બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.75

અથ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
શૃણુ નન્દ પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનં ચ પરમાદ્ભુતમ્ ।
સુગોપનીયં વેદેષુ પુરાણેષુ ચ દુર્લભમ્

ન વિશ્વાસો હિ નારીષુ સંતતં કુલટાસુ ચ ।
મોક્ષમાર્ગાર્ગલાસ્વેવ ભ્રમમાયાસ્વમૂષુ ચ

હરિભક્તેરસાધ્વીનાં વિરુદ્ધાસુ યુતાસુ ચ ।
બીજરૂપાસુ નાશાનાં પ્રમદાસુ વ્રજેશ્વર

નિત્યં ચ પ્રાતરુત્થાય રાત્રિવાસો વિહાય ચ ।
અભીષ્ટદેવં હૃત્પદ્મે બ્રહ્મરન્ધ્રે ગૃરું પરમ્

વિચિન્ત્ય મનસા પ્રાતઃકૃત્યં કૃત્વા સુનિશ્ચિતમ્ ।
સ્નાનં કરોતિ સુપ્રાજ્ઞો નિર્મલેષુ જલેષુ ચ

ન સંકલ્પં ચ કુરુતે ભક્તઃ કર્મનિકૃન્તનઃ ।
સ્નાત્વા હરિં સ્મરેત્સંધ્યાં કૃત્વા યાતિ ગૃહં પ્રતિ

પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ પ્રવિશેન્નિધાય ધૌતવાસસી ।
પૂજયોત્પરમાત્માનં મામેવ મુક્તિકારણમ્

શાલગ્રામે મણૌ યન્ત્રે પ્રતિમાયાં જલેઽપિ ચ ।
તથા ચ વિપ્રે ગવિ ચ ગુરુષ્વેવં વિશેષતઃ

ઘટિઽષ્ટદલપદ્મે ચ પાત્રે ચન્દનનિર્મિતે ।
આવાહનં ચ સર્વત્ર શાલગ્રામે જલેન ચ

મન્ત્રાનુરૂપધ્યાનેન ધ્યાત્વા માં પૂજયેદ્વ્રતી ।
ષોડશોપચારદ્રવ્યાણિ દદ્યાન્મૂલેન ભક્તિતઃ

શ્રીદામાનં મુદામાનં વસુદામાનમેવ ચ ।
વીરભાનું શૂરભાનું ગોપાન્પઞ્ચ પ્રપૂજયેત્

સુનન્દનન્દકુમુદં પાર્ષદં મે સુદર્શનમ્ ।
લક્ષ્મીં સરસ્વતીં દુર્ગાં રાધાં ગઙ્ગાં વસુંધરામ્

ગુરું ચ તુલસીં શંભું કાર્તિકેયં વિનાયકમ્ ।
નવગ્રહાંશ્ચ દિક્પાલાન્પરિતઃ પૂજયેત્સુધીઃ

દેવષટ્કં ચ સંપૂજ્ય સર્વાદૌ વિઘ્નવિઘ્નતઃ ।
ગણેશં ચ દિનેશં ચ વહ્નિં વિષ્ણું શિવં શિવમ્

શ્રુતૌ વિનિર્મિતાન્દેવાન્મોક્ષદાન્કર્મકૃન્તનાન્ ।
ગણેશં વિઘ્નનાશાય સૂર્યં વ્યાધિવિનાશિને

વહ્નિં પ્રાપ્તિનિમિત્તેન શાન્તૌ શુદ્ધૌ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
વિષ્ણું મોક્ષનિમિત્તેન જ્ઞાનદાનાય શંકરમ્

બુદ્ધિમુક્તિનિમિત્તેન પાર્વતીં પૂજયેત્સુધીઃ ।
પુષ્પાઞ્જલિત્રયં દત્ત્વા સ્વસ્તોત્રં કવચં પઠેત્

ગુરું પ્રણમ્ય સંપૂજ્ય તત્પશ્ચાત્પ્રણમેત્સુરમ્ ।
કૃત્વાઽઽહ્રિકં ચ સંપૂજ્ય યથાસુખમુદીરિતમ્

સમાચરેત્સ્વકર્મૈતદ્વેદોક્તં સ્વાત્મશુદ્ધયે ।
વિષ્ઠાં ન પશ્યેત્પ્રાજ્ઞશ્ચ વ્યાધિબીજસ્વરૂપિણીમ્

મૂત્રં ચ વ્યાધિબીજં ચ પરં નરકકારણમ્ ।
લિઙ્ગંયોનિં પાપદુઃખવ્યાધિદારિદ્ર્યદાયિનીમ્

ઉરું મુખં સ્તનં સ્ત્રીણાં કટાક્ષં હાસ્યમેવ ચ ।
વિનાશબીજં રૂપં ચ વિપદાં કારણં સદા

દિવાભોગં ચ સ્વસ્ત્રીણાં સ્વાલાપં પરિવર્જયેત્ ।
રોગાણો કારણં ચૈવ ચક્ષુષોઃ કર્ણયોસ્તથા

એકતારં ચ ગગનં ન પશ્યેત્તુ રુજાં ભયાત્ ।
દૈવાદ્દૃષ્ટ્વા હરિં સ્મૃત્વા સપ્તધા નારદં જપેત્

અસ્તકાલે રવિં ચન્દ્રં ન પશ્યેદ્ વ્યાધિકારણમ્ ।
ખણ્ડં મસુદિતં ચન્દ્રં ન પશ્યેદ્ વ્યાધિકારણમ્

જલસ્થં ચ રવિં ચન્દ્રં દૃષ્ટ્વા શોકં લભેન્નરઃ ।
બન્ધુવિચ્છેદહેતું ચ ન પશ્યેત્પરમૈથુનમ્

એકત્ર શયનં સ્થાનં ભોજનં ચ ગતિં તથા ।
ન કુર્યાત્પાપિના સાર્ધં સર્વં નાશસ્ય લક્ષણમ્

આલાપાદ્ગાત્રસંસ્પર્શાચ્છયનાશ્રયભોજનાત્ ।
સંચરન્તિ ધ્રુવં પાપાસ્તૈલવિન્દુરિવામ્ભસા

હિંસ્રજન્તુસમીપં ચ ન ગચ્છેદ્દુઃખકારણમ્ ।
ખલેન સાર્ધ મિલનં ન કુર્યાચ્છોકકારણમ્

બ્રાહ્મણાનાં ગવાં ચૈવ વૈષ્ણવાનાં વિશેષતઃ ।
ન કુર્યાદ્ધિંસનં હાનિં સર્વનાશસ્ય કારણમ્

દેવદેવલવિપ્રાણાં વૈષ્ણવાનાં તથૈવ ચ ।
વિત્તં ધનં ચ નહરેત્સર્વનાશસ્ય કારણમ્

સ્વદત્તં પરદત્તં વા બ્રહ્મવિત્તં હરેત્તુ યઃ ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ

ગૃધ્રઃ કોટિસહસ્રાણિ શતજન્માનિ સૂકરઃ ।
શ્વાપદઃ શતજન્માનિ ગણ્ડકઃ સપ્તજન્મનિ

ઘોટકઃ સપ્તજન્માનિ કુમ્ભીરઃ પઞ્ચજન્મસુ ।
પુંશ્ચલીનાં યોનિકીટં શતજન્મસુ નિશ્ચિતમ્

વ્રણકીટં ચ તેષાં શતજન્મસુ નારદ ।
ગોધિકા સપ્તજન્માનિ ગર્દભઃ સપ્તજન્મસુ

સપ્તજન્માનિ માર્જારો નકુલશ્ત્રેષુ જન્મસુ ।
ઉચ્ચૈઃશ્રવા જન્મશતં ખરશ્ચાપિ તથૈવ ચ

ક્રૂરસર્પશ્ચ શાર્દૂલો મહિષઃ સપ્તજન્મસુ ।
ભેકશ્ચ શતજન્માનિ ચ્છાગલઃ સપ્તજન્મસુ

ભલ્લૂકઃ શતજન્માનિ શૃગાલો લક્ષજન્મસુ ।
તતો જલૌકા ભવતિ બ્રહ્મસ્વહરણાદ્ધ્રુવમ્

કુમ્ભીપાકે ચ પચ્યન્તે પાપિનો બ્રહ્મણઃ શતમ્ ।
દક્ષિણાં વિપ્રમુદ્દિશ્ય તત્કાલં ચૈન્ન દીયતે

એકરાત્રે વ્યતીતે તુ તદ્દાનં દ્વિગુણં ભવેત્ ।
માસે શતગુણં પ્રોક્તં દ્વિમાસે તુ સહસ્રકમ્

સંવત્સરે વ્યતીતે તુ સ દાતા નરકં વ્રજેત્ ।
દાત્રા ન દીયતે મૂર્ખો ગ્રહીતા ચ ન યાચતે

ઉભૌ તૌ નરકં યાતો દાતા વ્યાધિયુતો ભવેત્ ।
વિપ્રાણાં હિસનં કૃત્વા વંશહાનિં લભેદ્ધ્રુવમ્

ધનં લક્ષ્મીં પરિત્યજ્ય ભિક્ષુકશ્ચ ભવેદ્વ્રજન્ ।
દેવં ચ બ્રહ્મણં દૃષ્ટ્વા ન નમેદ્યો લભેચ્છુચમ્

ન કુર્યાદ્ગુરુભક્તિં યો લભતે રૌરવં શુચમ્ ।
ય સ્ત્રી મૂઢા દુરાચારા સ્વપતિં હરિરૂપિણમ્

ન પશ્યેત્તર્જનં કૃત્વા કુમ્ભીપાકે વ્રજેદ્ધ્રુવમ્ ।
વાક્તર્જનાદ્ભવેત્કાકો હિંસનાત્સૂકરો ભવેત્

સર્પો ભવતિ કોપૈન દર્પેણ ગર્દભો ભવેત્ ।
કુક્કુરી ચ કુવાક્યેનાપ્યન્ધશ્ચ વિષદર્શનાત્

પતિવ્રતા ચ વૈકુણ્ઠં પત્યા સહ વ્રજેદ્ધ્રુવમ્ ।
શિવં દુર્ગાં ગણપતિં સૂર્ય વિપ્રં ચ વૈષ્ણવમ્

વિષ્ણું નિન્દતિ યો મૂઢઃ સ મહારૌરવં વ્રજેત્ ।
પિતરં માતરં પુત્રં સતીં ભાર્યાં ગુરું તથા

અનાથાં ભગિનીં કન્યાં વિનિન્દ્ય નરકં વ્રજેત્ ।
વિપ્રભક્તિવિહીનાશ્ચ ક્ષત્રવિટ્શૂદ્રયોનિજા

હરિભક્તિવિહીનાશ્ચ પચ્યન્તે નરમે ધ્રુવમ્ ।
પતિભક્તિવિહીનાશ્ચ યુવત્યશ્ચ નરાધમાઃ

શાલગ્રામજલં વિષ્ણુપ્રસાદં યે ચ ભુઞ્જતે ।
તીર્ય પુનન્તિ તે વિપ્રાઃ શતં પુંસાં વસુંધરામ્

પિતૃન્દેવાન્સમમ્યર્ચ્ય ખાદન્માસં દ્વિજઃ શુચિઃ ।
યો ભક્ષતિ વૃથા માંસં સ મહારૌરવં વ્રજેત્

મત્સ્યાંશ્ચ કામતો જગ્ધ્વા ચોપવાસં વસેદ્દ્વિજઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં તતઃ કુર્યાદ્વ્રતં ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

કામતો બ્રાહ્મણો મત્સ્યં ભુઙ્ક્તે યો જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
સોઽશુચિઃ સતતં નન્દ હન્તિ પુણ્યં પુરાકૃતમ્

વિષ્ણોરુચ્ચિષ્ટભોજી યો મત્સ્યં માંસં ન ખાદતિ ।
પદે પદેઽશ્વમેધસ્ય લભતે નિશ્ચિતં ફલમ્

એકાદશીં યે કુર્વન્તિ કૃષ્ણજન્માષ્ટમીવ્રતમ્ ।
શતજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ

યદ્બાલયે યચ્ચ કૌમારે વાર્ધકે યચ્ચ યૌવને ।
ભસ્મીભૂતાનિ કુર્વન્તિ પાતકાનિ કૃતાનિ ચ

એકાદશીદિને ભુઙ્ક્તે કૃષ્ણજન્માષ્ટમીવ્રતે ।
ત્રૈલોક્યજનિતં પાપં સોઽપિ ભુઙ્ક્તે ન સંશયઃ

આતુરે નિયમો ન સ્યાદપિ વૃદ્ધે ચ બાલકે ।
ભક્તસ્ય દ્વિગુણં દત્ત્વા બ્રાહ્મણાય શુચિર્ભવેત્

યો ભુઙ્ક્તે શિવરાત્રૌ ચ શ્રીરામનવમીદિને ।
ઉપવાસે સમર્થશ્ચ સ મહારૌરવં વ્રજેત્

કુહૂપૂર્ણેન્દુસંક્રાન્તિચતુર્દશ્યષ્ટમીષુ ચ ।
નરશ્ચાણ્ડાલયોનિઃ સ્યાત્સ્ત્રીતૈલમાંસસેવનાત્

મત્સ્યં માંસં મસૂરં ચ કાંસ્યપાત્રે ચ ભોજનમ્ ।
આર્દ્રકં રક્તશાકં ચ રવૌ ચ પરિવર્જયેત્

અન્યથા નરકં યાતિ કુમ્ભીપાકં ન સંશયઃ ।
રજસ્વરાન્નં વેશ્યાન્નં મદિરાન્નં વ્રજેશ્વર

યો ભુઙ્ક્તે બ્રાઙ્મણો દૈવાદ્વિડ્ભોજી સ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
યદહ્ના કુરુતે કર્મ ન તસ્ય ફલભાગ્ભવેત્

સ ભવેદશુચિર્નિત્યં ભસ્માન્તં તસ્ય સૂતકમ્ ।
નારી વેશ્યા પ્રતિજ્ઞેયા ચતુષ્પુરુષગામિની

પાકે ચ પિતૃદેવાનામધિકારો ન તદ્ભવેત્ ।
યદ્ગ્રામયાજિનામન્નં શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજનમ્

ભુક્ત્વા ચ નરકં યાતિ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ ।
શૂદ્રાણાં શ્રાદ્ધદિવસે તદન્નં ભુઞ્જતે દ્ધિજાઃ

કુમ્ભીપાકે ચ પચ્યન્તે યાવદ્વૈ બ્રહ્મણઃ શતમ્ ।
યઃ શૂદ્રેણાભ્યનુજ્ઞાતો ભુઙ્ક્તે શ્રાદ્ધદિનેઽન્યતઃ

સુરાપીતિ સ વિજ્ઞેયઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ।
અસિજીવી મષીજીવી દેવલો વૃષવાહકઃ

શૂદ્રાણાં શવદાહી ચ યો હિ શૂદ્રાપતિદ્ધિજઃ ।
સ શૂદ્રવદ્વહિષ્કાર્યસ્તદન્નં વિટ્સમં સતામ્

નોપતિષ્ઠતિ યઃ પૂર્વાં નોપાસ્તે યસ્તુ પશ્ચિમામ્ ।
સ શૂદ્રવદ્બહિષ્કાર્યઃ સવંસ્માદ્દ્વિજકર્મણઃ ॥ ૭૦
સંધ્યાહીનોઽશુચિર્નિત્યમનર્હઃ સર્વકર્મસુ ।
યદહ્નાકુરુતે કર્મ ન તસ્ય ફલભાગ્ભવેત્

વામમન્ત્રોપાસકશ્ચ બ્રાહ્માણો નરકં વ્રજેત્ ।
નદીગર્ભે ચ ગર્તે ચ દૃક્ષમૂલે જલાન્તિકે

દેવાન્તિકે સસ્યભૂમૌ પુરીષં નોત્સૃજેદ્બુધઃ ।
વલ્મીકમૂષકોત્ખાતાં મૃદમન્તર્જલાં તથા

શૌચાવશિષ્ટાં ગેહાચ્ચ નાઽઽદદ્યાલ્લેપસંભવામ્ ।
અન્તઃપ્રાણિપિપીલ્યાં ચ હલોત્ખાતાં વ્રજેશ્વર

આલવાલોત્થિતાં ચૈવ સસ્યક્ષેત્રોત્થિતાં તથા ।
વૃક્ષમૂલોત્થિતાં નન્દ નદીગર્ભોત્થિતાં તથા

પરિત્યજેન્મૃદસ્ત્વેતાઃ સકલાઃ શૌચસાધને ।
કૂષ્માણ્ડઘાતિકા યા સ્ત્રી દીવનિર્વાણકઃ પુમાન્

સપ્તજન્મ ભવેદ્રોગી દરિદ્રો જન્મજન્મનિ ।
પ્રદીપં શિવલિઙ્ગંચ શાલગ્રામં મણિંતથા

પ્રતિમાં યજ્ઞસૂત્રં ચ સુવર્ણ શઙ્ખમેવ ચ ।
હીરકં ચ તથા મુક્તાં ગોમૂત્રં ગોમયં ઘૃતમ્

શાલગ્રામશિલાતોયં ભૂમૌ ત્યક્ત્વા વ્રજેદધઃ ।
દરિદ્રઃ કૃપણઃ કુષ્ઠી વંશહીનોઽપ્યભાર્યકઃ

ભૂમિહીનઃ પ્રજાહીનો બન્ધુહીનશ્ચ કુત્સિતઃ ।
અન્ધઃ પઙ્ગુર્વા ખર્વશ્ચ ખઞ્જશ્ચૈવાઙ્ગહીનકઃ

ભવેત્કમેણ પાપી સ હ્યેતાન્ભૂમૌ ત્યજેતુ યઃ ।
દિવસે સંધ્યયોર્નિદ્રાં સ્ત્રીસંભોગં કરોતિ યઃ

સપ્તજન્મ ભવેદ્રોગી દરિદ્રઃ સપ્તજન્મસુ ।
ઉદિતે જગતીનાથે યઃ કુર્યાદ્દન્તધાવનમ્

સ પાપિષ્ઠઃ કથં બ્રૂતે પૂજયામિ જનાર્દનમ્ ।
મૃદ્ભસ્મગોસકૃત્વિણ્ડૈસ્તથા બાલુકયાઽપિ વા

કૃત્વા લિઙ્કં સકૃત્પૂજય વસેત્કલ્પશતં દિવિ ।
સહસ્રપૂજનાત્સોઽપિ લભતે વાઞ્છિતં ફલમ્

લક્ષં ચ પૂજયેદ્યસ્તુ શિવત્વં લભતે ધ્રુવમ્ ।
જીવન્મુક્તો ભવેદ્વિપ્રો લિઙ્ગમભ્યર્ચયેતુ યઃ

શિવપૂજાવિહીનશ્ચ બ્રાહ્મણો નરકં વ્રજેત્ ।
મત્પૂજિતં પ્રિયતમં શિવં નિન્દન્તિ યે નરાઃ

પચ્યન્તે નિરયે તાવદ્યાવદ્વૈ બ્રહ્મણઃ શતમ્ ।
પૂજિતે શિવલિઙ્ગે ચ યદિ સ્યાત્કેશવાલુકા

સ મહાન્ધો વાલુકયા કેશેન યવનો ભવેત્ ।
ક્ષુદ્રો દરિદ્રઃ કૃપણો વ્યાધિઃ સ્યાત્કુત્સિતે યથા

સર્વેભ્યો માનહાનિઃ સ્યાજ્જાયતે નીચયોનિષુ ।
સર્વેષુ પ્રિયપાત્રેષુ બ્રહ્મણશ્ચ મમ પ્રિયઃ

બ્રહ્મણાચ્ચ પ્રિયા લક્ષ્મીઃ સતતં વક્ષસિ સ્થિતા ।
તતોઽધિકા પ્રિયા રાધા પ્રિયા ભક્તાસ્તતોઽધિકાઃ

તતોઽધિકઃ શંકરો મે નાસ્તિ મે શંકરાત્પ્રિયઃ ।
મહાદેવ મહાદેવ મહાદેવેતિ વાદિરઃ

પશ્ચાદ્યામિ ચ સંતૃપ્તો નામશ્રવણલોભતઃ ।
મનો મે ભક્તમૂલે ચ પ્રાણા રાધાત્મકા ધ્રુવમ્

આત્મા મે શંકરસ્થાનં શિવઃ પ્રાણાધિકશ્ચ યઃ ।
આદ્યા નારાયણી શક્તિઃ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકાનિણી

કનોમિ ચ યથા સૃષ્ટિં યયા બ્રહ્માદિદેવતાઃ ।
યયા જયતિ વિશ્વં ચ યયા સૃષ્ટિઃપ્રજાયતે

યયા વિના જગન્નાશ્તિ મયા દત્તા શિવાય સા ।
દયા નિદ્રા ચ ક્ષુત્તૃપ્તિસ્તૃષ્ણ શ્રદ્ધા ક્ષમા ધૃતિઃ

તુષ્ટિઃ પુષ્ટિસ્તથા શાન્તિર્લજ્જાધિદેવતા હિ સા ।
વૈસુણ્ઠે સા મહાલક્ષ્મીર્ગોલોકે રાધિકા સતી

મર્ત્યે લક્ષ્મીશ્ચ ક્ષીરોદે દક્ષકન્યા સતી ય સા ।
સા દુર્ગા મેનકાકન્યા દૈત્યદુર્ગતિનાશિની

સ્વર્ગલક્ષ્મીશ્ચ દુર્ગા સા શક્રાદીનાં ગૃહે ગૃહે ।
સા વાણી સા ચ સાવિત્રી વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવતા

વહ્નૌ સ દાહિકાશક્તિઃ પ્રભાશક્તિશ્ચ ભાસ્કરે ।
શોભાશક્તિઃ પૂર્ણચન્દ્રે જલે શક્તિશ્ચ શીતતા

સસ્યપ્રસૂતા શક્તિશ્ચ ધારણા ચ ધરાસુ સા ।
બ્રાહ્મણ્યશક્તિર્વિપ્રેષુ દેવશક્તિઃસુરેષુ સા

તપસ્વિનાં તપસ્યા કા ગૃહિણાં ગૃહદેવતા ।
મુક્તિશક્તિશ્ચ મુક્તાનામાશા સાંસારિકસ્ય સા

મદ્ભક્તાનાં ભક્તિશક્તિર્મયિ ભક્તિપ્રદા સદા ।
નૃપાણાં રાજ્યલક્ષ્મીશ્ચ વણિજાં લભ્યરૂપિણી

પરિ સંસારસિન્ધૂનાં ત્રયીતત્ત્વા તુ તારિણી ।
સત્સુ સદ્બુદ્ધિરૂપા સા મેધાશક્તિસ્વરૂપિણી

વ્યાખ્યાશક્તિઃ શ્રુતૌ શાસ્ત્રે દાતૃશક્તિશ્ચ દાતૃષુ ।
ક્ષત્ત્રાદીનાં વિપ્રભક્તિઃ પતિભક્તિઃ સતીસુ ચ

એવં રૂપા ચ યા શક્તિર્મયા દત્તા શિવાય સા ।
એવં તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
પ્રશ્નં કરોષિ યદ્યન્માં તત્સર્વં કથયામિ તે

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ ભસવન્નન્દસંઓ
પઞ્ચસપ્તતિતમોધ્યાયઃ