બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.78

અથાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
નન્દ ઉવાચ
શ્રીકષ્ણ જગતાં નાથ સુસ્વપ્નશ્ચ શ્રુતો મયા ।
વેદસારો નીતિસારો લૌકિકો વૈદિકસ્તથા

અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ પાપં યેષાં ચ દર્શને ।
યસ્મિન્કર્મણિ વા વત્સ તન્માં કથિતુમર્હસિ

વચનં વેદશાશ્રોક્તં તથા વેદાનુયાયિનઃ ।
શ્રોતુમિચ્છન્તિ સંતપ્તા લોકાસ્ત્વન્મુખતસ્તથા

વેદાનાં જનકસ્ત્વં ચ વૈદિકાનાં સતામપિ ।
પ્રહ્માદીનાં સુરાણાં ચ મુનીનાં જગતામપિ

શ્રુતં યત્ત્વન્મુખામ્ભોજાત્પ્રમાણં વચનામૃતમ્ ।
તેન દેહોઽભિષિક્તો મે વત્સવિચ્છેદદાહનઃ

સ્વપ્ને યચ્છરણામ્ભોજં સર્વકામફલપ્રદમ્ ।
બ્રહ્માદયો ન પશ્યન્તિ તદદ્ય દૃષ્ટિગોચરમ્

અતઃ પરં ત્વત્પદાબ્જં ક્વ પશ્યામિ ચ પાતકી ।
વિણ્મૂત્રધારી દેહો મે નિબદ્ધશ્ચ સ્વકર્મણા

ઈદૃશં ચ દિનં વત્સ કદા મમ ભવિષ્યતિ ।
ત્વયા બ્રહ્માદિનાથેન સંવાદો મમ પાપિનઃ

કૃપાં કુરુ કૃપાનાથ મમ દોષં ક્ષમસ્વ ચ ।
વત્સબુદ્ધ્યા ચ દુર્નીતં યત્કૃતં ચ મહેશ્વર

બ્રહ્મેશશેષમુનયો ધ્યાયન્તે ત્વત્પદામ્બુજમ્ ।
સરસ્વતી શ્રુતિર્યસ્ય સ્તવને જડતાં વ્રજેત્

ઇત્યેવમુક્ત્વા નન્દશ્ચ નિરાનન્દઃ શુચાઽઽકુલઃ ।
મૂર્ચ્છામાપ રુદિત્વા ચ પુત્રવિચ્છેદવિહ્વલઃ

સંત્રસ્તો ભગવાન્કૃષ્ણો બોધયામાસ યત્નતઃ ।
પરમાધ્યાત્મિકં જ્ઞાનં દદૌ તસ્મૈ જગત્પતિઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
હે નન્દ જનકશ્રેષ્ઠ સર્વશ્રેષ્ઠ વ્રજેશ્વર ।
ચેતનં કુરુ કલ્યામ જ્ઞાનં ચ પરમં શ્રૃણુ

પરમાધ્યાત્મિકં જ્ઞાનં જ્ઞાનિનાં ચ સુદુલ્રભમ્ ।
વેદશાસ્ત્રે ગોપનીયં તુભ્યમેવ દદામ્યહમ્

નિબોધ શ્રૂયતાં નન્દ સાનન્દઃ સુસમાહિતઃ ।
જન્મમૃત્યુચરાવ્યાધિર્યદભ્યાસાન્ન જાયતે

સ્થિરો ભવ મહારાજ વ્રજનાથ વ્રજં વ્રજ ।
જ્ઞાનં લબ્ધ્વા સદાનન્દઃ શોકમોહવિવર્જિતઃ

જલબુદ્બુદવત્સર્વં સંસારં સચરાચરમ્ ।
પ્રભાતે સ્વપ્નવન્મિથ્યા મોહકારણમેવ ચ

મિથ્યાકૃત્રિમનિર્માણહેતુશ્ચ પાઞ્ચભૌતિકઃ ।
માયયા સત્યબુદ્ધ્યા ચ પ્રતીતિં જાયતે નરઃ

કામક્રોધરોભમોહૈર્વેષ્ટિતઃ સર્વકર્મસુ ।
માયયા મોહિતઃ શશ્વજ્જ્ઞાનહીનશ્ચ દુર્બલઃ

નિદ્રાતન્દ્રાક્ષુત્પિપાસાક્ષમાશ્રદ્ધાદયાદિભિઃ ।
લજ્જા શાન્તિર્ધૃતિઃ પુષ્ટિસ્તુષ્ટિશ્ચાઽઽભિશ્ચ વેષ્ટિતઃ

મનોબુદ્ધિચેતનાભિઃ પ્રાણજ્ઞાનાત્મભિઃ સહ ।
સંસક્તઃ સર્વદેવૈશ્ચ યથા વૃક્ષશ્ચ વાયસૈઃ

અહમાત્મા ચ સર્વેશઃ સર્વજ્ઞાનાત્મકઃ સ્મૃતઃ ।
મનો બ્રહ્મા ચ પ્રકૃતિર્બુદ્ધિરુપા સનાતની

પ્રાણા વિષ્ણુશ્ચેતના સા પદ્મા તુ ચાધિદેવતા ।
મયિ સ્થિતે સ્થિતાઃ સર્વે ગતાસ્તેઽપિગતે મયિ

અસ્માભિશ્ચ વિના દેહઃ સદ્યઃ પતતિ નિશ્ચિતમ્ ।
પાઞ્ચભૂતો વિલીનશ્ચ પઞ્ચભૂતેષુ તત્ક્ષણમ્

નામસંકેતરૂપં ચ નિષ્ફલં મોહકારણમ્ ।
શોકશ્ચાજ્ઞાનિનાં તાત જ્ઞાનિતાં નાસ્તિ કિંચન

નિદ્રાદયઃ શક્તયશ્ચ તાઃ સર્વાઃ પ્રકૃતે કલાઃ ।
લોભાદયો હ્યધર્માશાસ્તથાઽહંકારપઞ્ચમઃ

તે બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાશા ગુણાઃ સત્ત્વાદયસ્ત્રયઃ ।
જ્ઞાનાત્મકઃ શિવો જ્યોતિરહમાત્મા ચ નિર્ગુણઃ

યદા વિશામિ પ્રકૃતૌ તદાઽહં સગુણઃ સ્મૃતઃ ।
સગુણા વિષયા વિષ્ણુપ્રહ્મરુદ્રાદયસ્તથા

ધર્મો મદંશો વિષયી શોષઃ સૂર્યઃ કલાનિધિઃ ।
એવં સર્વે સત્કલાંશા મુનિમન્વાદયઃસુરાઃ

સર્વદેહે પ્રવિષ્ટોઽહં ન લિપ્તઃ સર્વકર્મસુ ।
જીવન્મુક્તશ્ચ મદ્ભક્તો જન્મમૃત્યુજરાહરઃ

સર્વસિદ્ધેશ્વરઃ શ્રીમાન્કીર્તિમાન્પણણ઼ડિતઃ કવિઃ ।
ચતુર્સ્ત્રિશદ્વિધઃ સિદ્ધઃ સર્વકર્મોપહારકઃ

તમુપૈમિ સ્વયં સિદ્ધં ભક્તસ્ત્વન્યન્ન વાઞ્છતિ ।
દ્વાવિંશતિવિધં સિદ્ધં સિદ્ધિસાધનકારણમ્

મન્મુખાચ્છૂયતાં નન્દ સિદ્ધમન્ત્રં ગૃહાણ ચ ।
અણિમા લઘિમા પ્રાપ્તિઃ પ્રાકામ્યં મહિમા તથા

ઈશિત્વં ચ વશિત્વં ચ તથા કામાવસાયિતા ।
દૂરશ્રવણમેવેતિ પરકાયપ્રવેશનમ્

મનોયાયિત્વમેવેતિ સર્વજ્ઞત્વમભીપ્સિતમ્ ।
વહ્નિસ્તમ્ભં જલસ્તમ્ભં ચિરંજીવિત્વમેવ ચ

વાયુસ્તમ્ભં ક્ષુત્પિપાસાનિદ્રાસ્તમ્ભનમેવ ચ ।
કાયવ્યૂહં ચ વાક્સિદ્ધિં મૃતાનયનમૌપ્સિતમ્

સૃષ્ટીનાં કરણં ચૈવ પ્રાણાકર્ષણમેવ ચ ।
ૐ સર્વેશ્વરેશ્વરાય સર્વદિઘ્નવિનાશિને મધુસૂદનાય સ્વાહેતિ

અયં સન્ત્રો મહાગૂઢઃ સર્વેષાં કલ્પપાદપઃ ।
સામવેદે ચ કથિતઃ મિદ્ધાનાં સર્વમિદ્ધિદઃ

અનેન યોગિનઃ સિદ્ધા મુનીન્દ્રાશ્ચ સુરાસ્તથા ।
શતલક્ષજપેનૈવ મન્ત્રસિદ્ધિર્ભવેત્સતામ્

યદિ નારાયણક્ષેત્રે હવિષ્યાન્નરતો જપેત્ ।
ગત્વા કુરુ જપં તાતકાશિકાં મણિકર્ણિકામ્

શ્રૃશુ નારાયણક્ષેત્રૈ જલાધસ્તચ્ચતુષ્ટયમ્ ।
અત્ર નારાયણઃ સ્વામી નાન્યઃ સ્વામી કદાચન

જ્ઞાનં ચાત્ર મૃતે લોકે મૂર્તિર્ભવતિ તસ્ય વૈ ।
વ્રતં વિનાઽપિ મન્ત્રેણ જીવન્મુક્તો ન સંશયઃ

વ્રજં કુરુ પવિત્રં ચ વ્રજનાથ વ્રજં વ્રજ ।
પાપં યદ્દર્શને તાત કથયામિ નિશામય

દુઃસ્વપ્નં પાપબૌજં ચ કેવલં વિઘ્નકારણમ્ ।
ગોઘ્નં ચ બ્રાહ્મણઘ્નં વા કૃતઘ્નં કૃટિલં તથા

દેવઘ્નં પિતૃમાતૃઘ્નં પાપં વિશ્વવાસઘાતિનમ્ ।
મિથ્યાસાક્ષિપ્રદાતારં યં ચાઽઽતિથ્યવિવઞ્ચનમ્

ગ્રામયાજિનમેવેતિ દેવવિપ્રસ્વહારિણમ્ ।
અશ્વત્થઘાતિનં દુષ્ટં શિવવિષ્ણુવિનિન્દકમ્

અદીક્ષિતમનાચારં સંધ્યાહીનં દ્વિજં તથા ।
દેવલં વૃષવાહં ચ શૂદ્રાણાં સૂપકારકમ્

શવદાહં ચ શૂદ્રાણાં શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજિનમ્ ।
અવીરાં છિન્નનાસાં ચ દેવબ્રાહ્મણનિન્દકામ્

પદિભક્તિવિઙીનાં ચ વિષ્ણુભક્તિવિહીનકામ્ ।
શૂદ્રાણાં વિધવાં ચૈવ ચાણ્ડાલીં વ્યભિચારિણીમ્

શશ્વત્કોપયુતં દુષ્ટમૃણગ્રસ્તં ચ જારજમ્ ।
ચૌરં મિથ્યાવાદિનં ચ શરણાગતયાયિનમ્

માંસાપહારિણં ચૈવ બ્રહ્મણં વૃષલીપતિમ્ ।
બ્રાહ્મણીગામિરં શૂદ્ર દ્વિજં વાધુર્ષિકં તથા

અગમ્યામામિનં દુષ્ટં ચતુર્વણં નરાધમમ્ ।
માતા સપત્નીમાતા ચ શ્વશ્રૂશ્ચ ભગિની સુતા

ગુરુપત્ની પુત્રપત્ની સોદરસ્ય પ્રિયા સતી ।
માતૃષ્વસા પિતૃષ્વસા ભામિનેયપ્રિયા તથા

માતુલાની નવોઢા ય પિતૃવ્યસ્ત્રી રજસ્વલા ।
પિતૃમાતૃપ્રસૂશ્ચૈવ ચાગમ્યાષ્ટાદશ સ્મૃતાઃ

કીર્તિતાઃ સામવેદે ચ પરિપાલ્યાઃ સતાં વ્રજ ।
એતા દૃષ્ટ્વા ચ સ્પૃષ્ટ્વા ચ બ્રહ્મહત્યાં લભેન્નરઃ

તસ્માદ્દૈવેન તા દૃષ્ટ્વા સૂર્યં દૃષ્ટ્વા હરિં સ્મરેત્ ।
કામતો યદિ પશ્યન્તિ વિનિન્દ્યાસ્તે ભવન્તિ વૈ

તસ્માત્સન્તો ન પશ્યન્તિ શાપભીતા વ્રજેશ્વર ।
રાહુગ્રસ્તં રવિં સોભં ન પશ્યન્તિ વિપશ્ચિતઃ

જન્માષ્ટસપ્તરિઃ ફાઙ્કદશમસ્થે દિવાકરે ।
જન્મર્ક્ષે નિધને ચાપિ ચતુર્થેઽપિ કલાનિધૌ

સર્વૈરંશૈર્ન પશ્યન્તિ કમ્પિતં ચન્દ્રભાસ્કરમ્ ।
નેષ્ટચન્દ્રો ન દૃશ્યશ્ય ભાદ્રે માસિ સિતાસિતે

ચતુર્થ્યામુદિતશ્ચન્દ્રઃ પરિત્યક્તો મનીષિમિઃ ।
ચન્દ્રસ્તારાપહરણં કલઙ્ગમતિદુષ્કરમ્

તસ્મૈ દદાતિ હે નન્દ કામતો દિ પશ્યતિ ।
અકામતો નરો દૃષ્ટ્વા મન્ત્રપૂતં જલં પિબેત્

તદા શુદ્ધો ભવેત્સદ્યો નિષ્કલઙ્કી મહીતલે ।
સિંહઃ પ્રસેનમવધીત્સિંહો જામ્બવતા હતઃ

સુકુમારક મા રોદીસ્તવ હ્યેષ સ્યમન્તકઃ ।
ઇતિ મન્ત્રેણ પૂતં ચ જલં સાધુઃ પિબેદ્ધ્રુવમ્ ॥
ઇતિ તે કથિતં સર્વમપરં કથયામિ તે

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ ભગવન્નન્દસંઓ
અષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ