બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.76

અથ ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
નન્દ ઉવાચ
યેષાં ચ દર્શને પુણ્યં પાપં યસ્ય ચ દર્શને ।
તત્સર્વ વદ સર્વેશ શ્રોતું કૌતૂહરં મમ

શ્રીભગવાનુવાચ
સુબ્રાહ્મણાનાં તીર્થાનાં વૈષ્ણવાનાં ચ દર્શને ।
દેવતાપ્રતિમાદર્શી તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ

સૂર્યસ્ય દર્શને ભક્ત્યા મતીનાં દર્શને તથાઃ ।
સંન્યાસિનાં યતીનાં ચ તથૈવ બ્રહ્મચારિણામ્

ભક્ત્યા ગવાં ચ વહ્નીનાં ગુરૂણાં ચ વિશેષતઃ ।
ગજેન્દ્રાણાં ચ સિંહાનાં શ્વેતાશ્વાનાં તથૈવ ચ

શુકાનાં ચ પિકાનાં ચ ખઞ્જનાનાં તથૈવ ચ ।
હંસાનાં ચ મયૂરાણાં ચાષાણાં શઙ્ખપક્ષિણામ્

વત્સપ્રયુક્તધેનૂનાસશ્વત્થાનાં તથૈવ ચ ।
પતિપુત્રવતીનાં ચ નરાણાં તીન્થયાયિનામ્

પ્રદીપાનાં સુવર્ણાનાં મણીનાં ચ વિશેષતઃ ।
ણુક્તાનાં હીરકાણાં ચ માણિક્યાનાં મહાશય

તુલસીશુક્લપુષ્પાણાં દર્શનં પાપનાશમ્ ।
ફલાનિ શુક્લધાન્યાનિ ઘૃતં દધિ મધૂનિ ચ

પૂર્ણકુમ્ભં ચ લાજાંશ્ચ રાજેન્દ્રં દર્પણં જલમ્ ।
માલાં ચ શુક્લપુષ્પાણાં દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેન્નરઃ

ગોરોચનં ચ કર્પૂરં રજતં ચ સરોવરમ્ ।
પુષ્પોદ્યાનં પુષ્પિતાં ચ દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેન્નરઃ

શુક્લપક્ષસ્ય ચન્દ્રં ચ પીયૂષં ચન્દનં તથા ।
કસ્તૂરીં કુઙ્કુમં દૃષ્ટ્વા નન્દ પુણ્યં

પતાકામક્ષયવટં તરું દેવોત્થિતં શુભમ્ ।
દેવાલયં દેવખાતં દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેન્નરઃ

દેવાક્ષિતાં દેવદ્યટં સુગન્ધિપવનં તથા ।
શઙ્ખં ચ દુંદુભિં દૃષ્ટ્વા સદ્યઃ પુણ્યં લભેન્નરઃ

શુકિંત પ્રવાલં રજતં સ્ફટિકં કુશમૂલકમ્ ।
ગઙ્ગામૃદં કુશં તામ્રં દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેન્નરઃ

પુરાણપુસ્તકં શુદ્ધં સબીજં વિષ્ણુયન્ત્રકમ્ ।
સ્નિગ્ધદૂર્વાક્ષતે રત્નં દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેન્નરઃ

તપસ્વિનાં સિદ્ધમન્ત્રં મસુદ્રં કૃષ્ણસારકમ્ ।
યજ્ઞં મહોત્સવં દૃષ્ટ્વા સ પુણ્યં લભતે નરઃ

ગોમૂત્રં ગોમયં દુગ્ધં ગોધૂલિં ગોષ્ઠગોષ્પદમ્ ।
પક્વસસ્યાન્વિતં ક્ષેત્રં દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેદ્ધ્રુવમ્

રુચિરાં પદ્મિનીં શ્યામાં ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલામ્ ।
સુવેષકાં સુવસનાં દિવ્યભૂષણભૂષિતામ્

વેશ્યાં ક્ષેમકરીં ગન્ધં સુદૂર્વાક્ષતતણ્ડુલમ્ ।
સિદ્ધાન્નં પરમાન્નં ચ દૃષ્ટ્વા પુણ્યં લભેન્નરઃ

કાન્તિક્યાં પૂર્ણિમાયાં ચ રાધિકાપ્રતિમાં શુભામ્ ।
સંપૂજ્ય દૃષ્ટ્વા નત્વા ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

હિઙ્ગુલાયાં તથાઽષ્ટમ્યામિષે માસિ સિતે શુભે ।
શ્રીદુર્ગાપ્રતિમાં દૃષ્ટ્વા કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

શિવરાત્રૌ ચ કાશ્યાં ચ વિશ્વનાથસ્ય દર્શનમ્ ।
કૃત્વોપવાસં પૂજાં ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

જન્માષ્ટમીદિને ભક્તો દૃષ્ટ્વા માં બિન્દુમાધવમ્ ।
પ્રણમ્ય પૂજાં કૃત્વા ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

પૌષે માસિ શુક્લરાત્રૌ યત્ર યત્ર સ્થલે નરઃ ।
પદ્માયાઃ પ્રતિમાં દૃષ્ટ્વા કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

સપ્તજન્મ ભવેત્તસ્ય પુત્રઃ પૌત્રો ધનેશ્વરઃ ।
ઉપોષ્યૈકાદશીં સ્નાત્વા પ્રભાતે દ્વાદશીદિને

દૃષ્ટ્વા કાશ્યામન્નપૂર્ણાં કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
ચૈત્રૈ માસિ ચતુર્દશ્યાં કામરૂપેષુ પુણ્યદે

દૃષ્ટ્વા નત્વા ભદ્રકાલીં કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
અયોધ્યાયાં ચ રામં ચ શ્રીરામનવમીદિને

સંપૂજ્ય નત્વા દૃષ્ટ્વા ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
ઉપોષ્ય પુષ્કરે સ્નાત્વા કિંવા બદરિકાશ્રમે

મંપૂજ્ય દૃષ્ટ્વા મામેકં કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
દત્તવા તિષ્ણુપદે પિણ્ડં વિષ્ણું યશ્ચ પ્રપૂજ્યેત્

પિતણાં સ્વાત્મનશ્ચૈવ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
પ્રયાગે મુણ્ડનં કૃત્વા દાનં ચ કુરુતે યદિ

ઉપોષ્ય નૈમિષારણ્યે કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
સિદ્ધિં કૃત્વા ચ વદરીંભુઙ્ક્તે બદરિકાશ્રમે

દૃષ્ટવા મત્પ્રતિમાં નન્દ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
દેલાયમાનં ગોવિન્દં પુણ્યે વૃન્દાવને ચ મામ્

દૃષ્ટવા સંપૂજ્ય નત્વા ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
ભાદ્રે દૃષ્ટ્વા ચ મઞ્ચસ્થં મામેવ મધુસૂદનમ્

સંપૂજ્ય નત્વા ભક્તશ્ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્ ।
રથસ્થં ચ જગન્નાથં યો દ્રક્ષ્યતિ કલૌ નરઃ ॥
સંપૂજ્ય નત્વા ભક્ત્યા ચ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

ઉત્તરાયણસંક્રાન્ત્યાં પ્રયાગે સ્નાનમાચરેત્ ।
સંપૂજ્ય નત્વા મામેવ કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

કાર્તિક્યાં પૂર્ણિમાયાં ચ દૃષ્ટ્વા મત્પ્રતિમાં શુભામ્ ।
ઉપોષ્ય પૂજરં કૃત્વા કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

ચન્દ્રભાગાસમીપે ચ માધ્યાં ચ માં નમેત્સુધીઃ ।
રાધયા સહ માં દૃષ્ટ્વા કરોતિ જન્મનઃ ક્ષયમ્

રામેશ્વરં સેતુબન્ધ અષાણીપૂર્ણિમાદિને ।
ઉપેષ્ય દૃષ્ટ્વા સંપૂજ્ય કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

સ્વર્ગે વિદ્યાધરા રાત્રૌ નૃત્યન્તિ ચ સુહુર્મુહુઃ।
પ્રણામં કર્તુમીશં તં સમાયાતિ વિભીષણઃ

ગાયન્તિ કિંનરા રાત્રૌ ગન્ધર્વાશ્ચ મનોહરમ્ ।
પ્રણામં કર્તુમીશં ત સમાયાતિ ય માધવઃ

દૃષ્ટ્વા સાક્ષાદ્વસન્તં ચ સર્વેશં ચન્દ્રશેખરમ્ ।
જીવન્મુક્તો ભવેદન્તે પ્રયાતિ હરિમન્દિરમ્

દીનનાથં દિનકરં કોણાર્કે ચોત્તરાયણે ।
ઉપોષ્ય દૃષ્ટ્વા સંપૂજ્ય કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

કૃષિકોષ્ઠે સુવસને કલર્વિકે વસુંધરે ।
વિસ્પન્દકે રાજકોષ્ઠે નન્દકે પુષ્પભદ્રકે

પાર્વતીપ્રતિમાં દૃષ્ટ્વા કાર્તિકેયં ગણેશ્વરમ્ ।
નન્દિનં શંકરં દૃષ્ટ્વા કરોતિ જન્મનઃ ક્ષયમ્

ઉપોષ્ય પ્રાતઃ સંપૂજ્ય દૃષ્ટ્વા સ્તુત્વા સ્તુતૌ નતઃ ।
પારણં ચ દધિ પ્રાશ્ય કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

ત્રિકૂટે મણિભદ્રે ચ પશ્ચિમોદધિસંનિધૌ ।
સમુપોષ્ય દધિ પ્રશ્ય માં દૃષ્ટ્વા મુક્તિમાપ્નુયાત્

પ્રતિમાસુ મદીયાસુ પાર્વતીપ્રતિમાસુ ચ ।
જીવં સંન્યસ્ય સંપૂજ્ય કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

શિવદુર્ગાલયં કૃત્વા મદીયં ચ વિશેષતઃ ।
શિવસંસ્થાપનં કૃત્વા કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

પુષ્પોદ્યાનં ચ શંકું ચ સેતું ખાતં સરોવરમ્ ।
વિપ્રસંસ્થાપનં કૃત્વા કરોતિ જન્મખણ્ડનમ્

ન ચ વેદાઃ પુરાણાનિ બ્રહ્મસંસ્થાપનં ફલમ્ ।
જાનન્તિ સન્તો મુનયઃ સુરા વિપ્રાદયઃ પિતઃ

ગણ્યન્તે પાંસવો ભૂમેર્ગણ્યન્તે વૃષ્ટિબિન્દવઃ ।
ન ગણ્યતે વિધાત્રાઽપિ વિપ્રસંસ્થાપને ફલમ્

કૃત્વોપજીંયં વિપ્રસ્ય જીવન્મુક્તો ભવેન્નરઃ ।
અચલાં શ્રીયમાપ્નોતિ પરે સુક્તિચતુષ્ટયમ્

મદ્દાસ્યભક્તિં સ લભેદ્વૈકુણ્ઠે મોદકે ચિરમ્ ।
ન હિ પાતો ભવેત્તસ્ય યથા મે પરમાત્મનઃ

કુમારીમષ્ટવર્ષોયાં સુવિપ્રય દદાતિ યઃ ।
સંપૂજ્ય સર્વાભરણાં દુર્ગાદાનફલં લભેત્

સર્વ સ્વર્ગ્ય સમાલોક્ય બ્રહ્મલોકેષુ પૂજિતઃ ।
લભતે મમ દાસ્યં ચ વૈસુણ્ઠે મોદતે ચિરમ્

વિવાહદર્શને કોટિસ્વર્ણદાનફલં લભેત્ ।
અન્તે સ્વર્ગે પ્રયાત્યેવમિહૈવ નિશ્ચલાં શ્રિયમ્

યઃ સુવિપ્રમનાથં ચ દરિદ્રં ચ સુપણણ઼ડિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કુર્યાત્તદ્વિવાહં સ મોક્ષં લભતે ધ્રુવમ્

યચ્છત્રપાદુકાદાનં શાલગ્રામસ્ય યોષિતઃ ।
કરોતિ ભક્ત્યા પુણ્યાહે પૃથ્વીદાનફલં લભેત્

ગજચદાને ચ તલ્લોમમાનવર્ષ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ।
ચતુર્ગુણં ગજેન્દ્રં ચ મોદતે મમ મન્દિરે

ગજર્ધ શ્વેતતુરગે તદર્ધ ચેતને પિતઃ ।
ગજતુલ્યં કૃષ્ણગવાં દાને ચ તત્ફલં લભેત્

તત્તુલ્યં ધેનુદાને ચ હ્યર્ધં સામાન્યગોસ્તથા ।
લભેદ્વત્સપ્રસૂતાનાં દાને દાને ફલં ભુવઃ

ભૂમિદાને રેણુમાનવર્ષ સ્થાનં ચ મત્પદે ।
જ્ઞાનદાને મહત્પુણ્યં વૈકુણ્ઠે મોદતે ચિરમ્

શ્રિયં લભેત્સ્વર્ણદાને રાજત્વં રજતેન ચ ।
અન્નદાને ફલં ગહં કથં જાનામિ પૈ શુતમ્

લભતે સર્વદાનસ્ય ફલં બ્રહ્મણભોજને ।
અન્નદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

નાત્ર પાત્રપરીક્ષાઽસ્તિ ન કાલનિયમઃ ક્વચિત્ ।
અન્નદાને શુભં પુણ્યં દાતુઃ પાત્રં ત્વપાતકી

અન્નદાનં ચ ધન્યં સ્યાદ્ભૂમૌ વૈકુણ્ઠહેતુકમ્ ।
વસ્ત્રં દદાતિ વિપ્રય દરિદ્રાય કુટુમ્બિને

વસ્ત્રંસૂત્રમાનવર્ષ વૈકુણ્ઠે મોદતે ચિરમ્ ।
સુરમ્યે ચન્દ્રલોકે ચ વારુણે ચ તથૈવ ચ

કૃત્વા લોહપ્રદીપં ચ સ્વર્ણવર્તિસમન્વિતમ્ ।
દત્તવા ઘૃતપ્રદીપં ચ હરયે પરમાત્મને

અન્ધકારં ચ ન ગૃહં યમદૂતં યમં તથા ।
ન હિ પશ્યતિ દાતા ચ પ્રયાતિ મમ મન્દિરમ્

બ્રહ્મણાય ચ દત્તવૈવ ન યાતિ યમયાતનામ્ ।
દિવ્યવર્ષસહશ્રં ચ મોદતે શક્રમન્દિરે

આસનં લભતે સ્વર્ગે વસ્તુમાત્રાનુરૂપતઃ ।
ઉત્તમે લક્ષવર્ષે ચ તદર્ધ ચેતરે વ્રજેત્

તામ્પૂલેન લભેદ્ભોગં સ્વર્ગે વર્ષશતં વ્રજેત્ ।
માલ્યદાને પ્રિયં સ્વર્ગ વસ્તુમાત્રાનુરૂપતઃ

ફલદાનફલં સ્વર્ગ લભતે નાત્ર સંશયઃ ।
સામાન્યશય્યાદાનેન સ્વર્ગ વર્ષશતં વ્રજેત્

ચતુર્ગુણં પ્રકૃષ્ટાયાં ગુણલક્ષં દિલક્ષણે ।
અનાથાય સુવિપ્રાય યદિ ગેહં પ્રદીયતે

અત્રૈવ માનવર્ષ ચ શક્રલોકે મહીયતે ।
દૃષ્ટ્વા બુભુક્ષિતં વિપ્રમન્નં તસ્મૈ પ્રદીયતે

અયલાં શ્રિયમાપ્નોતિ પુત્રપૌત્રવિવર્ધિનીમ્ ।
વ્રજનાથ વ્રજં ગત્વા વ્રજભૂમૌ વ્રજાધુના

વ્રજ ભોજય વિપાંશ્ચ વ્રજ સર્વ વ્રજે વ્રજે ।
ગોકુલે ગોકુલે વત્સ વત્સ વત્સ નિરાકુલે

વ્યાકુલાનાં ગોકુલાનાં સંકુલે ચ વ્રજે વ્રજે ।
એતત્તે કથિતં નન્દ સાનન્દં પુણ્યવર્ધનમ્ ॥
સુસ્વપ્નદર્શનં પુણ્યં યદિ નીચં ન વક્તિ ચ

કાશ્યપં દુર્ભગં નીચં શત્રુમજ્ઞાનિનં સ્ત્રેયમ્ ।
ત્યક્ત્વા રાત્રિં ચ દિવસે વક્તિ વિપ્રં મુપણ્ડિતમ્

દેવાલયે ચ દેવં વાઽપ્યશ્વત્થતુલશીવટમ્ ।
ઉક્ત્વા તદ્દ્વિગુણં પુણ્યમપ્રકાશ્ય ચતુર્ગુણમ્

સુસ્વપ્નદર્શને પ્રાજ્ઞો ગંગાસ્નાનફલં લભેત્ ।
અર્થં વિત્તં ચ ભાર્યા ચ ભૂમિં પુત્રં લભેત્પ્રજામ્

મોક્ષં ચ પરમૈશ્વર્યં લભતે સર્વવાઞ્છિતમ્ ।
ઇત્યેવં કથિતં તાત કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ ભગવન્નન્દસંઓ
ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ