશ્ચ વિદ્વાંસ્તપસિ સંયતઃ

કિંચિદ્ભુઙક્તે પાપશેષં સ્વર્ણદાનાચ્છુચિર્ભવેત્ ।
ગર્ભઘ્નશ્ચ મહાપાપી સંપ્રાપ્નોતિ શુનીમુખમ્

વર્ષાણાં સતકં ચૈવ ઘોટકશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
વર્ષાણાં શતકં ચૈવ સૂક્ષ્મશસ્ત્રેણ પીડીતઃ

તતઃ પાપી ભવેદ્વૈશ્યો દ્રવ્યયુક્તો હિ કમંણા ।
પઞ્ચાશદ્વર્ષપર્યન્તં સ્વર્ણદાનાદ્ભવેચ્છુચિઃ

તતઃ સ્વકુલજાતોઽપિ નિર્વ્યાધિર્બ્રાહ્મણઃશુચિઃ ।
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયઘ્નશ્ચ ક્ષત્રિયો વા વિના રણાત્

તપ્તશૂલં ચ પ્રાપ્નોતિ વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્ ।
ક્વથિતં તપ્તલોહેન ચાઽઽર્તનાદં કરોતિ ચ

તતો ભવેન્મત્તગજો વર્ષાણાં શતકં તથા ।
તતો રક્તવિકારી ચ શૂદ્રો વર્ષશતં તથા

ગજદાનેન મુક્તશ્ચ વ્યાધિતશ્ચ તતો દ્વિજઃ ।
વૈશ્યઘ્નશ્ચાપિ વૈશ્યશ્ચ શૂદ્રઘ્નો વૈશ્ય એવ ચ

વૈશ્યઘ્નશ્ચાપિ શૂદ્રશ્ચ સમં પાપં લભેદ્ધ્રુવમ્ ।
કૃમિકુણ્ડં ચ પ્રાપ્નોતિ વર્ષાણાં શતકં તથા

કૃમિભિર્ભક્ષિતો દુઃશી કિરાતશ્ચ ભવેત્તતઃ ।
વર્ષાણાં શતકં ચૈવ કૃમિવ્યાધિસમન્વિતઃ

તતો મન્દાગ્નિયુક્તશ્ચ બ્રાહ્મણો દૈન્યવાન્વ્રજ ।
પઞ્ચાશદ્વર્ષપર્યન્તં દુર્બલશ્ચ કૃશોદરઃ

મુક્તિર્ભવતિ યુક્તેન તીર્થેચાશ્વપ્રદાનતઃ ।
શૂદ્રઘ્નો બ્રહ્મણશ્ચૈવ કામતોઽકામતોઽપિ વા

સાવિત્રી લક્ષયાપ્યેન તદર્ધેન શુચિર્ભવેત્ ।
ચતુર્વર્ણઃ કુક્કુરઘ્નો હ્યભિશપ્તશ્ચ શંભુના

વર્ષાણાં શતકં ચૈવ પ્રાપ્નોતિ રૌરવં નરઃ ।
તતો ભવેત્કુક્કુલશ્ચ વર્ષાણામપિ ષોડશ

તતઃ શુદ્ધો ભવેદ્વિપ્રો ભક્ષિતઃ કુક્કુરેણૈ ચ ।
ગઙ્ગાસ્નાનેન દાનેન સ્વર્ણસ્યાપિ ભવેચ્છુચિઃ

માર્જારઘ્નશ્ચતુર્વર્ણો ગઙ્ગાસ્નાનાદ્ભવેચ્છુચિઃ ।
વિપ્રાય લવણં દત્ત્વા ષટ્પલં ચ પ્રમુચ્યતે

હત્વા સર્પાંશ્ચતુર્વર્ણો મમ પાદેન ચિહ્નિતાન્ ।
બ્રહ્મહત્યાચતુર્થં ચ પાતકં ચ લભેદ્ધ્રુવમ્

અસિપત્રં ચ નરકં વર્ષાંણાં શતકં તથા ।
પ્રાપ્નોતિ યાતનાયુક્તો વિચ્છિન્નસ્તીક્ષ્ણધારયા

તતો ભવતિ સર્પશ્ચ ડુણ્ડુભો વર્ષપઞ્ચકમ્ ।
નરેણ તાડિતો દુઃખી મૃત્યોર્ભવતિ પીડિતઃ

તતો ભવેન્નરઃ પાપી જ્વરયુક્તો હિ દુર્બલઃ ।
વર્ષાણાં પઞ્ચકેનૈવ મૃતો ભવતિ કર્મણા

અશ્વઘ્નશ્ચ ગજઘ્નશ્ચ ચતુર્વર્ણશ્ચ પાતકી ।
વર્ષાણાં પઞ્ચકેનૈવ મૃતો ભવતિ કર્મણા

તતો ભવતિ હસ્તી ચ ઘોટકો વા વ્રજેશ્વર ।
યાવદ્વિંશતિવર્ષાણિ તતઃ શૂદ્રો ભવેદ્ધ્રુવમ્

અહંકૃતી વ્યાધિયુક્તો રૌપ્યદાનેન મુચ્યતે ।
બ્રાહ્મણાનાં ચ શતકં ભોજયિત્વા શુચિર્ભવેત્

ક્ષુદ્રજન્તુવધેનૈવ ક્ષુદ્રજન્તુર્ભવેન્નરઃ ।
વર્ષાણાં શતકં ચૈવ ક્ષુદ્રવ્યાધિં તરેત્તતઃ

કૃપા કાર્યા સતા શશ્વતહિંસ્રેષુ ચ જન્તુષુ ।
હિંસાયાં ન હિ દોષશ્ચ હિંસ્રાણાં ચ વ્રજેશ્વર

અશ્વત્થઘ્નશ્ચતુવંર્ણો બ્રહ્મહત્યાચતુર્થકમ્ ।
પાપં ચ લભતે તાત ચાસિપત્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્

સ તીક્ષ્ણેનાપિ શસ્ત્રેણ વિચ્છિન્નશ્ચ દિવાનિશમ્ ।
વર્ષાણાં શતકં ચૈવ ભુઙ્ક્તે પરમયાતનામ્

તતો ભવતિ વૃક્ષશ્ચ શાલમલિરહ્વર્ષલક્ષકમ્ ।
તતો ભવતિ શૂદ્રશ્ચ ચ્છિન્નાઙ્ગો વ્યાધિસંયુતઃ

યાવજ્જીવનપર્યન્તં તતો વિપ્રો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
વ્રણવ્યાધિસમાયુક્તો મુચ્યતે સ્વર્ણદાનતઃ

મિથ્યાસાક્ષ્યપ્રદાતા ચ કૃતઘ્નોઽતિકૃતઘ્નકઃ ।
વિશ્વાસઘાતી મિત્રઘ્નો વિપ્રાણાં ધનહારકઃ

શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજી ચ શૂદ્રાણાં શવદાહકઃ ।
શૂદ્રાણાં સૂપકારશ્ચ વૃષવાહકપાતકી

ધાવકો દેવલશ્ચાપિ ચૈતેઽતિપાપિનસ્તથા ।
કુમ્ભીપાકં પ્રયાન્તયેવ વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્

તત્રૈવ તપ્તતૈલેન સંતપ્તશ્ચ દિવાનિશમ્ ।
ણક્ષિતો વ્યથિતશ્ચૈવ સર્વાકારેણ જન્તુના

ગૃધ્રઃ કોટિસમસ્રાણિ શતજન્માનિ શૂકરઃ ।
શ્વાપદઃ શતજન્માનિ શૂદ્રો રોગી ભવેત્તતઃ

મન્દાગ્નિજ્વરસંયુક્તઃ પઞ્ચાશદ્વર્ષકં તથા ।
સુવર્ણાનાં શતપલં દત્તવા શુદ્ધો ભવેદ્ધ્રુવમ્

ચતુર્વર્ણો વસ્ત્રહારી ગવ્યહારી ચ માનવઃ ।
રૌપ્યમુક્તાપહારી ચ શૂદ્રદ્રવ્યાપહારકઃ

વર્ષાણાં ચ સહસ્રં ચ બકજાતિર્ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
મુત્રકુણ્ડં ચ વૈ ભુક્ત્વા વર્ષાણાં શતકં તથા

તતો ભવેચ્છૂદ્રજાતિર્વર્ષાણાં શતકં વ્રજ ।
કુષ્ઠવ્યાધિસમાયુક્તો ગલિતશ્ચૈવ પાતકી

તતો ભવેદ્બ્રાહ્મણશ્ચ કુષ્ઠાવશેષસંયુતઃ ।
સ્વર્ણષટ્પલદાનેન વ્યાધિતો મુચ્યતે શુચિઃ

શાકાપહારકશ્ચૈવ ફલાપહારકસ્તથા ।
યક્ષઃ પૃથિવ્યાં સંભૂતો લીલાદ્રવ્યાપહારકઃ

વર્ષાણાં શતકં ચૈવ ચાષપક્ષી ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
તતો ભવેત્કૃષ્ણવર્ણઃ શૂદ્રશ્ચ ભારતે ભુવિ

તતો ભવેદ્બ્રાહ્મણશ્ચાપ્યધિકાઙ્ગોઽપિ જન્મનિ ।
પુનર્જન્મદ્વિજો ભૂત્વા સુચ્યતે વિપ્રભોજનાત્

પક્વદ્રવ્યાપહારી ચ પશુયોનિર્ભવેદ્રધ્રુવમ્ ।
યસ્યાણ્ડકોશો ગન્ધાક્તઃ કસ્તૂરી યસ્ય નામ ચ

સપ્તજન્મમૃગો ભૂત્વા તતો ભવતિ ગન્ધકઃ ।
જન્મૈકં ચ તતઃ શૂદ્રો ગલત્કુષ્ઠી ચ જન્મનિ

તતો રોગાવશેષેણ સંયુતો બ્રહ્મણઃ કૃશઃ ।
સ્વર્ણષટ્પલદાનેન મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

ધાન્યાપહારી દુઃખી ચ કૃપણઃ સપ્તજન્મસુ ।
વિષ્ઠાકુણ્ડં વર્ષશતં સંપ્રાપ્ય મુચ્યતે ભિયા

સ્વર્ણાપહારી કુષ્ઠી ચ માનવ પતિતો ભવેત્ ।
સ્વર્ણદાનપ્રતિગ્રાહી વિટ્કુણ્ડં ચ પ્રયાતિ ય

તતો વર્ષશતં ભુક્ત્વા પુરીષં ચ દિવાનિશમ્ ।
તતો વ્યાઘો ભવેચ્છૂદ્રો રક્તદોષેણ સંયુતઃ

તજ્જન્મપાતકં ભુક્ત્વા બ્રાહ્મણશ્ચ પુનર્ભવેત્ ।
વ્યાધિરોષાવયુક્તશ્ચ મુચ્યતે સ્વર્ણદાનતઃ

અગમ્યાનાં ચ ગામી ચ પૂર્વોક્તં રૌરવં વ્રજેત્ ।
કુમ્ભીપાકં મહાઘોરં વર્ષાણાં ચાપ્યસંખ્યકમ્

તતો ભવેત્પુંશ્ચલીનાં યોનીનાં ચ કૃમિસ્તથા ।
વર્ષાણાં ચ સહસ્રં ચ વિટ્કૃમિર્વર્ષલક્ષકમ્

પશુયોનિર્ભવેત્તસ્માત્તસ્માચ્ચ ક્ષુદ્રજન્તવઃ ।
તતો ભવેન્મ્લેચ્છજાતિસ્તતઃ શૂદ્રાધમસ્તદા

તતો ભવતિ વિપ્રશ્ચ વ્યાધિયુક્તો નપુંસકઃ ।
પુનશ્ચ બ્રાહ્મણો ભૂત્વા તીર્થપર્યટનેન ચ

ક્રમેણ શુદ્ધો ભવતિ વંશહીનશ્ચ પાતકાત્ ।
ભોજયિત્વા વિપ્રલક્ષં પુત્રં ચ લભતે શુચિઃ

માનવઃ ક્રોધયુક્તશ્ચ ગર્દભઃ સપ્તજન્મસુ ।
માનવઃ કલહાવિષ્ટઃ સપ્તજન્મસુ વાયસઃ

શાલગ્રામપ્રતિગ્રાહી કાલસૂત્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્ ।
વર્ષાણાં શતકં ચૈવ શઞ્જરીટો ભવેત્તતઃ

લોહચોરશ્ચ નિર્વંશો મષીચોરશ્ચ કોકિલઃ ।
શુકોઽપ્યઞ્જનચોરશ્ચ મિષ્ટચોરઃ કૃમિર્ભવેત્

વિપ્રદ્વેષી ગુરુદ્વેષી શિરસાં ચ કૃમિર્ભવેત્ ।
પુંશ્ચલીં કામિનીં તાત ભુક્ત્વા ચ રૌરવં વ્રજેત્ ॥ ૧૧૯
તતો વૃથા કૃમિશ્ચૈવ વર્ષાણાં શતકં તથા ।
તતોઽપિ વિધવા ચૈવ વન્ધ્યા ચ સપ્તજન્મસુ

અસ્પૃશ્યા જાતિહીના ચ ચ્ચિન્નનાસા ભવેત્ક્રમાત્ ।
રક્તદ્રવ્યાપહારી ચ રક્તદોષાન્વિતો ભવેત્

આચારહીનો યવનઃ ખઞ્જો ભવતિ હિંસકઃ ।
અદીક્ષિતો વઙ્ખરશ્ચ દુષ્ટદર્શો ચ કાણકઃ

અહંકારી કર્ણહીનો બધિરો વેદનિન્દકઃ ।
વાક્યહર્તા ચ મૂકશ્ચ હિંસકઃ કેશહીનકઃ

મિથ્યાવાદી શ્મશ્રુહીનો દુર્વાક્યો દન્તહીનકઃ ।
ચિહ્વાહીનઃ સત્યહારી દુષ્ટોઽપ્યઙ્ગુલિહીનકઃ

ગ્રન્થાપહારી મૂર્ખશ્ચ વ્યાધિયુક્તો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
અશ્વગ્રાહી ચ તચ્ચૌરો લાલામૂત્રં વ્રજેદિતિ

વર્ષાણાં ચ શતં સ્છિત્વા ઘોટકશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
ગજચોરો ગચગ્રાહી વિટ્કુણ્ડે ચ સહસ્રકમ્

સ્થિત્વા વર્ષ ભવેદ્ધસ્તી તત્પશ્ચાદ્વૃષલો ભવેત્ ।
અયજ્ઞે છાગહન્તા ચ ચ્છાગચોરપ્રતિગ્રહી

પૂયકુણ્ડે વર્ષશતં સ્થિતવા ચાણ્ડાલતાં વ્રજેત્ ।
છાગશ્ચ વર્ષપર્યન્તં તદા ભવતિ માનવઃ

શત્રુશસ્ત્રેણા ચ્છિન્નશ્ચ તદા મુક્તો ભવેદ્દ્વિજઃ ।
દત્તાપહારી વાગ્દાનં કૃત્વાઽપહરતે પુનઃ

સ ભવેન્મલેચ્છયોનૌ ચ ભુક્ત્વા ચ નરકં વ્રજેત્ ।
એકાકી મિષ્ટમશ્નાતિ કાલમૂત્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્

તત્ર વર્ષશતં સ્થિત્વા પ્રેદો વર્ષસહસ્રકમ્ ।
તદા ભવતિ જન્મૈકં મક્ષિકા ચ પિપીલિકા

જન્મૈકં ભ્રમરશ્ચૈવ જન્મૈકં મધુમક્ષિકા ।
જન્મૈકં વરલશ્ચૈવ જન્મૈકં દંશ એવ ચ

જન્મૈકં મશકશ્ચૈવ જન્મૈકં પૂતિકં સ્મૃતમ્ ।
જન્મૈકં તલ્પકીટશ્ચ તદા શૂદ્રો ભવેદ્ધ્રુવમ્

અસદ્બુદ્ધિર્વ્યાધિયુક્તસ્તદા મુક્તો ભવેદ્દ્વિજઃ ।
તૈલચોરસ્તૈલકારો મૂર્ધિન કીટસ્ત્રિજન્મકમ્

તદા ભવેત્સ્વર્ણકારો જન્મૈકં દુષ્ટમાનસઃ ।
વિશ્વૈકનિપિકર્તા ચ ભક્ષ્મદાદુર્ધનં હરેત્

તમઃકુણ્ડે વર્ષશતં સ્થિત્વા સ્વર્ણવણિગ્ભવેત્ ।
જન્મૈકં ચ દરાચારો જન્મૈકં કરણો ભવેત્

કાયસ્થેનોદરસ્થેન માતુર્માસં ન ખાદિતમ્ ।
તત્ર નાસ્તિ કૃપા તસ્ય દન્તાભાવેન કેવલમ્

સ્વર્ણકારઃ સ્વર્ણવણિક્ કાયસ્થશ્ચ વ્રજેશ્વર ।
નરેષુ મધ્યે તે ધૂર્તાઃ કૃપાહીના મહીતલે

હૃદયં ક્ષુરધારાભં તેષાં નાસ્તિ ચ સાદરમ્ ।
શતેષુ સજ્જનઃ કોઽપિ કાયસ્થો નેતરૌ ચ તૌ

સુબુદ્ધિઃ શિવયુક્તશ્ચ શાસ્ત્રજ્ઞો ધર્મમાનસઃ ।
ન વિશ્વસેત્તેષુ તાત સ્વાત્મકલ્યાણહેતવે

સીમાપહારી દુષ્ટશ્ચ ભૂમિચોરશ્ચ હિંસકઃ ।
ભૂમિદાનાપહારી ચ કાલસૂત્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રામિ ક્ષટત્વિવાસાર્દિતઃ સ્થિતઃ
તતોઽપિતાનિ નામાનિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ

તતો ભવેદસચ્છૂદ્રો જન્મૈકં ચ તતઃ શુચિઃ ।
તસ્માજ્જ્ઞાનૈઃ સાવધાનં ભવેત્પ્રાજ્ઞશ્ચ યત્નતઃ

રક્તવસ્ત્રાપહારી ચ જન્મૈકં રક્તકીટ કઃ ।
તતઃ શૂદ્રશ્ચ જન્મૈકં તતો વિપ્રો ભવેચ્છુચિ

ત્રિસંધ્યહીનો વિબ્રશ્ચ પ્રાતઃશાયી ચ યો નરઃ ।
સંધ્યાશાયી દિવાશાયી યજ્ઞસૂત્રાપહારકઃ

અશુદ્ધઃ સંધ્યાકારી ચ વેદવેદાઙ્ગનિન્દકઃ ।
તદ્વિરુદ્ધઃ સ્વર્ગમાર્ગસ્ત્રિજન્મપતિતો દ્વિજઃ

યઃ શૂદ્રો બ્રાહ્મણીગામી કુમ્ભીપાકે વ્રજેદ્ધ્રુવમ્ ।
વર્ષાણાં ચ ત્રિલક્ષં ચ પચ્યતે તત્ર પીડિતઃ

દિવાનિશં પ્રદગ્ધશ્ચ તપ્તતૈલે ચ દારુણે ।
તતૌ ભવેદ્યોનિકીટઃ પુંશ્ચલીનાં ચ પાતકી

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ચાઽઽહારં તસ્ય તન્મલમ્ ।
તતો ભવતિ ચાણ્ડાલો જન્મલક્ષં ક્રમેણ ચ

તતઃ શૂદ્રો ગલત્કુષ્ઠી જન્મૈકં ચ તતઃ શુચિઃ ।
સોઽપિ વિપ્રો વ્યાધિશેષસ્તીર્થપર્યટનાચ્છુચિઃ

અસચ્છૂદ્રશ્ચ ભવતિ સોઽસ્થાનેઽસૂરપૂજિતે ।
દત્તવા દેવાય નૈવેદ્યમપવિત્રં ચ માનવઃ

સકેશં પાર્થિવં લિઙ્ગં સંપૂજ્ય યવનો ભવેત્ ।
દુર્બલેન ભવેદન્ધઃ કુત્સિતેન ચ કુત્સતિઃ

અઙ્ગહીનો દરિદ્રશ્ચ વ્યાધિયુક્તશ્ચ માનવઃ ।
અશ્રદ્ધયા ચ નિર્માણે નિર્માણસદૃશં ફલમ્

મૃદ્ભસ્મગોશકૃત્વિણ્ડૈસ્તથા વાલુકયાઽપિ વા ।
કૃત્વા લિઙ્ગં સકૃત્પૂજ્ય વસેત્કલ્પાયુષં દિવિ

તતો ભવતિ વિપ્રશ્ચ મહાબ્રજ્ઞશ્ચ ભૂમિમાન્ ।
રાજા ભવેદ્ભારતે ચ લિઙ્ગાનાં શતપૂજનાત્

સહસ્રપૂજનાત્સોઽપિ લભતે નિશ્ચિતં ફલમ્ ।
સ્થિત્વા ચ સુચિરં સ્વર્ગે રાજેન્દ્રો ભારતે ભવેત્

અયુતે ચ તદીશશ્ચ લક્ષે ચ પૃથિવીશ્વરઃ ।
પૂજને ચાતિભક્ત્યા ચાપ્યતિરિસ્તં ફલં લભેત્

તીર્થસ્નાનેન દાનેન વિપ્રાણાં ભોજનેન ચ ।
નારાયણાર્ચયા ચૈવ વિપ્રજાતિશ્ચ કર્મણા

અતિરિક્તેન તપસા પણ્ડિતો બ્રાહ્મણો ભવેત્ ।
પણ્ડિતો બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વૈષ્ણવશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ

અનેકજન્મપુણ્યેન જાયતે ભારતે ભુવિ ।
તસ્યાઙ્ધ્રિસ્પર્શનેનૈવ સદ્યઃ પૂતા વસુંધરા

તીર્થાઃ કુર્વન્તિ તીર્થાનિ જીવનમુક્તાશ્ચ વૈષ્ણવાઃ ।
સ્વપુંસાં ચ સહસ્રં ચ પુનન્તીતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

પાપેન વૈદ્યજન્મૈવ દુશ્ચિકિત્સોઽપિ બ્રાહ્મણઃ ।
દુશ્ચિકિત્સસ્તથા વૈદ્યો વ્યાલગ્રાહી ત્રિજન્મસુ

અતિક્રૂરો દુરાચારો દ્વેષ્ટા ચ સુરવિપ્રયોઃ ।
સ ભવેત્કુટિલવ્યાલો વર્ષાણાં ચ મહસ્રકમ્

પુંશ્ચલીલમ્પટાનાં ચ દૂતી યા કામિની વ્રજ ।
કાલમૂત્રે વર્ષશતં સ્થિત્વા ચ ગોધિકા ભવેત્

જન્મૈકં ગોધિકા ભૂત્વા હરિણશ્ચ ત્રિજન્મસુ ।
જન્મૈકં મહિષચૈવ જન્મૈકં ભલ્લુકો ભવેત્

જન્મૈકં ગણ્ડકશ્ચૈવ સૃગાલશ્ચ ત્રિજન્મસુ ।
પરકીયતડાગં ચ લુપ્ત્વા સસ્યં દદાતિ ચ

સ ભવેન્નક્રજાતિશ્ચ કચ્છપશ્ચ ત્રિજન્મસુ ।
વૃથા માંસં ચ યો ભુઙ્ક્તે મત્સ્યલુબ્ધશ્ચ બ્રાહ્મણઃ

ભુઙ્ક્તે માંસમદત્તં ચ સ મીનશ્ચ મૃગો ભવેત્ ।
વર્ષાણાં ચ સહસ્રં ચ તાત ભુક્ત્વા ચ કિલ્બિષમ્

કર્મભોગાચ્છુચિર્ભૂત્વા સ પુનર્બ્રાહ્મણો ભવેત્ ।
એકાદશીવિહીનશ્ચ બ્રાહ્મણઃ પતિતોભવેત્

ભક્ષ્યસ્ય દ્વિગુણં દત્ત્વા તેન પાપેન મુચ્યતે ।
મમ જન્મદિને ચૈવ યો ભુઙ્ક્તે માનવોઽધમઃ

ત્રૈલોક્યજનિતં પાપં સોઽપિ ભુઙ્ક્તે ન સંશયઃ ।
ભુક્ત્વા ચ નરકં સર્વં પશ્ચાચ્ચણ્ડાલતાં વ્રજેત્

એવં ચ શિવરાતૌ ચ શ્રીરામનવમીદિને ।
ઉપવાસાસમર્થશ્ચ હવિષ્યાન્નં સમાચરેત્

તતોઽશક્તો દુર્બલશ્ચ ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાનપિ ।
કૃત્વા મહોત્સવં પુણ્યં મદીયં પાતકાચ્છુચિઃ

તસ્માદ્યત્નેન કર્તવ્યં નામસંકીર્તનં મમ ।
ગૃધ્રઃ કોટિસહસ્રાણિ શતજન્માનિ સૂકરઃ

શ્વાપદઃ શતજન્માનિ કુહ્વાં ચ નિશિ ભોજનાત્ ।
અદીક્ષિતો દ્વિજશ્ચૈવ શઙ્ખશ્ચિલ્લઃ ॥
શુકો ભવેત્

અનુદ્વાહી દ્વિજશ્ચૈવ રાજહંસો ભવદ્ધ્રુવમ્ ।
ચિત્રવસ્ત્રાપહારી ચ મયૂરશ્ચ ત્રિજન્મસુ

તેજઃપત્રાપહારી ચ ભવેત્કારણ્ડવશ્ચિરમ્ ।
સુરાણાં પ્રતિમાચોરોઽપ્યન્ધશ્ચ સપ્તચન્મસુ

દરિદ્રો વ્યાધિયુક્તશ્ચ બધિરશ્ચાપિ કુબ્જકઃ ।
સ્ત્રીતૈલમધુમાંસાનિ રવૌ વા પઞ્ચપર્વસુ

સેવતે યો મહામૂઢો વજ્રદંષ્ટ્રં વ્રજેદ્ધ્રુવમ્ ।
પાતકી દુઃખિતસ્તત્ર વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્

તતો ભવતિ મ્લેચ્છશ્ચ ચાણ્ડાલઃ સપ્તજન્મસુ ।
વ્યાવિયુક્તસ્તતઃ શૂદ્રો બ્રાહ્મણશ્ચ તતઃ શુચિઃ

તસ્માદ્યત્નાન્ન ભોક્તવ્યં ભારતે ધર્મભીરુણા ।
બ્રાહ્મણં ચ સુરં દૃષ્ટ્વા ન નમેદ્યો નરાધમઃ

યાવજ્જીવનપર્યન્તમશુચિર્યવનો ભવેત્ ।
અભ્યુત્થાનં ન કુરુતે દૃષ્ટ્વા ચાઽઽગતબ્રાહ્મણમ્

સ ભવેદ્બ્રહ્મઘાતી ચ સપ્તજન્મસુ નિશ્ચિતમ્ ।
શિવદ્વેષી કુક્કુટશ્ચ દેવલઃ સપ્તજન્મમુ

પિતૃદેવાન્ચનં હન્તિ વેદોક્તં જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
સ યાતિ નરમં પાપી વર્ષાણાં ચ સહસ્રકમ્

તતશ્ચ રૌરવં ભુક્ત્વા તીર્થકાકસ્ત્રિચન્મસુ ।
ત્રિજન્મસુ શૃગાલશ્ચ તીર્થે ભુઙ્ક્તે શવં વ્રજ

ત્રિજન્મસુ ભવેત્સોઽપિ તીર્થેષુ શવરક્ષકઃ ।
શવાનાં કરમાદત્તે કર્મણા કૃતપાતકી

નિત્યં સુરાર્ચનં કૃત્વા દામ્ભિકો જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
ગુરું ચ નાર્ચયેદ્ભક્ત્યા તસ્મૈ નાન્નં દદાતિ યઃ

સ ભવેદ્દેલો દુઃખી દેવશાપેન પાતકી ।
નિત્યં સુરાર્ચનં કૃત્વા દામ્ભિકો જ્ઞાનદુર્બલઃ

પૂચાફલં ન લભતે દેવદ્રોહી સ દારુપાઃ ।
દીપનિર્વાણકર્તા ચ ખદ્યોલ સપ્તચન્મસુ

અતીવ મત્સ્યલબ્ધશ્ચાપ્યનૈવેદ્યં ચ ખાદતિ ।
સ ભવેન્મત્સ્યરઙ્ગશ્ચ માર્જરિઃ સપ્તજન્મસુ

ગોણીહર્તા કપોતશ્ચ માલાહર્તા વિહંગમઃ ।
ચટકો ધાન્યચોરશ્ચ માંસચોરશ્ચ કુંજરઃ

કવિઃ પ્રહર્તા વિદુષાં માણ્ડ્રકઃ સપ્તજન્મસુ ।
અસત્કવિર્ગ્રામવિપ્રો નકુલઃ સપ્તજન્મસુ

કુષ્ઠી ભવેચ્ચ જન્મૈકં કૃકલાસસ્ત્રિજન્મસુ ।
જન્મૈકં વરલશ્ચૈવ તતો વૃક્ષપિપીલિકા

તતઃ શૂદ્રશ્ચ વૈશ્યશ્ચ ક્ષત્રિયો બ્રાહ્મણસ્તથા ।
કન્યાવિક્રયકારી ચ ચતુર્વર્ણો હિ માનવઃ

સદ્યઃ પ્રયાતિ તામિસ્રં યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ ।
તતૌ ભવતિ વ્યાધશ્ચ માંસવિક્રયકારકઃ

તતો વ્યાધિ(ધો)ર્ભવેત્પશ્ચાદ્યો યથા પૂર્વચન્મનિ ।
મન્નામવિક્રયી વિપ્રોન હિ મુક્તો ॥
ભવેદ્ધ્રુવમ્

મૃત્યુલોકે ચ મન્નામસ્મૃતિમાત્રં ન વિદ્યતેઃ ।
પશ્ચાદ્ભવેત્સ ગોયોનૌ જન્મૈકં જ્ઞાનદુર્બલઃ

તતશ્ચાગસ્તતો મેષો મહિષઃ સ્પ્તચન્મસુ ।
મહાચક્રી ચ કુટિલો ધર્મહીનસ્તુ માનવઃ

જન્મૈકં તૈલકારશ્ચ કુમ્ભકાલસ્તથૈવ ચ ।
મિથ્યાકલઙ્કવક્તા ચ દેવબ્રાહ્મણ નિન્દકઃ

સ ભવેત્સ્વર્ણકારશ્ચ રજકઃ સપ્તજન્મસુ ।
બ્રાહ્મણક્ષત્રવિટ્શૂદ્રાઃ કુત્સિતાઃ શૌચવર્જિતાઃ

જન્મ તેષાં મલેચ્છયોનૌ વર્ષાણામયુતં તથા ।
અતીવ કામિનીલુબ્ધઃ કામુકઃ સ્ત્રીરતઃ સદા

યક્ષ્મગ્રસ્તો ભવેત્સદ્યઃ પરત્રાપિ નપુંસકઃ ।
કામતો યોષિતાં શ્રોણીસ્તનાસ્યે યશ્ચ પશ્યતિ

સ ભવેદ્દૃષ્ટિહીનશ્ચ પરત્રાપિ નપુંસકઃ ।
વિપ્રોઽભિચારકર્તા ચ હિંસકો જ્ઞાનદુર્બલઃ

યાત્યેવમન્ધતામિસ્રં વર્ષાણામયુતં તથા ।
તદા ભવતિ દૈવજ્ઞોઽપ્યગ્રદાની ચ દુર્મતિઃ

તતઃ શૂદ્રો ભવેદ્વિપ્રો ભોગેન કર્મણસ્તથા ।
શાસ્ત્રજ્ઞાતા ચ દૈવજ્ઞો મિથ્યા વદતિ લોભતઃ

સ ભવેચ્ચ ધ્રુવં જ્યેષ્ઠી વાનરઃ સપ્તજન્મસુ ।
અનેકજન્મતપસા ભારતે બ્રાહ્મણો ભવેત્

સુબુદ્ધિરતિધર્મિષ્ઠો ધર્મહીનશ્ચ પાતકી ।
સ્વધર્મનિરતો વિપ્રઃ પરમાચ્ચ હુતાશનાત્

પવિત્રશ્ચાતિતેજસ્વી તસ્મદ્ભીતાઃ સુરાઃ સદા ।
નદીષુ ચ યથા ગઙ્ગા તીર્થેષુ પુષ્કરં યથા

પુરીષુ ચ યથા કાશી યથા જ્ઞાનિષુ શંકરઃ ।
શાસ્ત્રેષુ ચ યથા વેદા યથાઽશ્વત્થશ્ચ પાદપે

મમ પૂજા તપસ્યાસુ વ્રતેષ્વનશનં યથા ।
તથા જાતિષુ સર્વાસુ બ્રાહ્મણાઃ શ્રેષ્ઠ એવ ચ

વિપ્રણદેષુ તીર્થાનિ પુણ્યાનિ ચ વ્રતાનિ ચ ।
વિપ્રપાદરજઃ શુદ્ધં પાપવ્યાધિવિમર્દનમ્

શુભાશીર્વચનં તેષાં સર્વકલ્યાણકારણમ્ ।
એતત્તે કથિતં તાત વિપાકઃ કર્મણામહો

યથાશ્રુતં યથાજ્ઞાતં તદશેષં નિણામય।
શુત્વા ધર્મવિપાકં ચ વાચકાય સુવર્ણકમ્

દદ્યાત્તસ્મૈ ચ રૌપ્યં ચ વસ્ત્રં તામ્બૂલમેવ ચ ।
સુવર્ણશતકં દદ્યાત્સદ્યો દેહી ચ ગોકુલમ્ ॥
રૌપ્યં વસ્ત્રં ચ તામ્બૂલં મત્પ્રીત્યા બ્રાહ્મણાય ચ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ ભગવન્નન્દસંઓ-
પઞ્ચાશીતિતમોઽધ્યાયઃ