બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.70

અથ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
અથાક્રૂરઃ સ્વશરણં ગત્વા કંસેન પ્રેષિતઃ ।
ચકાર શયનં તલ્પે ભુક્ત્વા મીષ્ટાન્નમુત્તમમ્

સકર્પૂરં ચ તામ્બૂલં ચખાદ વાસિતં જલમ્ ।
જગામ નિદ્રાં સુખતઃ સુખસંભોગમાત્રતઃ

તતો દદર્શ સુસ્વપ્નં પુરાણશ્રુતિસંમતમ્ ।
નિશાવશેષસમયે બાધાદિપરિવર્જિતઃ

અરોગી બદ્ધકેશશ્ચ વસ્ત્રયુગ્મસમન્વિતઃ ।
સુતલ્પશાયી સુસ્નિગ્ધશ્ચિન્તાશોકવિવર્જિતઃ

કિશોરવયસં શ્યામં દ્વિભુજં મુરલીધરમ્ ।
પીતવસ્ત્રપરીધાનં વનમાલાવિભૂષિતમ્

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં માલતીમાલ્યશોભિતમ્ ।
ભૂષિતં ભૂષણાર્હં ચ સદ્રત્નમણિભૂષણૈઃ

મયૂરપિચ્છચૂડં ચ સસ્મિતં પદ્મલોચનમ્ ।
એવંભૂતં દ્વિચશિશું દદર્શ પ્રથમં મુને

તતો દદર્શ રુચિરાં પતિપુત્રવતીં સતીમ્ ।
પીતવસ્ત્રપરીધાનાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્

જ્વલત્પ્રદીપહસ્તાં ચ શુક્લધાન્યકરાં વરામ્ ।
શરચ્ચન્દ્રનિભાસ્યાં ચ સસ્મિતાં વરદાં શુભામ

તતો દદર્શ વિપ્રં ચ પ્રકુર્વન્તં શુભાશિષમ્ ।
શ્વેતપદ્મગતં હંસં તુરગં ચ સરોવરમ્

દદર્શ ચિત્રિતં ચારુ ફલિતં પુષ્પિતં શુભમ્ ।
આમ્રનિમ્બનારિકેલગુર્વર્કકદલીતરુમ્

દશન્તં શ્વેતસર્પં ચ સ્વાત્માનં પર્વતસ્થિતમ્ ।
વૃક્ષસ્થં ચ ગજસ્થં ચ તરિસ્થં તુરગસ્થિતમ્

વીણાં વાદિતવન્તં ચ ભુક્તવન્તં ચ પાયસમ્ ।
દધિક્ષીરયુતાન્નં ચ પદ્મપત્રસ્થમીપ્સિતમ્

કૃમિવિટ્સહિતાઙ્ગં ચ રુદન્તં મોહિતં તદા ।
શુક્લધાન્યપુષ્પકરં ક્ષણં ચન્દનચર્ચિતમ્

પ્રાસાદસ્થં સમુદ્રસ્થમાત્માનં ચ સલોહિતમ્ ।
છિન્નભિન્નં ક્ષતાઙ્ગં ચ મેદપૂયસમન્વિતમ્

તતો દદર્શ રજતં મણિં શુભ્રં ચ કાઞ્ચનમ્ ।
સુક્તામાણિક્યરત્નં ચ પૂર્ણકુમ્ભજલં શુભમ્

સુરભિં ચ સવત્સાં ચ વૃષભેન્દ્રં મયૂરકમ્ ।
શુકં ચ સારસં હંસં ચિલ્લં ખઞ્જનમેવ ચ

તામ્બૂલં પુષ્પમાલ્યં ચ જ્વલદગ્નિં સુરાર્ચનમ્ ।
પાર્વતીપ્રતિમાં કૃષ્ણપ્રતિમાં શિવલિઙ્ગકમ્

વિપ્રબાલાં ચ બાલં ચ સુપક્વફલિતાં કૃષિમ્ ।
દેવસ્થલીં ચ રાજેન્દ્રં સિંહં વ્યાઘ્રં ગુરું સુરમ્

દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નં સમુત્તસ્થૌ ચકારાઽઽહ્નિકમીપ્સિતમ્ ।
ઉદ્ધવં કથયામાસ સર્વં વૃત્તાન્તમેવ ચ

ઉદ્ધવાજ્ઞાં સમાદાય કૃત્વા ગુરુસુરાર્ચનમ્ ।
યાત્રાં ચકાર શ્રીકૃષ્ણં ધ્યાત્વા મનસિ નારદ

દદર્શ વર્ત્મન્યેવં ચ મઙ્ગલાર્હં શુભપ્રદમ્ ।
વાઞ્છાફલપ્રદં રમ્યં પુરો મઙ્ગલસૂચકમ્

વામે શૈવં શિવાં પૂર્ણકુમ્ભં નકુલચાષકમ્ ।
પતિપુત્રવતીં સાધ્વીં દિવ્યાભરણભૂષિતામ્

શુક્લપુષ્પં ચ માલ્યં ચ ધાન્યં ચ ખઞ્જનં શુભમ્ ।
દક્ષિણે જ્વલદગ્રિં ચ વિપ્રં ચ વૃષભં ગજમ્

વત્સપ્રયુક્તાં ધેરું ચ શ્વેતાશ્વં રાજહંસકમ્ ।
વેશ્યાં ચ પુષ્પમાલાં ચ પતાકાં દધિ પાયસમ્

મણિં સુવર્ણ રચતં મુક્તામાણિક્યમીપ્સિતમ્ ।
મદ્યં માંકં ચન્દનં ચ માધ્વીકં ઘૃતમુત્તમમ્

કૃષ્ણશારં ફલં લાજાઃ સિદ્ધાન્નં દર્પણં તથા ।
વિચિત્રિતં વિમાનં ચ સુદીપ્તાં પ્રતિમાં તથા

શુક્લોત્પલં પદ્મવનં શઙ્ખચિલ્લં ચ કીરકમ્ ।
માર્જારં પર્વતં મેઘં મયૂરં શુકસારસમ્

શઙ્ખકોકિલવાદ્યાનાં ધ્વનિં શુશ્રાવ મઙ્ગલમ્ ।
વિચિત્રકૃષ્ણસંગીતં હરિશબ્દં જયધ્વનિમ્

એવંભૂતં શુભં દૃષ્ટવા શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટમાનસઃ ।
પ્રવિવેશ હરિં સ્મૃત્વા પુણ્યં વૃન્દાવનં વનમ્

દદર્શ પુરતો રમ્યં રાસમણ્ડલમીપ્સિતમ્ ।
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીપુષ્પચન્દનવાયુના

વાસિતં મઙ્ગલઘટૈ રમ્ભાસ્તમભૈર્વિરાજિતમ્ ।
આમ્રપલ્લવસંઘૈશ્ચ પટ્ટસૂત્રવિચિત્રિતૈઃ

શોભિતૈઃ પરિતઃ શશ્વત્પદ્મરાગવિનિર્મિતમ્ ।
શોભિતં શોભનાર્હં ચ ત્રિકોટિરત્નમન્દિરૈઃ

રમ્યૈઃ કુઞ્જકુટીરૈશ્ચ રાજિતં શતકોટિભિઃ ।
રાસં વૃન્દાવનં દૃષ્ટ્વા કિયદ્દૂરં યયૌ ચ સઃ

દદર્શ પુરતો રમ્યં નન્દવ્રજમનુત્તમમ્ ।
પરં વેકુણ્ઠસંકાશં વૈકુણ્ઠ નિલયં શુભમ્

રત્નસોપાનસંયુક્તં રત્નસ્તમ્ભૈર્વિરાજિતમ્ ।
નાનાચિત્રવિચિત્રાઢ્યં સદ્રત્નવલયાન્વિતમ્

ખચિતં મણિસારેણ રચિતં વિશ્વકર્મણા ।
દ્વારિ દૃષ્ટેન માર્ગેણ રાજદ્વારં વિવેશ સઃ

પતાકારત્નજાલાઢ્યં સુક્તામાણિક્યભૂષિતમ્ ।
રત્નદર્પણશોભાઢ્યં રત્નચિત્રવિચિત્રિતમ્

રત્નવિથીવિરચિતં મઙ્ગલં મઙ્ગરૈર્ઘટૈઃ ।
અક્રૂરાગમનં શ્રુત્વા સાઙ્લાદો નન્દ એવ ચ

સહિતો રામકૃષ્ણાભ્યાં જગામાનુવ્રજાય વૈ ।
વૃષભાન્વાદિભિર્યુક્તઃ કૃત્વા વેશ્યાં પુરઃસરમ્

પૂર્ણકુમ્ભં ગજેન્દ્રં ચ કૃત્વાઽગ્રે શુક્લધાન્યકમ્ ।
કૃષ્ણાં ગાં મધુપર્કં ચ પાદ્યં રત્નાસનાદિકમ્

ગૃહીત્વા સાદરઃ શાન્તઃ સસ્મિતો વિનતસ્થા ।
આનન્દયુક્તો નન્દશ્ચ સગણઃ સહબાલકઃ

દૃષ્ટ્વાઽક્રૂરં મહાભાગં તૂર્ણમાલિઙ્ગનં દદૌ ।
પ્રણેમુઃ શિરમા સર્વૈ ગોપા જગૃહુરાશિષમ્

પરસ્પરં ચ સંયોગો બભૂવ ગુણત્રાન્મુને ।
ક્રોડે ચકારાક્રૂરશ્ચ કૃષ્ણં રામં ક્રમેણ ચ

ચુચુમ્બ ગણ્ડયુગુલે પુલકાઞ્યિતવિગ્રહઃ ।
સાશ્રુનેત્રોઽતિસાહ્લાદઃ કૃતાર્થઃ સિદ્ધવાઞ્છિતઃ

દદર્શ કૃષ્ણં દ્વિભુજં ક્ષણં શ્યામલસુન્દરમ્ ।
પીતવસ્ત્રપરીધાનં માલતીમાલ્યભૂષિતમ્

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં પરં વંશીધરં વરમ્ ।
સ્તુતં બ્રહ્મેશશેષાદ્યૈર્મુનીન્દ્રૈઃ સનકાદિભિઃ

વીક્ષિતં ગોપકન્યાભિઃ પરિબૂર્ણતમં વિભુમ્ ।
ક્ષણં દદર્શ ક્રોડસ્થં સસ્મિતં ચ ચતુર્ભુજમ્

લક્ષ્મીંસરસ્વતીયુક્તં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ।
સુનન્દનન્દકુમુદૈઃ પાર્ષદૈઃ પરિસેવિતમ્

સેવિતં સિદ્ધસંઘૈશ્ચ ભક્તિનમ્રૈઃ પરાત્પરમ્ ।
ક્ષણં દદર્શ દેવં તં પઞ્ચવક્ત્રં ત્રિલોચનમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં નાગરાજૈર્વિરાજિતમ્ ।
દિગમ્બરં પરં બ્રહ્મ ભસ્માઙ્ગં ચ જટાયુતમ્

જપમાલાકરં ધ્યાનનિષ્ઠં શ્રેષ્ઠં ચ યોગિનમ્ ।
ક્ષણં ચતુર્મુખં ધ્યાનનિષ્ઠં શ્રેષ્ઠં મનીષિણામ્

ક્ષણં ધર્મસ્વરૂપં ચ શેષરુપં ક્ષણં ક્ષણમ્ ।
ક્ષણં ભાસ્કરરૂપં ચ જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્

ક્ષણં પરમશોભાઢ્યં કોટિકન્દર્પનિન્દિતમ્ ।
કામિનીકમનીયં ચ કામુકં કામસંયુતમ્

એવંભૂતં શિશું દૃષ્ટ્વા સ્થાપયામાસ વક્ષસિ ।
રત્નમિંહાસને રમ્યે નન્દદત્તે ચ નારદ

કૃત્વા પ્રદક્ષિણં ભક્ત્યા પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ તુષ્ટાવ પુરુષોત્તમમ્

અક્રૂર ઉવાચ
નમઃ કારણરૂપાય પરમાત્મસ્વરૂપિણે
સર્વેષામપિ વિશ્વાનામીશ્વરાય નમો નમઃ ।
પરાય પ્રકૃતેરીશ પરાત્પરતરાય ચ

નિર્ગુણાય નિરીહાય નીરૂપાય સ્વરૂપિણે ।
સર્વદેવસ્વરૂપાય સર્વદેવેશ્વરાય ચ

સર્વદેવાધિદેવાય વિશ્વાદિભૂતરૂપિણે ।
અસંશ્યેષુ ચ વિશ્વેષુ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મક

સ્વરૂપાયાઽઽદિબીજાય તદીશવિશ્વરૂપિણે ।
નમો ગોપાઙ્ગનેશાય ગણેશેશ્વરરૂપિણે

નમઃ સુરગણેશાય રાધેશાય નમો નમઃ ।
રાધારમણરૂપાય રાધારૂપધરાય ચ

રાધારાધ્યાય રાધાયાઃ પ્રાણાધિકતરાય ચ ।
રાધાસાધ્યાય રાધાધિદેવપ્રિયતમાય ચ

રાધાપ્રાણાધિદેવાય વિશ્વરૂપાય તે નમઃ ।
વેદસ્તુતાત્મવેદજ્ઞરૂપિણે સર્વવેદિને

વૈદાધિષ્ઠાતૃદેવાય વેદબીજાય તે નમઃ ।
યસ્ય લોમસુ વિશ્વાનિ ચાસંખ્યાનિ ચ નિત્યશઃ

મહદ્વિષ્ણોરીશ્વરાય વિશ્વેશાય નમો નમઃ ।
સ્વયં પ્રકૃતિરૂપાય પ્રાકૃતાય નમોઓ

પ્રકૃતીશ્વરરૂપાય પ્રધાનપુરૂષાય ચ ।
ઇત્યેવં સ્તવનં કૃત્વા મૂર્ચ્છામાપ સભાતલે

પપાત સહસા ભૂમૌ પુનરીશં દદર્શ સઃ ।
બહિઃસ્થં હૃદયસ્થં ચ પરમાત્માનમીશ્વરમ્

પરિતઃ શ્યામરૂપં ચ વિશ્વસ્થં વિશ્વમેવ ચ ।
અક્રૂરં મૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા નન્દઃ સાદરપૂર્વકમ્

રત્નસિંહાસને રમ્યે વાસયામાસ નારદ ।
પપ્રચ્છ સર્વવૃત્તાન્તં કિંસ્વિદ્દૃષ્ટમિતિ ત્વયા

મિષ્ટાન્નં ભોજયામાય કુશલં ચ પુનઃ પુનઃ ।
અક્રૂરેઃ કથયામસ કંસવૃત્તાન્તમીપ્સિતમ્

સ્વપિત્રોર્મોક્ષણાર્થં ચ ગમનં રામકૃષ્ણયોઃ ।
ઇત્યક્રૂરકૃતં સ્તોત્રં યઃ પઠેત્સુસમાહિતઃ

અપુત્રો લભતે પુત્રમભાર્યોં લભતે પ્રિયમ્ ।
અધનો ધનમાપ્નોતિ નિર્ભૂમિરુર્વરાં મહીમ્

હતપ્રજઃ પ્રજાલાભં પ્રતિષ્ઠાં ચાપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
યશઃ પ્રાપ્નોતિ વિપુલમયશસ્વી ચ લીલયા

અથ સુષ્વાપ સમયે પરં સંહૃષ્ટમાનસઃ ।
રમ્યે ચમ્પકતલ્પે ચ કૃષ્ણં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ

પ્રાતરુથાય સહસા કૃત્વાઽઽઙ્નિકમનુત્તમમ્ ।
સ્વરથે સ્થાપયામાસ રામં કૃષ્ણં જગત્પતિમ્

ગવ્યં પઞ્ચપ્રકારં ચ નાનાદ્રવ્યં સુદુલ્રભમ્ ।
વૃષભાનં ચ નન્દં ચ સુનન્દં ચન્દભાનકમ્

નાનાપ્રકારં વાદ્યં ચ મૃદઙ્ગમુરજાદિકમ્ ।
પટહં પણવં ચૈવ ઢક્કાં દુંદુભિમાનકમ્

સજ્જાં સંનહનીં કાસ્યપટ્ટમર્દલમણ્ડવીમ્ ।
વાદયામાસ સાનન્દં નન્દગોપો વ્રજેશ્વરઃ

શ્રુત્વા વાદ્યં ચ ગોપ્યશ્ચ ગમનં રામકૃષ્ણયોઃ ।
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં રથસ્થં તમાયયુઃ કોપપીડિતાઃ

કૃષ્ણેન વારિતાઃ સર્વાઃ પ્રેરિતા રાધાયા દ્વિજઃ ।
બભઞ્જુરીશ્વરરથં પાદાઘાતેન લીલયા

તત્ર સર્વેષુ ગોપેશ હાહાકારં કૃતેષુ ચ ।
પ્રયયુર્બલવત્યશ્ચ કૃષ્ણં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ

કાચિત્ક્રૂરં તમક્રૂરં ભર્ત્સયામાસ કોપતઃ ।
કાશ્ચિદ્વદ્ધ્વા ચ વસ્ત્રેણ ચાકૂરં પ્રયયુસ્તતઃ

કાચિત્તં તાડયામાસ કઙ્કણેન કરેણ ચ ।
તદ્વસ્ત્રં હારયામાસ કૃત્વા વિવસનં મુને

ક્ષતવિક્ષતસર્વાઙ્ગં દૃષ્ટ્વાઽક્રૂરં ચ માધવઃ ।
જગામ રાધાનિકટં બોધયામાસ તાં પુનઃ

આધ્યાત્મિકેન યોગેન વિનયેન ચ સાદરમ્ ।
અક્રૂરં બોધયામાસ વોધયામાસ તાં પુનઃ

આકાશાત્પતિતં દિવ્યં સન્ત્રપ્રસ્થાપિતં રથમ્ ।
વિચિત્રવસ્ત્રસંયુક્તં દદર્શ પુરતો હરિઃ

ખચિતં મણિરાજેન રચિતં વિશ્વકર્મણા ।
તં દૃષ્ટ્વા માતૃભવનમાજગામ જગત્પતિઃ

ભુક્ત્વા પીત્વા સુખં સુપ્ત્વા ભગવાન્સહબાન્ધવઃ ।
તસ્થૌ મુનીન્દ્રદેવેન્દ્રબ્રહ્મેશશેષવન્દિતઃ

મુષુપુર્ગોંપિકાઃ સર્વાઃ પરં સંહૃષ્ટમાનસાઃ ।
પુષ્પતલ્પે ચ રમ્યે ચ રાધયા સહ નારદ

સર્વે ચાઽઽનન્દયુક્તાશ્ચ જના ગોકુલવાસિનઃ ।
કેચિદ્ગોપાશ્ચ નનૃતુઃ કેચિત્સંગીતતત્પરાઃ

ઇતિ શીબ્રહ્મઓ શ્રિકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ ગોપીવિષયો
નામ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ