બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.69

અથૈકોનસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ
અતઃ પરં કિં રહસ્યં રાધાકેશવયોર્વદ ।
નિગૂઢતત્વામસ્પષ્ટં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

નારાયણ ઉવાચ
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ।
ગોપનીયં ચ વેદેષુ પુરાણેષુ પુરાવિદામ્

પુનઃ સકામો ભગવાન્કૃષ્ણઃ સ્વેચ્છામયો વિભુઃ ।
રેમે સ રમયા સાર્ધં વિદગ્ધશ્ચ વિદગ્ધયા

ચતુઃષષ્ટિકલાશક્ત્યા યથા કાન્તા કલાવતી ।
કામશાસ્ત્રેષુ નિપુણા વિદગ્ધા રસિકેશ્વરી

શૃઙ્ગારલીલાનિપુણા શશ્વત્કામા ચ કામુકી ।
સુન્દરી સુન્દરીષ્વેવ શશ્વત્સુસ્થિરયૌવના

પિતણાં માનસી કન્યા ધન્યા માન્યા ચ માનિની ।
શંભોઃ શિષ્યા જ્ઞાનયુતા શતકલ્પાન્તજીવિની

વેદવેદાઙ્ગનિપુણા યોગનીતિવિશારદા ।
નાનારૂપધરા સાધ્વી પ્રસિદ્ધા સિદ્ધયોગિની

તત્કન્યા રાધિકા દેવી માતૃતુલ્યા ચ કામુકી ।
ચકાર નાનાભાવં સા સુશીલા સ્વામિનં પ્રતિ

ચતુઃષષ્ટિકલામાનં શ્રૃઙ્ગારં ચ ચકાર સઃ ।
ત્યા વિશિષ્ટયા સાકં રાસે રામરસોત્સુકઃ

તાં નખાગ્રક્ષતશ્રોણીં નખક્ષતપયોધરામ્ ।
લુપ્તચન્દનસિંદૂરાં કબરીશિથિલાં સતીમ્

સુખસંભોગમગ્નાં ચ નગ્નાં ચ શોકમૂર્ચ્છિતામ્ ।
પુલકાઞ્ચિતસર્પાઙ્ગીં નિદ્રાદેવી સમાયયૌ

દૃષ્ટ્વા તાં નિદ્રિતાં કૃષ્ણઃકૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ ।
રુરોદ માયયા માયી મયેશો લોકશિક્ષયા

કૃત્વા વક્ષસિ રાધાં ચ ચુચુમ્બ ચ પુનઃ પુનઃ ।
સ્નાતાં ચ નેત્રસલિલૈઃ પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવતામ્

પ્રાણાધિકાં પ્રિયતમાં ધારયામાસ વાસસી ।
વહ્નિશુદ્ધેઽતિસૂક્ષ્મે ચામૂલ્યે વિશ્વમુદુર્લભે

કબરીં ચ દદૌ કુઙ્કુમચન્દનમ્ ।
તદ્ગાત્રે ચ ગલે હારમમૂલ્યં રત્નનિર્મિતમ્

સિન્દૂરં ચ દદૌ તસ્યાઃ સીમન્તાધઃસ્થલેઽમલે ।
દાડિમીકુસુમાકારં યુક્તં ચન્દનબિન્દુભિ

ચકાર પદ્મકં ગણ્ડે નાનાચિત્રવિચિત્રકમ્ ।
દદૌ તત્પાદપદ્મે ચ રત્નમઞ્જીરરઞ્જિતમ્

પાદાઙ્ગુલિનખાગે ચ સુન્દરાલક્તકં દદૌ ।
નાનાસુવેષોજ્જ્વલિતાં તાં નિદ્રાકુલિતાં વિભુઃ

પુનશ્ચકાર મોહેન ગાઢાલિઙ્ગનમીપ્સિતમ્ ।
પુનશ્ચ ચુમ્બનં કૃત્વા નિવેશ્ય ચ સ્વવક્ષસિ

સુષ્વાપ જગતાં સ્વામી કાન્તાવિરહકાતરઃ ।
એતસ્મિન્નન્તરે કાને બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

શિવશેષાદિભિર્દેવૈર્મુનીન્દ્રૈઃ સાર્ધમાયયૌ ।
આગત્ય નત્વા સિરસા તુષ્ટાવ સંપુટાઞ્જલિઃ

સામવેદોક્તસ્તોત્રેણ પરિપૂર્ણતમં વિભુમ્

બ્રહ્મોવાચ
જય જય જગદીશ વન્દિતચરણ નિર્ગુણ નિરાકાર સ્વેચ્છામય ભક્તાનુગ્રહ નિત્યવિગ્રહ

ગોપવેષ માયયા માયેશ સુવેષ સુશીલ શાન્ત સર્વકાન્ત દાન્ત નિતાન્તજ્ઞાનાનન્દ પરાત્પરતર પ્રકૃતેઃ પર સર્વાન્તરાત્મરૂપ નિર્લિપ્ત સાક્ષિસ્વરૂપ વ્યક્તાવ્યક્ત નિરઞ્જન ભારાવતારણ કરુણાર્ણવ શોકસેતાપગ્રસન જરામૃત્યુભયાદિહરણ શરણપઞ્જર ભક્તાનુગ્રહકારક ભક્તવત્સલ ભક્તસંચિતધન ઓં નમોઽસ્તુ તે

સર્પાધિષ્ઠાતૃદેવાયેત્યુક્ત્વા વૈ પ્રીણનાય ચ ।
પુનઃપુનઃરુવાચેદં મૂર્ચ્છિતશ્ચ બભૂવ હ

ઇતિ બ્રહ્મકૃતં સ્તોત્રં યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ।
તત્સર્પાભીષ્ટસિદ્ધિશ્ચ ભવત્યેવ ન સંશયઃ

અપુત્રો લભતે પુત્રં પ્રિયાહીનો લભેત્પ્રિયામ્ ।
નિર્ધનો લભતે સત્યં પરિપૂર્ણતમં ધનમ્

ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા ચાન્તે દાસ્યં લભેદ્ધરેઃ ।
અચલાં ભક્તિમાપ્નોતિ મુક્તેરપિ સુદુર્લભામ્

સ્તુત્વા ચ જગતાં ધાતા પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
શનૈઃ શનૈઃ સમુત્થાય ભક્ત્યા પુનરુવાચ હ

બ્રહ્મોવાચ
ઉત્તિષ્ઠ દેવદેવેશ પરમાનન્દકારણ ।
નન્દનન્દન સાનન્દ નિત્યાનન્દ નમોઽસ્તુ તે

વ્રજ નન્દાલયં નાથ ત્યજ વૃન્દાવનં વનમ્ ।
સ્મર સૃદામશાપં ચ શતવર્ષનિબન્ધનમ્

ભક્તશાપાનૃરોધેન શતવર્ષ પ્રિયાં ત્યજ ।
પુનરેનાં ચ સંપ્રાપ્ય ગોલોકં ચ ગમિષ્યસિ

ગત્વા પિતૃગૃહં દેવ પશ્યાકૂરં સમાગતમ્ ।
પિતૃવ્યમતિથિં માન્યં ધન્યં વૈષ્ણવમીશ્વર

તેન સાર્ધં મધુપુરીં ભગવાન્ ગચ્છ સંપ્રતમ્ ।
કુરુ શંભોર્ધનુર્ભઙ્ગં ભગ્નં વૈરિગણં હરે

હન કંસં દુરાત્માનં તાતં બોધય માતરમ્ ।
નિર્માણં દ્વારકાયાશ્ચ ભારાવતરણં ભુવઃ

દહ વારાણસીં શંભોઃ શક્રસ્ય સદનં વિભો ।
શિવસ્ય જૃમ્ભણં યુદ્ધે બાણસ્ય ભુજકૃન્તનમ્

રુક્મિણીહરણં નાથ ઘાતનં નરકસ્ય ચ ।
ષોડશાનાં સહસ્રં ચ સ્ત્રીણાં પાણિગ્રહં કુરુ

ત્યજ પ્રિયાં પ્રાણસમાં વ્રજેશ્વર વ્રજં વ્રજ ।
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે યાવદ્રાધા ન જાગ્રતિ

ત્યેવમુક્ત્વા બ્રહ્મા ચ સેન્દ્રૈર્દેવગણૈઃ સહ ।
જગામ બ્રહ્મલોકં ચ શેષશ્ચ શંકરસ્તથા

પુષ્પચન્દનવૃષ્ટિં ચ કુષ્ણસ્યોપરિ દેવતાઃ ।
ચક્રુઃ પ્રીત્યા ચ ભક્ત્યા ચ વાગ્બભૂવાશરીરિણી

બધ કંસં વથાર્હ ચ સ્વપિત્રોર્મોક્ષણં કુરુ ।
ક્ષયં કુરુભુવો ભારં નારદેત્યેવમેવ ચ

ઇત્યેવં તદ્વચઃ શ્રુત્વા ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ ।
રાધા ભગવતીં ત્યક્ત્વા સમુત્તસ્થૌ શનૈઃ શનૈઃ

યયૌ હરિઃ કિયદ્દૂરં નિરીક્ષ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
ક્ષણં તસ્થૌ ચન્દનાનાં વને વાસસમીપતઃ

વિહાય રાધા નિન્દ્રાં સા સમુત્તસ્થૌ સ્વતલ્પતઃ ।
ન નિરીક્ષ્ય હરીં શાન્તં કાન્તં ચ પ્રાણવલ્લભમ્

હા નાથ રમણ પ્રેષ્ઠ પ્રાણેશ પ્રાણવલ્લભ ।
પ્રાણચોર પ્રિયતમ ક્વ ગતોઽસીત્યુવાચ હ

ક્ષણમન્વેષણં કૃત્વા બભ્રામ માલતીવનમ્ ।
ઉવાસ ક્ષણમુત્તસ્થૌ ક્ષણં સુષ્વાપ ભૂતલે

રુરોદ ક્ષણમત્યુચ્ચૈર્વિલલાપ મુહુર્મુહુઃ ।
આગચ્છાઽઽગચ્છ હે નાથેત્યેવસુક્ત્વા પુનઃ પુનઃ

મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ સંતાપાત્સંપ્તતા વિરહાનલૈઃ ।
ભૂતલે ચ તૃણાચ્છન્ને પપાત ચ યથા મૃતા

આયયુસ્તત્ર ગોપ્યશ્ચ બ્રહ્મઞ્છતસહસ્રશઃ ।
કાશ્ચિચ્ચામરહસ્તાશ્ચ ગૃહીત્વા ચન્દનદ્રવમ્

તાસાં મધ્યે પ્રિયા લીલા કૃત્વા રાધાં સ્વવક્ષસિ ।
મૃતામિવ પ્રિયાં દૃષ્ટ્વા રુરોદ પ્રેમવિહ્વલા

સજલં પઙ્કજદલં પઙ્કોપરિ નિધાય ચ ।
સ્થાપયામાસ તાં રાધાં નિશ્ચેષ્ટાં ચ મૃતામિવ

ગોપીભિઃ સેવિતાં તત્ર રુચિરૈઃ શ્વેતચામરૈઃ ।
ચન્દનદ્રવયુક્તાં ચ સ્નિગ્ધવસ્ત્રાન્વિતાં સતીમ્

દદર્શ કૃષ્ણસ્તત્રૈત્ય તામેવ પ્રાણવલ્લભામ્ ।
નિવારિતશ્ચ ગોપીભિર્બલિષ્ઠાભિશ્ચ નારદ

યથા નીતઃ સાપરાધો દણ્ડથો રાજભટાદિભિઃ ।
ચકાર રાધાં ક્રોડે ચ સમાગત્ય કૃપાનિધિઃ

ચેતનાં કારયામાસ બોધયામાસ બોધનૈઃ ।
સંપ્રાપ્ય ચેતનાં દેવી દદર્શ પ્રાણવલ્લાભામ્

બભૂવ સુસ્થિરા દેવી તત્યાજ વિરહજ્વરમ્ ।
ચકાર કાન્તં સા કાન્તા ગાત્રાલિઙ્ગનમીપ્સિતમ્

નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારં ચકાર મધુસૂદનઃ ।
ઉવાસ રત્નતલ્પે ચ રાધાં કૃત્વા સ્વવક્ષસિ

રાધાસખી રત્નમાલા વિદગ્ધા સર્વપૂજિતા ।
ઉવાચ કૃષ્ણં મધુરં નીતિસારમનુત્તમમ્

રત્નમારોવાચ
શૃણુ કૃષ્ણ પ્રવક્ષ્યામિ પરિણામસુખાવહમ્ ।
હિતં તથ્યં નીતિસારં દંપત્યોઃ પ્રીતિકારણમ્

સંમતં કામશાસ્ત્રેષુ નીતૌ વેદપુરાણયોઃ ।
લૌકિકવ્યવરારેષુ પ્રશસ્યં સુયશસ્કરમ્

નારીણાં ચ પ્રિયા માતા પ્રિયો ભ્રાતા ચ વન્ધુષુ ।
તતઃ પ્રિયશ્ચ પુત્રશ્ચ પુત્રાદેવ પ્રિયઃ પતિઃ

શતપુત્રાત્પ્રિયઃ સ્વામી સાધ્વીનાં સાધુસંમતઃ ।
રસિકાનાં વિદગ્ધાનાં ન હિ ભર્તુઃ પરઃ પ્રિયઃ

યદિ ભર્તા વિદગ્ધશ્ચ વિદગ્ધાનાં સુખાવહઃ ।
અન્યથા વિષતુલ્યશ્ચ વિષમશ્ચેત્ખલઃ ખલુ

સંસારે ચાનૃતે વત્સ દંપત્યોઃ પ્રીતિરેવ ચ ।
પરસ્પરં ચ સમતા પ્રિયસૌભાગ્યમીપ્સિતમ્

દંપત્યોઃ સમતા નાસ્તિ યત્ર-યત્ર હિ મન્તિરે ।
અલક્ષ્મીસ્તત્ર તત્રૈવ વિફલં જીવનં તયોઃ

સુસ્વામિનાં વિભેદશ્ચ પરં દુઃખં ચ યોષિતામ્ ।
શોકસંતાપબીજં ચ જીવિતં મરણાધિકમ્

સ્વપ્ને જાગરણે ચાપિ પતિઃ પ્રાણાશ્ચ યોષિતઃ ।
પતિરેવ ગુરુઃ સ્ત્રીણામિહ લોકે પરત્ર ચ

અસ્માત્તવયિ ગતે નાથે મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ રાધિકા ।
પપાત સહસા ભૂમૌ તૃણાચ્છન્ને ચ ભૂતલે

મયા દત્તં મુખેઽસ્યાશ્ચ શીતલં જલમુત્તમમ્ ।
તદા શ્વાસો બભૂવાસ્યાશ્ચેતનં બાલ્યમેવ ચ

ક્ષણં વદતિ હે નાથ હે કૃષ્ણેતિ ક્ષણં સખી ।
ક્ષણં રોદિતિ સંતપ્તા મૂર્ચ્છાં પ્રાપ્નોતિ તત્ક્ષણમ્

રાધિકાયાઃ શરીરં ચ સંતપ્તં વિરહાનલૈઃ ।
દગ્ધલોહયષ્ટિસમમસ્પૃશ્યમનલોપમમ્

સ્વપ્ને જાગનણે રાત્રૌ દિવસે ચ ગૃહે વને ।
જલે સ્થલે ચાન્તરિક્ષેઽભ્યુદયે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ

નાસ્તિ ભેદશ્ચ રાધાયા મૃતતુલ્યા જડાકૃતિઃ ।
શશ્વત્પશ્યતિ સ્થાનસ્થા સર્વં વિષ્ણુમયં જગત્

સ્નિગ્ધપઙ્કે પઙ્કજાનાં સજલાનિ દલાનિ ચ ।
નિપત્ય તત્કૃતે તલ્પે સુષ્વાપ વિરહાતુરા

સેવિતા સા પ્રિયાલીભિઃ સંતતં શ્વેતચામરૈઃ ।
ચન્દનદ્રવસંસિક્તા સ્નિગ્ધવસ્ત્રસમન્વિતા

રાધાઙ્ગસ્પર્શમાત્રેણ પઙ્કઃ સંપ્રાપ શુષ્કતામ્ ।
સ્નિગ્ધાનિ પદ્મપત્રાણિ બભૂવુર્ભસ્મસાત્ક્ષણમ્

ચન્દનં શુષ્કતાં પ્રાપ વર્ણશ્ચમ્પકસંનિભઃ ।
બભુવ કજ્જલાકારઃ કેશસ્ય વર્ણતો હરે

સિન્દૂરબિન્દૂ રુચિરઃ શ્યામતાં પ્રાપ તત્ક્ષણમ્ ।
વેષો વિલાસો લીલા ચ ક્રીડા ત્યક્તા બભૂવ હ

રત્નમાલા તુ તાં દૃષ્ટ્વા ગત્વા કૃષ્ણાન્તિકં તદા ।
ઉવાચ મધુરં વાક્યં રાધાહિતકરં પરમ્

રત્નમાલોવાચ
હે કૃષ્ણ કમલાકાન્ત ત્વદ્વિયોગેન મત્સખી ।
પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યતિ શીઘ્રં સા યદિ નાઽઽયાસ્યસિ ધ્રુવમ્

વિચાર્ય મનસા કૃષ્ણ યત્તત્સમૃચિતં કુરુ ।
ન ભવેત્કામિનીહત્યા યેન નીતિવિશારદ

રત્નમાલાવાચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્યોવાચ માધવઃ ।
હિતં સત્યં નીતિસારં પરિણમસુખાવહમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
ઈશો યદ્યપિ શક્તોઽહં નિષેકં ખણ્ડિતું પ્રિયે ।
તથાઽપિ ન ક્ષમો રત્ને નિયતેર્નં કરોમ્યહમ્

બ્રહ્માણ્ડેષુ ચ સર્વેષુ મર્યાદા સ્થાપિતા મયા ।
તયા કર્મ પ્રકુર્વન્તિ મુનયશ્ચ સુરા નરાઃ

સુદામશાપાદ્વિચ્છેદઃ શતવર્ષમનીપ્સિતઃ ।
ભવિષ્યત્યેવ દંપત્યોરાવયોરેવ સુન્દરિ

ભેદો જાગરણેઽસ્યાશ્ચ મયા સહ સુમધ્યમે ।
સંશ્લેષઃ સંતતં સ્વપ્ને મદ્વરેણ ભવિષ્યતિ

આધ્યાત્મિકી મયા દત્તા શોકચ્છેદો ભવિષ્યતિ ।
રાધાં બોધય ભદ્રં તે યાસ્યામિ નન્દમન્દિરમ્

ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો યયૌ નન્દાલયં પ્રતિ ।
રાધિકાં બોધયામાસુરાલિસંઘાશ્ચ નારદ

ગત્વા ગૃહં ચ પિતરં નનામ માતરં તથા ।
ચકાર માતા ક્રોડે ચ નવનીતં ચ નૂતનમ્

માતૃદત્તં ચ તામ્બૂલં ચખાદ શીતલં જલમ્ ।
ઉવાસ તત્ર જગતાં નાથો માતૃસમીપતઃ

સર્વૈર્ગોપસમૂહૈશ્ચ સેવિતઃ શ્વેતચામરૈઃ ।
માલ્યચન્દનતામ્બૂલં તે ચ તસ્મૈ દદુર્મુદા

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણચન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ શ્રીકૃષ્ણાગમનં
નામૈકોનસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ