બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.77

અથ સપ્તસ્પતતિતમોઽધ્યાયઃ
નન્દ ઉવાચ
કેન સ્પપ્નેન કિં પુણ્યં કેન મોક્ષો ભવેત્સુખમ્ ।
કોઽપિ કોઽપિ ચ સુસ્વપ્નસ્તત્સર્વં કથય પ્રભો

શ્રીભગવાનુવાચ
વેદેષુ સામવેદશ્ચ પ્રશસ્તઃ સર્વકર્મસુ ।
તથૈવ કણ્વશાખાયાં પુણ્યકાણ્ડે મનોહરે

સ વ્યવતો યશ્ચ દુઃસ્વપ્નઃ શશ્વતપુણ્યફલપ્રદઃ ।
તત્સર્વ નિખિલં તાત કથયામિ નિશામય

સ્વપ્નાધ્યાયં પ્રવક્ષ્યામિ બહુપુણ્યફલપ્રદમ્ ।
સ્વપ્નાધ્યાયં નરઃ શ્રુત્વા ગઙ્ગાસ્નાનફલં લભેત્

સ્વપ્નક્તુ પ્રથમે યામે સંવત્સરફલપ્રદઃ ।
દ્વિતીયે ચાષ્ટભિર્માસૈસ્ત્રિભિર્માસૈસ્તૃતીયરે

ચતુર્થે ચાર્ધમાસેન સ્વપ્નઃ સ્વાત્મફલપ્રદઃ ।
દશાહે ફલદઃ સ્વપ્નોઽપ્યરુણોદયદર્ણને

પ્રાતઃસ્વપ્નશ્ચ ફલદસ્તત્ક્ષણં યદિ બોધિતઃ ।
દિને મનસિ યદ્દૃષ્ટં તત્સર્વ ચ લભેદ્ધ્રુવમ્

ચિન્તાવ્યાધિસમાયુક્તો નરઃ સ્વપ્નં ચ પશ્યતિ ।
તત્સર્વ નિષ્ફલં તાત પ્રયાત્યેવ ન સંશયઃ

જચડો મૂત્રપુરીષેણ પીડિતશ્ચ ભયાકુલઃ ।
દિગમ્બરો મુક્તકેશો ન લભેત્સ્વપ્નજં ફલમ્

દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નં ચ નિદ્રાલુર્યદિ નિદ્રાં પ્રયતિ ચ ।
વિમૂઢો વક્તિ ચેદ્રાત્રૌ ન લભેત્સ્વપ્નજં ફલમ્

ઉક્તવા કાશ્યપગોત્રે ચ વિપર્ત્તિ લભતે ધ્રુવમ્ ।
દુર્ગતે દુર્ગતિં યાતિ નીચે વ્યાધિંપ્રયાતિ ચ

શત્રૌ ભયં ચ લભતે મૂર્ખે ચ કલહં લભેત્ ।
કામિન્યાં ધનહાનિઃ સ્યાદ્રાત્રૌ જોરભયં ભવેત્

નિદ્રાયાં લભતે શોકં પણણ઼ડિતે વાઞ્છિતં ફલમ્ ।
ન પ્રકાશ્યશ્ચ સુસ્વપ્નઃ પણ્ડિતૈઃ કાશ્યપે વ્રજ

ગવાં ચ કુઞ્જરાણાં ચ હયાનાં ચ વ્રજેશ્વર ।
પ્રાસાદાનાં ચ શૈલાનાં વૃક્ષાણાં ચ તથૈવ ચ

આરોહણં ચ ધનદં ભોજનં રોદનં તથા ।
પ્રતિગૃહ્યતથા વીણાં સસ્યાઢ્યાં ભૂમિમાલભેત્

શસ્ત્રાસ્ત્રેણ યદા વિદ્ધો વ્રણેન કૃમિણા તથા ।
વિષ્ઠયા રુધિરેણૈવ સંયુક્તોઽપ્યર્થવાન્ભવેત્

સ્વપ્નેઽપ્યગમ્યાગમતો ભાર્યાલાભં કરોતિ યઃ ।
મૂત્રસિક્તઃ પિબેચ્છુકં નરકં ચ વિશત્યપિ

નગરં પ્રવિશેદ્રક્તં સમુદ્રં વા સુધાં પિબેત્ ।
શુભવાર્તામવાપ્નોતિ વિપુલં ચાર્થમાલભેત્

ગજં નૃપં સુવર્ણ ચ વૃષભં ઘેનુમેવ ચ ।
દીપમન્નં ફલં પુષ્પં કન્યાં છત્રં રથં ધ્વજમ્

કુટુમ્બં લભતે દૃષ્ટ્વા કીર્તિં ચ વિપુલાં શ્રિયમ્ ।
પૂર્ણકુમ્ભંદ્વિજં વહ્નિં પુષ્પતામ્બૂલમન્દિરમ્

શુક્લધાન્યં નદં વેશ્યાં દૃષ્ટ્વા શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ।
ગોક્ષીરં ચ ઘૃતં દૃષ્ટ્વા ચાર્થ પુણ્યધનં લભેત્

પાયસં પદ્મપત્રે ચ દધિ દુગ્ધં ઘૃતં મધુ ।
મિષ્ટાન્નં સ્વસ્તિકં ભુક્ત્વા ધ્રુવં રાજા ભવિષ્યતિ

પક્ષિણાં માનુષાણાં ચ ભુઙ્ક્તે માંસં નરો યદિ ।
બહ્વર્થં શુભવાર્તાં ચ લભતે વાઞ્છિતં ફલમ્

છત્રં વા પાદુકાં વાઽપિ લબ્ધ્વા ધાન્યં ચ ગચ્છતિ ।
અસિં ચ નિર્મરં તીક્ષ્ણં તત્તથૈવ ભવિષ્યતિ

હેલયા સંતરેદ્યો હિ સ પ્રધાનો ભવિષ્યતિ ।
દૃષ્ટ્વા ચ ફલિતં વૃક્ષં ધનમાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્

સર્પેણ ભક્ષિતો યો હિ ણર્થલાત્રશ્ચ તદ્ભવેત્ ।
સ્વપ્ને સૂર્ય વિધું દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે વ્યાધિબન્ધનાત્

વડવાં કુક્કુટીં દૃષ્ટ્વા કૌઞ્ચીં ભાર્યં લભેદ્ધ્રુવમ્ ।
સ્વપ્નેયો નિગડૈર્બદ્ધઃ પ્રતિષ્ઠાં પુત્રમાલભેત્

દધ્યન્નં પાયસં ભુઙ્કતે પદ્મપત્રે નદીતટે ।
વિશીર્ણપદ્મપત્રે ચ સોઽપિ રાજા મવિષ્યતિ

જલૌકસં વૃશ્ચિકં ચ સર્પ ચ યદિ પશ્યતિ ।
ધનં પુત્રં ચ વિજયં પ્રતિષ્ઠાં વા લભેદિતિ

શૃઙ્ગિભિર્દંષ્ટ્રિભિઃ કોલૈર્વાનરૈઃ પીડિતો યદિ ।
નિશ્ચિતં ચ ભવેદ્રાજા ધનં ચ વિપુલં લભેત્

મત્સ્યં માંસં મૌક્તિકં ચ શઙ્ખં ચન્દનહીરકમ્ ।
યસ્તુ પશ્યતિ સ્વપ્નાન્તે વિપુલં ધનમાલભેત્

સુરાં ચ રુધિરં સ્વર્ણ ભુક્ત્વા વિષ્ઠાંધનં લભેત્।
પ્રતિમાં શિવલિઙ્ગંચ લભેદ્દૃષ્ટ્વા જયં ધનમ્

ફલિતં પુષ્પિતં બિલ્વમામ્રં દૃષ્ટ્વા લભેદ્ધનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ચ જ્વલદગ્નિં ચ ધનં બુદ્ધિં શ્રિયં લભેત્

આમલકં ધાત્રૌફલમુત્પલં ચ ધનાગમમ્ ।
દેવતાશ્ચ દ્વિજા ગાવઃ પિતરો લિઙ્ગિનસ્તથા

યદ્દદાતિ મિથઃસ્વપ્ને તત્તથૈવ ભવિષ્યતિ ।
શુક્લામ્બરધરા નાર્યઃ શુક્લમાલ્યાનુલેપના ।
સમાશ્લિષ્યન્તિ યં સ્વપ્ને તસ્ય શ્રીઃ સર્વતઃ સુખમ્

પીતામ્બરધરાં નારીં પીતમાલ્યાનુલેપનામ્ ।
અવગૂહતિ યઃ સ્વપ્ને કલ્યાણં તસ્ય જાયતે

સર્વાણિ શુક્લાનિ પ્રશંસિતાનિ ભસ્માસ્થિકાર્પાસવિવર્જિતાનિ ।
સર્વાણિ કૃષ્ણન્યતિનિન્દિતાનિ ગોહસ્તિવાજિદ્વિજદેવવર્જ્યમ્

દિવ્ય સ્ત્રી સસ્મિતા વિપ્રા નત્નભૂષણભૂષિતા ।
યસ્ય મન્દિરમાયાતિ સ પ્રિયં લભતે ધ્રુવમ્

સ્વપ્ને ચ બ્રહ્મણો દેવો બ્રાહ્મણી દેવકન્યકા ।
બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણી વાઽપિ સંતુષ્ટા સસ્મિતા સતી

ફલં દદાતિ યસ્મૈ ચ તસ્ય પુત્રો ભવિષ્યતિ ।
યં સ્વપ્ને બ્રાહ્મણા નન્દ કુર્વન્તિ ચ શુભાશિષમ્

યદ્વદન્તિ ભવેત્તસ્ય તસ્યૈશ્વર્ય ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
પરિતુષ્ટો દ્વિજશ્રેષ્ઠશ્ટાઽઽયાતિ યસ્ય મન્દિરમ્

નારાયણઃ શિવો બ્રહ્મા પ્રવિશેત્તુ તદાશ્રમમ્ ।
સંપત્તિસ્વસ્ય ભવતિ યશશ્ચ વિપુલં શુભમ્

પદે પદે સુખં તસ્ય સમાનં ગૌરવં લભેત્ ।
અકસ્માદપિ સ્વપ્ને તુ લભતે સુરભિં યદિ

ભૂમિલાભો ભવેત્તસ્ય ભાર્યા ચાપિ પતિવ્રતા ।
કરેણ કૃત્વા હસ્તી યં મસ્તકે સ્થાપયેદ્યદિ

રાજ્યલાભોભવેત્તસ્ય નિશ્ચિતં ચ શ્રુતૌ મતમ્ ।
સ્વપ્ને તુ બ્રાહ્મણસ્તુષ્ટઃ સમાશ્લિષ્યતિયં વ્રજ

તીર્થસ્નાયી ભવેત્સોઽપિ નિશ્ચિતં ચ શ્રિયાઽન્વિતઃ ।
સ્વપ્ને દદાતિ પુષ્પં ચ યસ્મૈ પુણ્યવતે દ્વિજઃ

જયયુક્તો ભવેત્સોઽપિ યશસ્વી ચ ધરી સુખી ।
સ્વપ્ને દૃષ્ટવા ચ તીર્થાનિ સૌધરત્નગૃહાણિ ચ

જયયુક્તશ્ચ ધનવાંસ્તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ ।
સ્વપ્ને તુ પૂણંકલશં કશ્ચિત્કસ્મૈ દદાતિ ચ

પુત્રલાભો ભવેત્તસ્ય મંપત્તિં વા સમાલભેત્ ।
હસ્તે કૃત્વા તુ કુડવમાઢકં વારસુન્દરી

યસ્ય મન્દિરમાયાતિ સ લક્ષ્મીં લભતે ધ્રુવમ્ ।
દિવ્યા સ્ત્રી યદ્ગૃહં ગત્વા પુરીષં વિસૃજેદ્દ્વિજ

અર્થલાભો ભવેત્તસ્ય દારિદ્ર્યં ચ પ્રયાતિ ચ ।
યસ્ય ગેહં સમાયાતિ બ્રાહ્મણો ભાર્યયા સહ

પાર્વત્યા સહ શંભુર્વા લક્ષ્મ્યા નારાયણોઽથવા ।
બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણી વાઽપિ સ્વપ્ને તસ્મૈ પ્રદીયતે

ધાન્યં પુષ્પાઞ્જલિં વાઽપિ તસ્ય શ્રીઃ સર્દતોમુખી ।
મુક્તાહારં પુષ્પમાલ્યં ચન્દનં ચ લભેદ્વ્રજ

સ્વાપ્ને દદાતિ વિપ્રશ્ચ તસ્ય શ્રીઃ સર્વઓ ।
ગોરોચનં પતાકાં વા હરિદ્રામિક્ષુદણ્ડકમ્

સિદ્ધાન્નં ચ લભેત્સ્વપ્ને તસ્ય શ્રીઃ સર્વઓ ।
બ્રાહ્મણો બ્રહ્માણી વાઽપિ દદાતિ યસ્ય મસ્તકે

છત્રં વા શુક્લવાન્યં વ સ ચરાજા ભવિષ્યતિ ।
સ્વપ્ને લથસ્થઃ પુરુષઃ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ

તત્રસ્થોદધિ ભુઙ્ક્તે ચ પાયસં વા લૃપો ભવેત્ ।
સ્વપ્ને દદાતિ વિપ્રશ્ચ બ્રાહ્મણી ચ સુધાંદધિ

પ્રશસ્તપાત્રં યસ્મૈ વા સોઽપિ રાજા ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
કુમારી ચાષ્ટવર્ષીયા રત્નભૂષણભૂષિતા

યસ્ય તુષ્ટા ભવેત્સ્વપ્ને સ ભવેત્કવિપણણ઼ડિતઃ ।
દદાતિ પુસ્તકં સ્વપ્ને યસ્મૈ પુણ્યવતે ચ સા

સ ભવેદ્વિશ્વવિખ્યાતઃ કવીન્દ્રઃ પણણ઼ડિતેશ્વરઃ ।
યં પાઠયતિ સ્વપ્ને વા માતેવ ચ સુતં યથા

સરસ્વતીસુતઃ સોઽપિ તત્પરો નાસ્તિ પણ્ડિતઃ ।
બ્રાહ્મણઃ પાઠયેદ્યં ચ પિતેવ યત્નપૂર્વકમ્

દદાતિ પુસ્તકં પ્રીત્યા સ ચ સત્સદૃશો ભવેત્ ।
પ્રાપ્નોતિ પુસ્તકં સ્વપ્ને પથિ વા યત્ર તત્ર વા

સ પણ્ડિતો યશસ્વી ચ વિખ્યાતશ્ચ મહીતલે ।
સ્વપ્ને યસ્મૈ મહામન્ત્રં વિપ્રો વિપ્રે દદાતિ ચેત્

સ ભવેત્પુરુષઃ પ્રાજ્ઞો ધનવાન્ગુણવાન્સુધીઃ ।
સ્વપ્ને દદાતિ મન્ત્રં વા પ્રતિમાં વા શિલામયીમ્

યસ્મૈ દદાતિ વિપ્રશ્ચ મન્ત્ સિદ્ધિશ્ચ તદ્ભવેત્ ।
વિપ્રં વિપ્રસમૂહં ચ દૃષ્ટ્વા નત્વાઽઽશિષં લભેત્

રાજેન્દ્રઃ સ ભવેદ્વાઽપિ કિંવા ચ કવિપણ્ડિતઃ ।
શુક્લધાન્યયુતાં ભૂમીં યસ્મૈ વિપ્ર સમુત્સૃજેત્

સ્વપ્નેઽપિ પરિતુષ્ટશ્ચ સ ભવેત્પૃથિવીપતિઃ ।
સ્વપ્ન વિપ્રો રથે કૃત્વા નાનાસ્વર્ગં પ્રદર્શયેત્

ચિરંજીવી ભવેદાયુર્ધનવૃદ્ધિર્ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
વિપ્રાય વિપ્રઃ સંતુષ્ટો યસ્મૈ કન્યાં દદાતિ ચ

સ્વપ્ને ચ સ ભવેન્નિત્યં ધનાઢ્યો ભૂવતિઃ સ્વયમ્ ।
સ્વપ્ને સરોવરં દૃષ્ટવા સમુદ્રં વા નદીં નદમ્

શુક્લાહિં શુક્લશૈલં ચ દૃષ્ટ્વા શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ।
યં પશ્યન્તિ મૃતં સ્વપ્ને સ ભવેચ્ચિરજીવનઃ

અરોગી રોગિણં દુ ખી સુશિનં ચ સુખં ભવેત્ ।
દિવ્યા સ્ત્રી યં પ્રવદતિ મમ સ્વામી ભવાનિતિ

સ્વપ્ને દૃષ્ટ્વા ચ ચાગતિં સ ચ રાજા ભવેદ્દૃઢમ્ ।
સ્વપ્ને વા કાલિકાં દૃષ્ટ્વા લબ્ધવા સ્ફટિકમાલિકામ્

ઇન્દ્રચાપં શક્રવજ્રં સ પ્રતિષ્ઠાં લભેદ્ધ્રુવમ્ ।
સ્વપ્ને વદતિ યં વિપ્રો મમ દાસો ભવેતિ ચ

હરિદાસ્યં ચ મદ્ભક્તિં સ લબ્ધ્વા વૈષ્ણવો ભવેત્ ।
સ્વપ્ને વિપ્રો હરીઃ શંભુર્બ્રાહ્મણી કમલા શિવા

શક્લા સ્ત્રી દેવમાતા વા જાહ્નવી વા સરસ્વતી ।
ગોપાલિકાવેષધરી બાલિકા રાધિકા મમ

બાલશ્ચ બાલગોપાલઃ સ્વપ્નવિદ્ભિઃ પ્રકાશિતઃ ।
એષ તે કથિતો નન્દ સુસ્વપ્નઃ પુણ્યહેતુકઃ ॥
શ્રોતુમિચ્છસિ કિં વા ત્વં કિં ભૂયઃ કથયામિ તે

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારાદનાઓ સુસ્વપ્નકથાનં
નામ સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ