બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.83

અથ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ
નન્દ ઉવાચ
વેદાનાં કારણં ત્વં ચ બ્રહ્માદીનાં ચ પુત્રક ।
સર્વં કથય ભદ્રં તે કં પૃચ્છામિ ત્વયા વિના

વિપ્રાણાં યો હિ ધર્મશ્ચ ક્ષત્રવિદ્શૂદ્રકર્મણામ્ ।
સંન્યાસિનાં ચ યો ધર્મો યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્

વિપ્રાણાં વિધવાસ્ત્રીણાં વૈષ્ણવાનાં સતામપિ ।
પતિવ્રતાનાં સ્ત્રીણાં ચ તત્સર્વ વક્તુમર્હસિ

ગૃહિણાં ગૃહિણીનાં ચ શિષ્યાણાં ચ વિશેષતઃ ।
પુત્રાણાં ચાપિ કન્યાનાં પિતરં માતરં પ્રતિ

સ્ત્રીજાતિશ્ચ કતિવિધા ભક્તઃ કતિવિધઃ પ્રભો ।
બ્રહ્માણ્ડં ચ કતિવિધં વદનં ચ કિમાત્મકમ્ ॥
કિં નિત્યં કૃત્રિમં કિં ચ બ્રૂહિ સર્વં ક્રમેણ ચ

શ્રીભગવાનુવાચ
સંધ્યાપૂતઃ સદા વિપ્રઃ કુરુતે મમ સેવનમ્ ।
નિત્યં ભુઙ્કતે મત્પ્રસાદમનિવેદ્ય કદા ચ ન

અન્નં વિષ્ઠા જલં યદ્વિષ્ણોરનિવેદિતમ્ ।
વિષ્ણુપ્રસાદભોજી ચ જીવન્મુક્તશ્ચ બ્રાહ્મણઃ

નિત્યં તપસ્યાનિરતઃ શુચિઃ શાન્તશ્ચ શાસ્ત્રવિત્ ।
વ્રતતીર્થાશ્રિતો ધર્મી નાનાધ્યાપનસંયુતઃ

વિષ્ણુમન્ત્રં ગૃહીત્વા ચ કૃત્વા ચ ગુરુસેવનમ્ ।
ગુહીત્વા તદનુજ્ઞાં ચ પશ્ચાદ્ભવતિ સ ગૃહી

દક્ષિણાં નિત્યબૂજાનાં ગુરવે ચ નિવેદયેત્ ।
ગુરૂણાં પોષણં નિત્યં કર્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ

સર્વેષામપિ વન્દ્યાનાં પિતા ચૈવ મહાન્ ગુરુઃ ।
પિતુઃ શતગુણૈર્માતા માતુઃ શતગુણૈઃ સુરઃ

મન્ત્રદસ્તન્ત્રદશ્ચૈવ સૃરાણાં ચ ચતુર્ગુણઃ ।
નારાયણાશ્ચ ભગવાન્ગુરુઃ પ્રત્યક્ષ ઈશ્વરઃ

ઉદ્દેશે દીયતે તસ્મૈ સુરાયેતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ।
પ્રત્યક્ષભોક્તા સ્વગુરુઃ સ્વયં દેહી જનાર્દનઃ

ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુરેવ સ્વયં શિવઃ ।
ગુરૌ ચ સર્વદેવાશ્ચ તિષ્ઠન્તિ સતતં મુદા

ગુરૌ તુષ્ટે હરિસ્તુષ્ટો યસ્મિંસ્તુષ્ટે ચ દેવતા ।
ગુરુઃ પુત્રસમં સ્નેહં શિષ્યેષુ ન કરિષ્યતિ

લભતે બ્રહ્મહત્યાં ચ ભુઙ્ક્તે કૃત્વા ચ નાઽઽશિષમ્ ।
સ્વધર્મનિરતો વિપ્રો બ્રાહ્મણશ્ચ સદા શુચિઃ

વિષ્ણુસેવી સદા વિપ્રસ્તદન્યોઽપ્યશુચિઃ સદા ।
બ્રાહ્મણો વૃષવાહશ્ચ શૂદ્રાણાં સૂપકારકઃ

બ્રાહ્મણો દેવલશ્ચૈવ સંધ્યાહીનશ્ચ દુર્બલઃ ।
બ્રાહ્મણશ્ચ દિવાશાયી શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજનઃ

શૂદ્રાણાં શવદાહી ચ તે ચ શૂદ્રસમા દ્વિજાઃ ।
શાલગ્રામમહામન્ત્રં કૃત્વા પૂજાં વિધાનતઃ

ભુઙ્ક્તે નંવેદ્યશેષં ચ તત્પાદોદકમેવ ચ ।
હરેઃ પાદોદકં પીત્વા તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ

મુચ્યતે સર્વપાપેમ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ।
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષિતઃ

શાલગ્રામશિલાતોયૈર્યોઽભિષેકં સમાચરેત્ ।
ગઙ્ગાજલાદ્દશગુણં શાલગ્રામજલં વ્રજ

નિત્યં ભુઙ્ક્તે ચ યો વિપ્રો જીવન્મુક્તઃ સુરૈઃ સમઃ ।
વિપ્રાણાં નિત્યકૃત્યં ચ વિષ્ણોર્નૈવેદ્યભોજનમ્

યત્નેન પૂજનં તસ્ય તત્પાજોદકમેવનમ્ ।
નિત્યં ત્રિસંધ્યં કુરુતે ભક્ત્યા ચ મમ પૂજનમ્

એકાદશ્યાં ન ભુઙ્ક્તે ચ મમ વૈ જન્મવાસરે ।
શિવરાત્રૌ ચ હે તાત શ્રીરામનવમીદિને

ન ચ ભુઙ્ક્તે વ્રતી યો હિ જીવન્મુક્તો હિ સ દ્વિજઃ ।
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ તસ્ય પાદે ચ તાનિ ચ

વિપ્રપાદોદકં પીત્વા તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ ।
વિપ્રપાદોદકક્લિન્ના યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની

તાવત્પુષ્કરપાત્રેષુ પિવન્તિ પિતરો જલમ્ ।
વિષ્ણુપ્રસાદભોજી ચ પવિત્રાં કુરુતે મહીમ્

તીર્થાનિ ચ નરાંશ્ચૈવ જીવન્મુક્તો હિ સ દ્વિજઃ ।
સર્વતીર્થેષુ સ સ્નાતો વ્રતાનાં ચ ફલં લભેત્

પદે પદેઽશ્વમેધસ્ય લભતે નિશ્ચિતં ફલમ્ ।
વહ્નિવાયુસમઃ પૂતસ્તેજસા ભાસ્કરોપમઃ

યમદૂતં યમં ચૈવ સ ચ સ્વપ્ને ન પશ્યતિ ।
વૈકુણ્ઠે મોદતે સોઽપિ પાર્ષદો હરિણા સહ

ન ભવેત્તસ્ય પાતો હિ વિપ્રસ્ય હરિસેવિનઃ ।
વિષ્ણુમન્ત્રોપાસકશ્ય સ એવ વૈષ્ણવો દ્વિજઃ

બ્રાહ્મણો વૈષ્ણવઃ પ્રાજ્ઞો ન હિ તસ્માત્પરઃ પુમાત્ ।
વેદોક્તો વા પુરાણોક્સ્તન્ત્રોક્તો વા ॥
મનુઃ શુચિઃ

વિચારતો ગૃહીત્વા તં શૈવઃ શાક્તશ્ચ વૈષ્ણવઃ ।
ગુરુવક્ત્રાદ્વિષ્ણુમન્ત્રોયસ્ય કર્ણે વિશત્યયમ્

તં વૈષ્ણવં મહાપૂતં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।
મન્ત્રગ્રહણમાત્રેણ જીવન્મુક્તો ભવેન્નરઃ

ભીત્તવા બ્રહ્મણ્ડમખિલં યાસ્યત્યેવ હરેઃ પદમ્ ।
પૂર્વાન્સપ્ત પરાન્સપ્ત સપ્ત માતામહાદિકાન્

સોદરાનૃદ્ધરેદ્ભક્તસ્તત્પ્રસૂં તત્પ્રસૂં તથા ।
જપેન્નારાયણક્ષેત્રે પુરશ્ચરણપૂર્વકમ્

પુરુષાણાં સહસ્રં ચ લીલયાઽ।ત્માનમુદ્વરેત્ ।
મન્ત્રગ્રહણમાત્રેણ ફલમેતદ્વ્રજેશ્વર

પુરશ્ચરણસંપર્કાત્પુરુષાણાં શતં શતમ્ ।
ઐકાન્તિકો વૈષ્ણવશ્ચપુંસાં લક્ષં સમુદ્ધરેત્

ક્રિયા વિષ્ણુપદે યસ્ય સંકલ્પાશ્ચ બહિઃકૃતા ।
દ્વિજાઃ સુરા મમ પ્રાણા ભક્તઃ પ્રાણત્પરઃ પ્રિયઃ

વિશ્વેષુ પ્રિયપાત્રેષુ ન મે ભક્તાત્પરઃ પ્રિયઃ ।
તેજીયાંસં ગુરું દૃષ્ટ્વા સર્વત્ર રક્ષિતું ક્ષમમ્

કનોતિ મન્ત્રગ્રહણં તસ્માદ્ભૂયાદ્વિચક્ષણઃ ।
વયોહીનાજ્જ્ઞાનહીનાદ્વિદ્યાહીનાત્તથૈવ ચ ॥
જાતિહીનાદ્ગુરોર્મન્ત્રં ગૃહ્ણીયાન્ન કદાચન

અશાસ્ત્રાર્થ ક્ષતં મન્ત્રં ન ગુહ્ણીયાત્કદાચન ।
મૂર્ખાદાશ્રમહીનાચ્ચ પિતુઃ સંન્યાસિનસ્તથા

રોગિણો વંશહીનાચ્ચ ભાર્યાહીનાત્તથૈવ ચ ।
મન્ત્રક્ષિપ્તાત્તથા મન્ત્રં ન ગૃહ્ણીયાત્કદાચન

વિષ્ણુમન્ત્રં ન ગૃહ્ણીયાદ્વિષ્ણુભક્તિ વિહીનતઃ ।
ન ચ શૈવાન્ન શાક્તાચ્ચ ગૃહ્ણીયાદ્વૈષ્ણવાદ્દ્વિજાત્

વયોહીનાત્તથાઽલ્પાયુર્જ્ઞાનહીનાદપણ્ડિતઃ ।
વિદ્યાહીનાદ્ભવેન્મૂઢો જાતિહીનાત્ક્ષયો ભવેત્

મૂર્ખાન્મૂર્ખો ભવેત્સદ્યો દુઃખી સ્વાશ્રમહીનતઃ ।
યશોહાનિઃ પિતુશ્ચૈવ મૃત્યુઃ સંન્યાસિનસ્તથા

રોગિણો વ્યાધિયુક્તશ્ચ નિર્વંશો વંશહીનતઃ ।
ભાર્યાહીનોઽપિ સ્ત્રીહીનાન્મન્ત્રક્ષિપ્તાદ્ગુરો સમઃ

વિષ્ણુભક્તિવિહીનાચ્ચ ભક્તિહીનો ભવેન્નરઃ ।
શૈવાચ્છાક્તાદ્ગૃહીત્વા ચ હરૌ ભક્તિર્ન વર્ધતે

બ્રાહ્મણો વૈષ્ણવઃ શુદ્ધઃ પક્વાન્નં દાતુમીશ્વરઃ ।
પક્વાન્નં હરયે દાતુમક્ષમશ્ચેતરો જનઃ

ઓંકારોચ્ચારણાદ્ધોમાચ્છાલગ્રામશિલાર્ચનાત્ ।
મહ્યં પક્વાન્નદાનાચ્ચ વિપ્રાદન્યો વ્રજેદધઃ

ઉદાસીનાદ્દૂરાચારાન્ન ગૃઙ્ણીયાન્મનું સુધીઃ ।
દૈવાદ્યદિ ચ ગૃહ્ણીયાદ્ધનહીનો ભવેદ્ધ્રુવમ્

બ્રાહ્મણાનાં સદા ભક્ષ્યં હવિષ્યં ચ નિરામિષમ્ ।
આમિષસ્ય પરિત્યાગાત્સૂર્યંવત્તેજસા ભવેત્

નિત્યં નૂતનભાણ્ડેન કર્તવ્યઃ પાક એવ ચ ।
અથવા પક્ષપર્યન્તં તતસ્ત્યાજ્યં મનીથિભિ।

સ્થાનં સુસંસ્કૃતં કૃત્વા પાકં નિર્વૃ ત્ય પૂજકઃ ।
સ્થાને પરિષ્કૃતે વિપ્રો દત્ત્વા મહ્યં ચ ભક્તિતઃ

તદા નિવેદ્ય ભુઙ્ક્તે ચ દત્ત્વા વિપ્રાય સાદરમ્ ।
અનિવેદ્ય ચ ભુક્ત્ત્વા ચ સુરાપીતિર્ભવેદ્દ્વિજઃ

ચન્દ્રસૂર્યેપરાગે વૈ ચાઽઽશૌચે મૃતજાતયોઃ ।
સ્પૃષ્ટેનાશુચિના સદ્યાઃ પાકભાણણ઼ડં પરિત્યજેત્

ભૃષ્ટં દ્રવ્યં તથાઽન્નં ચ ધૃત્વા ધૌતે ચ વાસસી ।
પાદપ્રક્ષાલનં કૃત્વા ભુઙ્કતે સ્થાનો પરિષ્કૃતે

દ્વિર્ભોજનં ન કર્તવ્યં સ્થિતે સૂર્યે દ્વિજાતિભિઃ ।
નિષ્ફલં તદ્ભવેત્કર્મ ભુક્ત્વા ચ નરકં વ્રજેત્

યાત્રાં યુદ્વં નદીતીરં પુનર્ભોજનમૈથુને ।
વર્જંયેચ્છ્રાદ્ધદિવસે હવિષ્યાશી ચ સંયમી

દ્વિજાય વિષ્ણુભક્તાય પાત્રં દદ્યાદ્વુધાય ચ ।
વૃષલીપતયે ચૈવ ન દદ્યાય્છૂદ્રયાજિને

સંધ્યાહીનાય દુષ્ટાય વૃષવાહાય યત્નતઃ ।
શુક્રવિક્રયિણે ચૈવ દેવલાય કદાચન

પ્રદત્તં પાત્રમેતેભ્યો બ્રાહ્મણં નરકં નયેત્ ।
પાત્રે ભુક્તવા તદ્દિવસે મૈથુનાન્નરકં વ્રજેતુ

સર્વેભ્યઃ પાતકી તાત કન્યાવિક્રયકારકઃ ।
મૂન્યં ગૃહીત્વા યો દદ્યાત્સ મહારૌરવં વ્રજેત્

કન્યાલોમપ્રમાણાન્તં વર્ષં ચ પિતૃભિઃ સહ ।
કુમ્ભીપાકે પચ્યતે ચ પુત્રશ્ચાપિ પુરોહિતઃ

તસ્માત્કન્યાં સુપાત્રાય દાનં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ।
શૂદ્રવદ્બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ નૈવ તદ્વંશચાય ચ

વિપ્રવૈષ્ણવયોર્ધર્મઃ કથિતશ્ચ વ્રજેશ્વરઃ ।
યદુક્તં ચ પુરાણૈશ્ચ ચતુર્ભિઃ શ્રુતિભિસ્તથા

દ્વિજાર્ચનં ક્ષત્રિયાણાં તથા નારાયણાર્ચનમ્ ।
રાજ્યાનાં પાલનં ચૈવ રણે નિર્ભયતા તથા

નિત્યં દાનં બ્રાહ્મણેભ્યઃ શરણાગતરક્ષણમ્ ।
પુત્રતુલ્યં પ્રજાનાં ચ દુઃખિનાં પરિપાલનમ્

શસ્ત્રાસ્ત્રાણાં ચ નૈપુણ્યં રણે શૌણ્ડીર્યમેવ ચ ।
તપશ્ચ ધર્મકૃત્યં ચ યત્નતઃ કુરુતે મુદા

પણ્ડિતં નીતિજ્ઞાસ્ત્રજ્ઞં નિત્યં ચ પરિપાલયેત્ ।
નિયોજયેત્સભામધ્યે નિત્યં સદ્ભિશ્ચ સંયુતે

હસ્ત્યશ્વરથપાદાતં સેનાઙ્ગં ચ ચતુષ્ટયમ્ ।
પાલયેદ્યત્નતો નિત્યં યશસ્વી ચ પ્રતાપવાન્

રણે નિમન્ત્રિતશ્ચૈવ દાને ન વિમુખો ભવેત્ ।
રણે વા યસ્ત્યજેત્પ્રાણાંસ્તસ્ય સ્વર્ગો યશસ્કરઃ

વૈશ્યાનામપિ વાણિજ્યમીશ્વરઃ કૃષિપાલને ।
વિપ્રદેવાર્ચનં દાનં તપસ્યા વ્રતસેવનમ્

વિપ્રાણામર્ચનં નિત્યં શૂદ્રધર્મો વિધીયતે ।
તત્કૃષી તદ્ધનગ્રાહી શૂદ્રશ્ચાણ્ડાલતાં વ્રજેત્

ગૃધ્રઃ કોટિસહસ્રાણિ શતજન્માનિ સૂકરઃ ।
શ્વાપદઃ શતજન્માનિ શૂદો વિપ્રધનાપહઃ

યઃ શૂદ્રો બ્રાહ્મણીગામી માતૃગામી સ પાતકી ।
કૃમ્ભીપાકે પચ્યતે સ યાવદ્વૈ બ્રહ્મણઃ શાતમ્

કુમ્ભીપાકે તપ્રતૈલે ભુક્તઃ સર્પૈરહર્નિશમ્ ।
શબ્દં ચ વિકૃતાકારં કુરુતે યમતાડનાત્

તતશ્ચાણ્ડાલયોનિઃ સ્યાત્સપ્તજન્મસુ પાતકી ।
સપ્તજન્મસુ સર્પશ્ચ જલૌકાઃ સપ્તજન્મસુ

જન્મકોટિસહત્રં ચ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ।
પુંશ્ચલીનાં યોનિકૃમિઃ સ ભવેત્સપ્તજન્મસુ

ગર્વા વ્રણકૃમિઃ સ્યાચ્ચ પાતકી સપ્તજન્મસુ ।
યોનૌ યોનૌ ભ્રમત્યેવં ન પુનર્જાયતે નરઃ

સંન્યાસિનાં ચ યો ધર્મો મન્મુખાચ્ચ નિશામય।
દણ્ડગ્રહણમાત્રેણ નરો નારાયણો ભવેત્

પૂર્વકર્માણિ દગ્ધ્વા ચ પરકર્મનિકૃન્તનમ્ ।
કુરુતે ચિન્તયેન્માં ચ હ્યાયાતિ મમ મન્દિરમ્

સંન્યાસિનાં પદસ્પર્શાત્સદ્યઃ પૂતા વસુંધરા ।
સદ્યઃ પુનન્તિ તીર્થાનિ વૈષ્ણવસ્ય યથા વ્રજ

સંન્યાસિનશ્ચ સ્પર્શેન નિષ્પાપો જાયતે નરઃ ।
સંન્યાસિનં ભોજયિત્વા ચાશ્વમેધફલં લભેત્

નત્વા ચ કામતો દૃષ્ટ્વા રાજસૂયફલં લભેત્ ।
ફલં સંન્યાસિનાં તુન્યં યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્

સંન્યાચી યાતિ સાયાહ્ને ક્ષુધિતો ગૃહિણાં ગૃહમ્ ।
સદન્નં વા કદન્નં વા તદ્દત્તં નૈવ વર્જયેત્

ન યાચતે ચ મિષ્ટાન્નં ન કુર્યાત્કોપમેવ ચ ।
ન ધનગ્રહણં કુર્યાદેકવાસા નિરીહતઃ

શીતગ્રીષ્મસમાનશ્ચ લોભમોહવિવર્જિતઃ ।
તત્ર સ્થિત્વૈકરાત્રં ચ પ્રાતરન્યત્સ્થલં વ્રજેત્

યાનમાનોહણં કૃત્વા ગૃહીત્વા ગૃહિણો ધનમ્ ।
ગૃહં કૃત્વા ગૃહી રમ્યાત્સ્વધર્માત્પતિતો ભવેત્

કૃત્વા ચકૃષિવાણિજ્યં કુવૃત્તિં કુરુતે ચ યઃ ।
સ સંન્યાસી હૃતાચારઃ સ્વધર્માત્વતિતો ભવેત્

અશુભં ચ શુભં વાઽપિ સ્વકર્મ કુરુતે યદિ ।
બહિષ્કૃતઃ સ્વધર્મો વાઽપ્યુપહાસ્યશ્ચ વૈ ભવેત્

બ્રાહ્મણી પતિહીના યા ભવેન્નિષ્કામિની સદા ।
એકભુક્તા દિનાન્તે સા હવિષ્યાન્નરતા સદા

ન ધત્તે દિવ્યવસ્ત્રં ચ ગન્ધદ્રવ્યં સુતૈલકમ્ ।
સ્રજં ચ ચન્દનં ચૈવ શઙ્ખસિન્દૂરભૂષણમ્

ત્યક્ત્વા મલિનવસ્ત્રા સ્યાન્નિત્યં નારાયણં સ્મરેત્ ।
નારાયણસ્ય સેવાં ચ કુરુતે નિત્યમેવ ચ

તન્નામોચ્ચારણં શશ્વત્કુરુતે નાન્યભક્તિતઃ ।
પુત્રતુલ્યં ચ પુરુષં સદા પશ્યતિ ધર્મતઃ

મિષ્ટાન્નં ન ચ ભુઙ્ક્તે સા ન કુર્યાદ્વિભવં વ્રજ ।
એકાદશ્યાં ન ભોક્તવ્યં કૃષ્ણજન્માષ્ટમીદિને

શ્રીરામસ્ય નવમ્યાં તુ શિવરાત્રૌ પવિત્રયા ।
અઘોરાયાં ચ પ્રેતાયાં ચન્દ્રસૂર્યોપરાગયોઃ

ભૃષ્ટં દ્રવ્યં પરિત્યજ્ય ભુજ્યતે પરમેવ ચ ।
તામ્બૂલં વિધવાસ્ત્રીણાં યતીનાં બ્રહ્મચાનિણામ્

સંન્યાસિનાં ચ સૌમાંસસુરાતુલ્યં શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ।
રક્તશાકં મસૂરં ચ જમ્બીરં પર્ણમેવ ચ

અલાબુર્વર્તુલાકારા વર્જનીયા ચ તૈરવિ ।
પર્યઙ્કશાયિની નારી વિધવા પાતયેત્પતિમ્

યાનમારોહણં કૃત્વા વિધવા નરકં વ્રજેત્ ।
ન કુર્યાત્કેશસંસ્કારં ગાત્રસંસ્કારમેવ ચ

કેશવેણી જટારૂપે તત્ક્ષૌરં તીર્થકં વિના ।
તૈલાભ્યઙ્ગંન કુર્વીત નહિ પશ્યતિ દર્પણમ્

મુખં ચ પરપુંસાં ચ યાત્રાં નૃત્યં મહોત્સવમ્ ।
નર્તનં ગાયનં ચૈવ સુવેષં પુરુષં શુભમ્

શૃણુયાચ્ચ સતાં ધર્મ સામવેદનિરૂપિતમ્ ।
પરમાર્થ પરં ચૈવ નિબોધ કથયામિ તે

અધ્યાપનમધ્યાનં શિષ્યાણાં પરિપાલનમ્ ।
ગુરુણાં સેવનં નિત્યં દ્વિચદેવાર્ચનં તથા

સિદ્ધાન્તશાસ્ત્રનૈપુણ્યં ભાવનં સ્વાત્મતોષણમ્ ।
વ્યાખ્યાનં પરિશુદ્ધં ચ ગ્રન્થાભ્યસ્તં ચ સંતતમ્

પ્યવસ્થાપરિશુદ્ધ્યર્થ વિચારો વેદસંમતઃ ।
શાસ્ત્રાર્થાચરણં ચૈવ કતધ્યં સ્વયમેવ ચ

દેવાહ્નિકેષુ નૈપુણ્યં વેદાચરણમીપ્સિતમ્ ।
વેદોક્તભક્ષણં ચૈવ પવિત્રાચરણં સદા

પતિવ્રતાનાં યં ધર્મ તં નિબોધ વ્રજેશ્વર ।
નિત્યંતુ ભર્તર્યૌત્સુક્યાત્તત્પાદોદકમીપ્સિતમ્

ભક્તિભાવેન સતતં ભોક્તવ્યં તદનુજ્ઞયા ।
વ્રતં તપસ્યાં દેવાર્ચાં પરિત્યજ્ય પ્રયત્નતઃ

કુર્યાચ્ચરણસેવાં ચ સ્તવનં પરિતોષણમ્ ।
તદાજ્ઞારહિતં કર્મ ન કુયદ્વિરૈતઃ સતી

નારાયણાત્પરં કાન્તં ધ્યાયતે સતતં સતી ।
પરપુંસાં મુખં ચૈવ સુવેષપુરુષં પરમ્

યાત્રામહોત્સવં નૃત્યં નર્તનં ગાયનં વ્રજ ।
પરક્રીડાં ચ સતતં ન હિ પશ્યતિ સુવ્રતા

યદ્ભક્ષ્યં સ્વામિનો નિત્યં તદેવમપિ યોષિતામ્ ।
નહિ ત્યજેત્તુ તત્સઙ્ગં ક્ષણમેવ ચ સુવ્રતા

ઉત્તરે નોત્તરં દદ્યાત્સ્વામિનશ્ય પતિવ્રતા ।
ન કોપં કુરુતે શુદ્વા તાડિતા ચાપિ કોપતઃ

ક્ષુધિતં ભોજયેત્કાન્તં દદ્યાત્પાનં ચ ભોજનમ્ ।
ન બોધયેત્તં નિદ્રાલું પ્રરેયેન્નૈવ કર્મસુ ॥ ૧૧૭ ।
પુત્રાણાં ચ શતગુણં સ્નેહં કુર્યાત્પતીં સતી ।
પતિર્બન્ધુર્ગતિર્ભર્તા દૈવતં કુલયોષિતઃ

શુભં દૃષ્ટ્વા સુધાતુલ્યં કાન્તં પશ્યતિ સુન્દરી ।
સસ્મિતં વદનં કૃત્વા ભક્તિભાવેન યત્નતઃ

પુરુષાણાં સહસ્રં ચ સતી સ્ત્રી ચ સમુદ્ધરેત્ ।
પતિઃ પતિવ્રતાનાં ચ મુચ્યતે સર્વપાતકાત્

નાસ્તિ તેષાં કર્મભોગઃ સતીનાં વ્રતતેજસા ।
તયા સાર્ધં ચ નિષ્કર્મી મોદતે હરિમન્દિરે

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સતીપાદેષુ તાન્યપિ ।
તેજશ્ચ સર્વદેવાનાં મુનીનાં ચ સતીષુ ચ

તપસ્વિનાં તપઃ સર્વં વ્રતિનાં યત્ફલં વ્રજ ।
દાને ફલં યદ્દાતણાં તત્સર્વ તાસુ સંતતમ્

સ્વયં નારાયણઃ શંભુર્વિધાતા જગતામપિ ।
સુરાઃ સર્વે ચ મુનયો ભીતાસ્તાભ્યાં ચ સંતતમ્

સતીનાં પાદરજસા સદ્યઃ પૂતા વસુંધરા ।
પતિવ્રતાં નમસ્કૃત્વા મુચ્યતે પાતકાન્નરઃ

ત્રૈલોક્યં ભસ્મસાત્કર્તું ક્ષણેનૈવ પતિવ્રતા ।
સ્વતેજસા સમર્થા સા મહાપુણ્યવતી સદા

સતીનાં ચ પતિઃ સાધુઃ પુત્રો નિઃશંક એવ ચ ।
ન હિ તસ્ય ભયં કિંચિદ્દેવેભ્યશ્ચ યમાદપિ

શતજન્મપુણ્યવતાં ગેહે જાતા પતિવ્રતા ।
પતિવ્રતાપ્રસૂઃ પૂતા જીવન્મુક્તઃ પિતા તથા

સતી સ્ત્રી પ્રાતરુત્થાય ત્યક્ત્વા ચ રાત્રિવાસસમ્ ।
ભર્તારં ચ નમસ્કૃત્ય કરોતિ સ્તવનં મુદા

ગૃહકાર્યં તતઃ કૃત્વા સ્નાત્વા ધૌતે ચ વાસસી ।
ગૃહીત્વા શુક્લપુષ્પં ચ ભક્તિતઃ પૂજયેત્પતિમ્

સ્નાપયિત્વા સુપૂતેન જલેન નિર્મલેન ચ ।
તસ્મૈ દત્ત્વા ધૌતવસ્ત્રં તત્પાદૌ ક્ષાલયેન્મુદા

આસને વાસયિત્વા ચ દત્ત્વા ભાલે ચ ચન્દનમ્ ।
સર્વાઙ્ગલેપનં કૃત્વા દત્ત્વા માલ્યં ગલેઽપિ ચ

સામવેદોક્તમન્ત્રેણ ભોગદ્રવ્યૈઃ સુધોપમૈઃ ।
સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ કાન્તં સ્તુત્વા ચ પ્રણમેન્મુદા

ઓં નમઃ કાન્તાય શાન્તાય સર્વદેવાશ્રયાય સ્વાહા ।
ઇત્યનેનૈવ મન્ત્રેણ દત્ત્વા પુષ્પં ચ ચન્દનમ્

પાદ્યાર્ધ્યં ધૂપદીપૌ ચ વસ્ત્રં નૈવેદ્યમુત્તમમ્ ।
જલં સુવાસિતં શુદ્ધં તામ્બૂલં ચ સુવાસિતમ્

દત્ત્વા સ્તોત્રં પઠેદ્યદ્યત્કૃતં વૈ પાઠ્યમેવ ચ ।
ઓં નમઃ કાન્તાય ભર્ત્રે ચ શિરશ્ચન્દ્રસ્વરૂપિણે

નમઃ શાન્તાય દાન્તાય સર્વદેવાશ્રયાય ચ ।
નમો બ્રહ્મસ્વરૂપાય સતીપ્રાણપરાય ચ

નમસ્યાય ચ પૂજ્યાય હૃદાધારાય તે નમઃ ।
પઞ્ચપ્રાણાધિદેવાય ચક્ષુષસ્તારકાય ચ

જ્ઞાનાધારાય પત્નીનાં પરમાનન્દરૂપિણે ।
પતિર્બ્રહ્મા પતિર્વિષ્ણુઃ પતિરેવ મહેશ્વરઃ

પતિશ્ચ નિર્ગુણાધારો બ્રહ્મરૂપ નમોઽસ્તુ તે ।
ક્ષમસ્વ ભગવન્ દોષં જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં ચ યત્

પત્નીબન્ધો દયાસિન્ધો દાસીદોષં ક્ષમસ્વ મે ।
ઇદં સ્તોત્રં મહાપુણ્યં સૃષ્ટ્યાદૌ પદ્મયા કૃતમ્

સરસ્વત્યા ચ ધરયા ગઙ્ગયા ચ પુરા વ્રજ ।
સાવિત્ર્યા ચ કૃતં પૂર્વં બ્રહ્મણે ચાપિ નિત્યશઃ

પાર્વત્યા ચ કૃતં ભક્ત્યા કૈલાસે શંકરાય ચ ।
મુનીનાં ચ સુરાણાં ચ પત્નીભિશ્ચ કૃતં પુરા

પતિવ્રતાનાં સર્વાસાં સ્તોત્રમેતચ્છુભાવહમ્ ।
ઇદં સ્તોત્રં મહાપુણ્યં યા શ્રૃણોતિ પતિવ્રતા

નરોઽન્યો વાઽપિ નારી વા લભતે સર્વવાઞ્છિતમ્ ।
અપુત્રો લભતે પુત્રં નિર્ધનો લભતે ધનમ્

રૌગી ચ મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્ ।
પતિવ્રતા ચ સ્તુત્વા ચ તીર્થસ્નાનફલં લભેત્

ફલં ચ સર્વં તપસાં વ્રતાનાં ચ વ્રજેશ્વર ।
ઇદં સ્તુત્વા નમસ્કૃત્વા ભુઙ્ક્તે સા તદનુજ્ઞયા ॥
ઉક્તઃ પતિવ્રતાધર્મો ગૃહિણાં શ્રુયતાં વ્રજ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તંઓ નારદાનાઓ ભગવન્નન્દસંઓ
ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ