બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.40

શ્રીરાધિકોવાચ ॥
અહો વિચિત્રં ચરિતમપૂર્વં કિં શ્રુતં વિભો ॥
સુન્દરં શ્રુતિપીયૂષં નિગૂઢં જ્ઞાનકારણમ્

ન વિશેષં સમાસં ચ શ્રુતં ન વ્યાસમીપ્સિતમ્ ॥
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ વિસ્તીર્ણં કથય પ્રભો

કિં કિં તપઃ કઠોરં ચ ચકાર પાર્વતી સ્વયમ્ ॥
કં કં વરં વા સંપ્રાપ્ય કથમાપ મહેશ્વરમ્

રતિઃ કેન પ્રકારેણ જીવયામાસ મન્મથમ્ ॥
પાર્વતીશિવયોઃ કૃષ્ણ વિવાહં વર્ણય પ્રભો

તયો રહસિ સંભોગં પાપિનાં પાપમોચનમ્ ॥
કથ્યતાં કરુણાસિન્ધો દુઃખિનાં દુઃખમોચનમ્

દમ્પતીવિરહોક્તિશ્ચ કર્ણજ્વાલા ચ યોષિતઃ ॥
શ્રોતું કૌતૂહલં કૃષ્ણ પુનઃ સંમેલનં તયોઃ

અગ્નિજ્વાલા વિષજ્વાલા ક્ષમા સોઢું ચ યોષિતઃ ॥
દમ્પતીવિરહજ્વાલા ન શ્રોતું ચ ક્ષણં ક્ષમા

રાધિકાવચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતશ્ચકિતાનનઃ ॥
વિસ્તીર્ણં વક્તુમારેભે હૃદયેન વિદૂયતા

દમ્પતીવિરહોક્તિં ચ યાં રાધા શ્રોતુમક્ષમા ॥
વિચ્છેદે શતવર્ષીયે કિમસ્યા ભવિતા મમ

ઇત્યેવં માનસે કૃત્વા માયેશો માયયાઽન્વિતઃ ॥
કૃપાસિન્ધુશ્ચ કૃપયા કથાં કથિતુમુદ્યતઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
પ્રાણાધિકે રાધિકે ત્વં શ્રૂયતાં પ્રાણવલ્લભે ॥
પ્રાણાધિદેવિ પ્રાણેશિ પ્રાણાધારે મનોહરે

વટમૂલાદ્ગતે રુદ્રે પાર્વતી તપસે યયૌ ॥
પુનઃ પુનઃ સ્વમાત્રા ચ પિત્રા ચ વિનિવારિતા

ગત્વા સા સ્વર્ણદીતીરં સ્નાત્વા ત્રિષવણં મુદા ॥
સંદેશે ચ મયા દત્તં જજાપ તં મનું મુદા

વર્ષમેકં ચ સંપૂર્ણમનાહારા સ્વભક્તિતઃ॥
તપ્ત્વા તપઃ કઠોરં ચ ચકાર જગદમ્બિકા

ગ્રીષ્મે ચ પરિતો વહ્નિં પ્રજ્વલન્તં દિવાનિશમ્॥ ॥
કૃત્વા પ્રતસ્થૌ તન્મધ્યે સંતતં જપતી મનુમ્

શશ્વત્સ્મશાને વર્ષાસુ કૃત્વા યોગાસનં શિવા॥
શિલાં દૃષ્ટ્વા ચ સંસિક્તા બભૂવ જલધારયા

શીતે જલાન્તરે શશ્વત્પ્રતસ્થૌ ભક્તિપૂર્વકમ્ ॥
અનાહારા શરદ્રૌદ્રનીહારાસુ દિશાસુ ચ

એવં કૃત્વા પરં વર્ષમપ્રાપ્ય શંકરં સતી॥
શુચા કૃત્વાઽગ્નિકુણ્ડં ચ પ્રવેષ્ટું સા સમુદ્યતા

તામગ્નિકુણ્ડં વિશતીં તપસાઽતિકૃશાં સતીમ્॥
દૃષ્ટ્વા શિવઃ કૃપાસિન્ધુઃ કૃપયા તાં જગામ હ

અતીવ વામનો બાલો વિપ્રરૂપી સ્વતેજસા ॥
પ્રજ્વલન્મનસા હૃષ્ટો દણ્ડી છત્રી જટાધરઃ

શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ શુક્લવાસાશ્ચ સસ્મિતઃ ॥
શ્વેતાબ્જબીજમાલાં ચ બિભ્રત્તિલકમુજ્જ્વલમ્

નિર્જને બાલકં દૃષ્ટ્વા સ્નિગ્ધા સાપિ જગાદ હ ॥
તત્તેજસાઽતિપ્રચ્છન્ના તત્યાજ ચ તપઃ સ્વયમ્

કો ભવાનિતિ પપ્રચ્છ તં શિશું પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥
મનસાઽલિઙ્ગનં કર્તુમિચ્છન્તી પરમાદરમ્

શ્રુત્વા શૈલસુતા પ્રશ્નં પ્રહસ્ય પરમેશ્વરઃ ॥
ઉવાચાતીવ મધુરં કર્ણપીયૂષમીશ્વરીમ્

શંકર ઉવાચ ॥
ઇચ્છાગામી બટુરહં તપસ્વી વિપ્રબાલકઃ ॥
કા ત્વં કાન્તાઽતિકાન્તારે તપશ્ચરસિ સુન્દરિ

વદ કસ્ય કુલે જાતા કસ્ય કન્યા ચ કાઽભિધા ॥
તપસઃ ફલદાત્રી ત્વં કસ્માદ્ધેતોસ્તપસ્તવ

અહો વા તપસાં રાશિઃ સ્વયં મૂર્તિમતી સતી। ॥
તપો વા લોકશિક્ષાર્થં કરોષિ કમલેક્ષણે

સ્વયં તેજઃસ્વરૂપા વા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ॥
વિધાય ભક્તધ્યાનાર્થં વિગ્રહં ભારતે જનુઃ

કિં વા ત્રિલોકે લક્ષ્મીસ્ત્વં સંપદ્રૂપા સનાતની ॥
રક્ષાં વિધાતું જગતામાગતા ધાતુરન્તિકે

કિં વામ્બિકા ત્વં દેવાનાં સ્વયં મૂર્તિમતી સતી ॥
સાવિત્રી ભારતે જન્મ સ્વેચ્છયા લબ્ધુમાગતા

રાગાધિષ્ઠાતૃદેવી વા સ્વયં સાક્ષાત્સરસ્વતી ॥
સર્વવિદ્યાઃ પ્રકટિતું સ્વેચ્છયા જન્મ ભારતે

એતાસુ મધ્યે કા વા ત્વં નાહં તર્કિતુમીશ્વરઃ ॥
યા સા ભવતિ કલ્યાણિ પરિતુષ્ટા ચ માં ભવ

સતિ ત્વયિ પ્રસન્નાયાં પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ ॥
પતિવ્રતાયાં તુષ્ટાયાં તુષ્ટો નારાયણઃ સ્વયમ્

તુષ્ટે નારાયણે દેવે શશ્વત્તુષ્ટં જગત્ત્રયમ્ ॥
તરુમૂલેષુ સિક્તેષુ શાખાઃ સિક્તા યથા પ્રિયે

શિશોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય પરમેશ્વરી ॥
ઉવાચ વચનં ચારુ કર્ણપીયૂષમીશ્વરી

પાર્વત્યુવાચ ॥ નાહં વેદપ્રસૂર્લક્ષ્મીર્વાગધિષ્ઠાતૃદેવતા ॥
જન્મ મે ભારતે વર્ષે સામ્પ્રતં શૈલકન્યકા

પૂર્વં જન્મ દક્ષગેહે સતી શંકરકામિની ॥
યોગેન ત્યક્તદેહાઽહં તાતભર્તૃવિનિન્દયા

અત્ર જન્મનિ પુણ્યેન સમ્પ્રાપ્તે શંકરે દ્વિજ ॥
માં ત્યક્ત્વા ભસ્મસાત્કૃત્વા મન્મથં સ જગામ હ

પ્રયાતે શંકરે તાપાદ્વ્રીડયાઽહં પિતુર્ગૃહાત્ ॥
આગમત્તપસે ચિત્તં મમેદં સ્વર્ણદીતટે

તપઃ કૃત્વા કઠોરં ચ સુચિરં પ્રાણવલ્લભમ્ ॥
અપ્રાપ્યાગ્નિં પ્રવેષ્ટું ચ ત્વાં ચ દૃષ્ટ્વા ક્ષણં સ્થિતા

ગચ્છ ત્વં પ્રવિશામ્યગ્નૌ પ્રલયાગ્નિશિખોપમે ॥
કૃત્વા સ્વકામનાં વિપ્ર હરપ્રાપ્તિમનીષિતમ્

યત્ર યત્ર જનુર્લબ્ધ્વા લભિષ્યામિ શિવં પરમ્ ॥
પ્રાણાધિકં પ્રિયં કાન્તં વિભું જન્મનિ જન્મનિ

સર્વા હિ સ્વપ્રિયં લબ્ધું લભન્તિ જન્મ વાઞ્છિતમ્ ॥
તજ્જન્મ પતિલાભાર્થં સર્વાસાં ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

પ્રાક્તનીયો હિ યો ભર્તા સ તાસાં પ્રતિજન્મનિ ॥
યા સ્ત્રી યેષાં સુનિયતા સા તેષાં જન્મજન્મનિ

તદ્દેહમિહ ન પ્રાપ્ય કૃત્વા ઘોરતરં તપઃ ॥
કૃત્વાઽગ્નિકુણ્ડે કામ્યં ચ લભિષ્યામિ પરત્ર તમ્

ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતી તત્ર તત્પુરઃ પ્રવિવેશ હ ॥
નિષિધ્યમાના પુરતો બ્રાહ્મણેન પુનઃ પુનઃ

વહ્નિપ્રવેશં કુર્વન્ત્યાઃ પાર્વત્યાઃ પરમેશ્વરિ ॥
બભૂવ તપસા સદ્યો વહ્નિશ્ચન્દનવદ્ધ્રુવમ્॥

ક્ષણં તદન્તરે સ્થિત્વા ચોત્પતન્તીં શિવાં શિવઃ ॥
પુનઃ પ્રપચ્છ સહસા વૃન્દાવનવિનોદિનિ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
અહો તપસ્તે કિં ભદ્રે ન બુદ્ધં કિંચિદેવ હિ ॥
ન દગ્ધો વહ્નિના દેહો ન ચ પ્રાપ્તો મનીષિતઃ

શિવં કલ્યાણરૂપં ચ ભર્તારં કર્તુમિચ્છસિ॥
અવિગ્રહં પતિં કૃત્વા કિં વા તે વાઞ્છિતં ભવેત્

સંહર્તારં ચ ભર્તારં યદીચ્છસિ શુચિસ્મિતે ॥
કાન્તમિચ્છતિ કા વા સ્ત્રી સર્વસંહારકારણમ્

મોક્ષં વાઞ્છસિ ચેદ્દેવિ કૃત્વા કાન્તં સ્વરૂપિણમ્ ॥
સર્વમુક્તિપ્રદા ત્વં ચ તપસ્યા વિફલા તવ॥

શિવશ્ચ મઙ્ગલે મોક્ષે સંહર્તા ન ચ દૃશ્યતે ॥
શિવશબ્દસ્ય ચાન્યોઽર્થો ન હિ વેદે નિરૂપિતઃ

તં ચ સંહારકર્તારં યદિ વાઞ્છસિ સુન્દરિ ॥
લભિષ્યસે રતં રુદ્રં સર્વલોકભયંકરમ્

ન ભવિષ્યતિ મોક્ષસ્તે સ્વાભીષ્ટં દેવસેવનમ્ ॥
હરિસ્મૃતિરમોઘા ચ સર્વમંગલદા સદા

શીઘ્રં પિતુર્ગૃહં ગચ્છ તત્ર દ્રક્ષ્યસિ શંકરમ્ ॥
મમાશિષા સ્વતપસાં ફલેન ચ સુદુર્લભમ્

ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતીં વિપ્રસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
દુર્ગા યયૌ પિતુર્ગેહં મહાદેવેતિ વાદિની

પાર્વત્યાગમનં શ્રુત્વા મેનકા ચ હિમાલયઃ ॥
દિવ્યં યાનં પુરસ્કૃત્ય પ્રયયૌ હર્ષવિહ્વલઃ

સંસ્થાપ્ય મંગલઘટાન્રાજવર્ત્મનિ રાધિકે ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીફલશાખાસમન્વિતાન્

પટ્ટસૂત્રસન્નિબદ્ધરસાલપલ્લવાન્વિતૈઃ ॥
પરિતઃ પરિતો રમ્ભાસ્તમ્ભવૃન્દસમન્વિતે

પતિપુત્રવતીયોષિત્સમૂહૈર્દીપહસ્તકૈઃ ॥
પૂર્ણૈર્લાજાધાન્યદૂર્વાફલપુષ્પસમન્વિતૈઃ

સુપુણ્યૈર્બ્રાહ્મણૈશ્ચાપિ મુનિભિર્બ્રહ્મચારિભિઃ ॥
નટીભિર્નર્તકીભિશ્ચ ગજેન્દ્રૈઃ પરિશોભિતે

પુરોહિતૈશ્ચ સંયુક્તૈઃ કુર્વદ્ભિર્મઙ્ગલધ્વનિમ્ ॥
સુચારુમાલતીમાલાહસ્તૈઃ શસ્તૈઃ પ્રશંસિતૈઃ ૬૩ ॥
નાનાપ્રકારવાદ્યૈશ્ચ શંખધ્વનિસુનાદિતૈઃ॥
સિન્દૂરરેણુભિશ્ચારુચન્દનદ્રવપઙ્કિલમ્

પ્રવિશ્ય નગરં દુર્ગા દદર્શ પિતરૌ પુરઃ ॥
સુપ્રસન્નૌ પ્રધાવન્તૌ હર્ષાશ્રુપુલકાન્વિતૌ

પ્રસન્નવદના દેવી ચાલિભિઃ પ્રણનામ તૌ ॥
સંયુજ્યાથાશિષં તૌ ચ ચક્રતુસ્તાં ચ વક્ષસિ ॥

હે વત્સે વત્સેત્યુચ્ચાર્ય રુદન્તૌ પ્રેમવિહ્વલૌ॥
તદા તાં ચ રથે કૃત્વા જગ્મતુર્નિજમન્દિરમ્

સ્ત્રિયો નિર્મંચ્છનં ચક્રુર્વિપ્રા યુયુજુરાશિષમ્॥
બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ બન્દિભ્યઃ પર્વતેન્દ્રો ધનં દદૌ

મઙ્ગલં કારયામાસ પાઠયામાસ છાન્દસમ્ ॥
એવં સ્વકન્યયા સાર્દ્ધં તસ્થતુસ્તૌ સ્વમન્દિરે

સુખેન વસતૌ તૌ હિ હર્ષનિર્ભરમાનસૌ ॥
એકદા ચ તપઃ કર્તું જગામ સ્વર્ણદીં ગિરિઃ

મેનકાકન્યયા સાર્દ્ધમુવાસ પ્રાઙ્ગણે મુદા ॥
એતસ્મિન્નન્તરે ભિક્ષુર્નર્તકશ્ચ સુગાયનઃ

સહસૈક આજગામ મેનકાસન્નિધિં મુદા ॥
શૃઙ્ગવાદ્યં વામહસ્તે ડમરું દક્ષિણે તથા

કૃત્વા વિભૂતિગાત્રોઽતિવૃદ્ધોઽતીવ જરાતુરઃ ॥
પૃષ્ઠકન્થો રક્તવાસાઃ સુકણ્ઠોઽતિમનોહરઃ

જગૌ મમ ગુણાખ્યાનં કૃત્વા નૃત્યં મનોહરમ્ ॥
વાદયામાસ શૃઙ્ગં ચ ક્ષણં ડમરુકં તથા

આજગ્મુર્નાગરા બાલા બાલિકા હર્ષવિહ્વલાઃ ॥
વૃદ્ધા યુવાનો યુવતીસમૂહો વૃદ્ધયોષિતઃ

શ્રુત્વા તુ સુન્દરં ગીતં સુતાનસ્વરસંયુતમ્ ॥
સહસા મુમુહુઃ સર્વે તેન મૂર્ચ્છામવાપ્નુવન્

મૂર્છાં સંપ્રાપ સા દુર્ગા દદર્શ હૃદિ શઙ્કરમ્ ॥
ત્રિશૂલપટ્ટિશકરં વ્યાઘ્રચર્મધરં પરમ્

વિભૂતિભૂષણં રમ્યમસ્થિમાલાં સુનિર્મલામ્ ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યં સુપ્રસન્નં ત્રિલોચનમ્

માલાહસ્તં પંચવક્ત્રં નાગયજ્ઞોપવીતકમ્॥
વરં વૃણ્વિત્યુક્તવન્તં સુન્દરં ચન્દ્રશેખરમ્

હૃદયસ્થં હરં દૃષ્ટ્વા મનસા તં નનામ સા ॥
વરં વવ્રે માનસે સા ત્વં પતિર્મે ભવેતિ ચ

એવં દત્ત્વા શિવસ્તસ્ય ચાન્તર્ધાનં ચકાર સઃ ॥
ન દૃષ્ટ્વા હૃદિ તં દુર્ગા સંપ્રાપ્ય ચેતનાં પુનઃ

દદર્શ ચક્ષુરુન્મીલ્ય ભિક્ષુકં ગાયકં પુરઃ ॥
નૃત્યસંગીતતઃ સા તુ ભિક્ષુકસ્ય ચ મેનકા

દાતું યયૌ સા રત્નાનિ સ્વર્ણપાત્રસ્થિતાનિ ચ ॥
ભિક્ષાં યયાચે ભિક્ષુસ્તાં દુર્ગાં નાન્યાં ગૃહીતવાન્

પુનશ્ચ નર્તનં કર્તુમુદ્યતઃ કૌતુકેન ચ ॥
મેના તદ્વચનં શ્રુત્વા ચુકોપ વિસ્મયં યયૌ

ભિક્ષુકં ભર્ત્સયામાસ બહિઃ કર્તુમુવાચ તમ્ ॥
પત્ની ત્રિલોકનાથસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

યાઞ્ચામિમાં પ્રકુર્વન્તં દૂરં કુરુ સુભાષિણમ્॥
એતસ્મિન્નન્તરે તપ્ત્વા ગિરિઃ સ્વાલયમાયયૌ

દદર્શ પુરતો ભિક્ષું પ્રાઙ્ગણસ્થં મનોહરમ્॥
કૃત્વા નારાયણાર્ચાં ચ ગઙ્ગાતીરે મનોહરે

તન્મૂર્તિધ્યાનવિશ્લેષશોકાદુદ્વિગ્નમાનસઃ ॥
શ્રુત્વા મેનામુખાદ્વાર્તાં જહાસ ચ ચુકોપ સઃ

આજ્ઞાં ચકાર સ્વચરં બહિઃ કર્તું ચ ભિક્ષુકમ્ ॥
આકાશામિવ દુઃસ્પર્શં પ્રજ્વલન્તં સ્વતેજસા ।

ન શશાક બહિઃ કર્તું સમીપં ગન્તુમક્ષમઃ॥
દદર્શ ભિક્ષુકં શૈલઃ ક્ષણં ચારુચતુર્ભુજમ્

કિરીટિનં કુણ્ડલિનં પીતામ્બરધરં પરમ્॥
સુવેષં સુન્દરશ્યામમીષદ્ધાસ્યં મનોહરમ્

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં ભક્તાનુગ્રહકાતરમ્ ॥
યદ્યત્પુષ્પં પ્રદત્તં ચ પૂજાકાલે ગદાભૃતે

ગાત્રે શિરસિ તત્સર્વં ભિક્ષુકસ્ય દદર્શ હ ॥
ધૂપઃ પ્રદીપો યો દત્તો નૈવેદ્યં વા મનોહરમ્

દદર્શ શૈલસ્તત્સર્વં ભિક્ષુકસ્ય પુરઃ સ્થિતમ્॥
ક્ષણં દદર્શ દ્વિભુજં વિનોદમુરલીકરમ્

ગોપવેષં કિશોરં ચ સસ્મિતં શ્યામસુન્દરમ્ ॥
મયૂરપિચ્છચૂડં ચ રત્નાલંકારભૂષિતમ્ ॥

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥
ક્ષણં દદર્શ સ્વચ્છં ચ શંકરં ચંદ્રશેખરમ્

ત્રિશૂલપટ્ટિશકરં વ્યાઘ્રચર્મામ્બરં પરમ્ ॥
વિભૂતિગાત્રમમલમસ્થિમાલાવિભૂષિતમ્

નાગયજ્ઞોપવીતં ચ તપ્તસ્વર્ણજટાધરમ્ ॥
ડમરુશૃંગહસ્તં ચ સુપ્રશસ્તં મનોહરમ્

પ્રજપન્તં હરેર્નામ શ્વેતાબ્જબીજમાલયા ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યં ભક્તાનુગ્રહકાતરમ્

સ્વતેજસા પ્રજ્વલન્તં પઞ્ચવક્ત્રં ત્રિલોચનમ્ ॥
ક્ષણં દદર્શ જગતાં સ્રષ્ટારં ચ ચતુર્મુખમ્

જપન્તં શ્રીહરેર્નામ સ્વચ્છસ્ફટિકમાલયા ॥
ક્ષણં સૂર્ય સ્વરૂપં ચ દદર્શ ત્રિગુણાત્મકમ્

દદર્શ તમતીવ્રં તુ જ્વલન્તં બ્રહ્મતેજસા ॥
ક્ષણમગ્નિસ્વરૂપં ચ જ્વલન્તમતિતેજસા

ક્ષણમાહ્લાદજનકં ચન્દ્રરૂપં દદર્શ હ ॥
ક્ષણં તેજઃસ્વરૂપં ચ નિરાકારં નિરઞ્જનમ્

નિર્લિપ્તં ચ નિરીહં ચ પરમાત્મસ્વરૂપિણમ્ ॥
એવં સ્વેચ્છામયં દૃષ્ટ્વા નાનારૂપધરં પરમ્

હર્ષાશ્રુપુલકઃ શૈલો દણ્ડવત્પ્રણનામ તમ્ ॥
ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

સમુત્પત્ય હર્ષયુક્તો દદર્શ પુનરેવ તમ્॥
વાસ્તવં ભિક્ષુકં દૃષ્ટ્વા શૈલેન્દ્રો વિષ્ણુમાયયા

વિસસ્માર ચ તત્સર્વં નાનારૂપધરં પરમ્ ॥
ભિક્ષાં યયાચે ભિક્ષુસ્તં ભિક્ષાસ્થાલીસ્વપાર્શ્વકમ્

રક્તામ્બરઃ શૃઙ્ગવાદ્યવિચિત્રડમરુઃ કરે ॥
આદાતુમુત્સુકો દુર્ગાં નાન્યાં ભિક્ષુઃ કદાચન

ન સ્વીચકાર શૈલેન્દ્રો મોહિતો વિષ્ણુમાયયા ॥
ભિક્ષુઃ કિંચિન્ન જગ્રાહ તત્રૈવાન્તરધીયત

તદા બભૂવ જ્ઞાનં ચ મેનકાશૈલયોઃ પ્રિયે ॥
અહો દૃષ્ટો જગન્નાથ આવાભ્યાં સ્વપ્નવદ્દિને

આવાં શિવૌ વઞ્ચયિત્વા સ્વસ્થાનં ગતવાન્વિભુઃ ॥
તયોર્ભક્તિં શિવે દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવાશ્ચ ચિન્તિતાઃ

ચક્રુઃ શક્રાદયો યુક્તિં સુમેરો રક્ષણે ભરાત્ ॥
એકાન્તભક્ત્યા શૈલશ્ચેત્કન્યાં તસ્મૈ પ્રદાસ્યતિ

ધ્રુવં નિર્વાણતાં સદ્યઃ સંપ્રાપ્નોત્યેવ ભારતે ॥
અનન્તરત્નાધારશ્ચેત્પૃથ્વી ત્યક્ત્વા પ્રયાસ્યતિ

રત્નગર્ભાભિધા ભૂમેર્મિથ્યૈવ ભવિતા ધ્રુવમ્ ॥
સ્થાવરત્વં પરિત્યજ્ય દિવ્યરૂપં વિધાય સઃ

કન્યાં શૂલભૃતે દત્ત્વા વિષ્ણુલોકં ગમિષ્યતિ ॥
નારાયણસ્ય સારૂપ્યં ભવિષ્યત્યેવ લીલયા

સંપ્રાપ્ય પાર્ષદત્વં ચ હરિદાસો ભવિષ્યતિ ॥
દશવાપીસમા કન્યા દીયતે બ્રાહ્મણાય તામ્

વેદજ્ઞાય પવિત્રાય ચાપ્રતિગ્રહશાલિને ॥
સંધ્યાયજ્ઞવેદપાઠકારિણે સત્યવાદિને

અસ્યૈ પ્રદત્તા કન્યા ચ દશવાપીફલપ્રદા ॥
ત્રિસંધ્યાકારિણે સત્યવાદિને ગૃહશાલિને

વેદજ્ઞાય સુવિપ્રાય દત્ત્વા સુફલદાયિની ॥
પરદારગૃહીતાય યાજકાય દ્વિજાતયે

શઠાય સંધ્યાહીનાય વાપ્યૈકફલદા સુતા ॥
સર્વસંધ્યાસ્વગાયત્રીવિહીનાય શઠાય ચ

વૈશ્યોદ્ભવાય દત્તા યા વાપ્યર્દ્ધફલદા સ્મૃતા ॥
પાપિને શૂદ્રજાતાય વિપ્રક્ષત્રોદ્ભવાય ચ

દત્ત્વા ચાણ્ડાલતુલ્યાય કન્યા સા નરકપ્રદા ॥
વિષ્ણુભક્તાય વિદુષે વિપ્રાય સત્યવાદિને

જિતેન્દ્રિયાય દત્તા યા વિંશદ્વાપીફલપ્રદા ॥
ષષ્ટિ વર્ષસહસ્રાણિ દિવ્યરૂપં વિધાય ચ

એવંભૂતાય દત્તા ચેન્મોદતે વિષ્ણુમંદિરે ॥
દત્ત્વા કન્યાં સુશીલાં ચ હરાય હરયેઽથ વા

નારાયણસ્વરૂપં ચ ભવેદેવ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ॥
વિષ્ણુભક્તો યદા કન્યાં દદાતિ વિષ્ણુપ્રીતયે

સ લભેદ્ધરિદાસ્યં ચ ધ્રુવં વિપ્રોદ્ભવાય ચ ॥
ઇત્યાલોચ્ય સુરાઃ સર્વે કૃત્વા ચ મન્ત્રણાં પ્રિયે

ગુરું પ્રસ્થાપિતું જગ્મુર્હિમાલયગૃહં પ્રતિ ॥
ગત્વા પ્રણમ્ય ચ ગુરું સર્વે ચક્રુર્નિવેદનમ્

હિમાલયગૃહં ગત્વા કુરુ નિન્દાં ચ શૂલિનઃ ॥
પિનાકિનં વિના દુર્ગા વરં નાન્યં વરિષ્યતિ

અનિચ્છયા સુતાં દત્ત્વા ફલં તૂર્ણં લભિષ્યતિ ॥
કાલેન યાતુ શૈલેન્દ્રશ્ચેદાનીં ભુવિ તિષ્ઠતુ

અનન્તરત્નાધારં ચ ત્વમેવ રક્ષ ભારતે ॥
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા પ્રદદૌ કર્ણયોઃ કરૌ

ન સ્વીચકાર સ્વગુરુઃ સ્મરન્નારાયણેતિ ચ ॥
ઉવાચ દેવવર્ગાંશ્ચ સંભર્ત્સ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

વેદવેદાન્તવિજ્ઞાતા મહાભક્તો હરૌ હરે ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
શ્રૂયતાં મદ્વચઃ સત્યં હે દેવાઃ સ્વાર્થસાધકાઃ

નીતિસારં ચ વેદોક્તં પરિણામસુખાવહમ્ ॥
હરકેશવયોર્ભક્તં યે ચ નિન્દન્તિ પાપિનઃ

ભૂદેવાન્બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ સ્વગુરું ચ પતિવ્રતાઃ॥
પતિભિક્ષુબ્રહ્મચારિસૃષ્ટિબીજાન્સુરાંસ્તથા

પચ્યન્તે કાલસૂત્રે તે યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ ॥
શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષેષુ શેરતે તે દિવાનિશમ્

ભક્ષિતાઃ કીટનિકરૈઃ શબ્દં કુર્વંતિ કાતરાઃ ॥
યે નિન્દન્તિ ચ બ્રહ્માણં સ્રષ્ટારં જગતાં ગુરુમ્

શિવં સુરાણાં પ્રવરં દુર્ગાં લક્ષ્મીં સરસ્વતીમ્ ॥
ગીતાં ચ તુલસીં ગઙ્ગાં વેદાંશ્ચ વેદમાતરમ્

વ્રતં તપસ્યાં પૂજાં ચ મન્ત્રં મંત્રપ્રદં ગુરુમ્॥
તે પચ્યન્તેઽન્ધકૂપે વૈ ચાયુષોઽર્ધં વિધેરહો

ભક્ષિતાઃ સર્પસંઘૈશ્ચ શબ્દં કુર્વન્તિ સંતતમ્ ॥
યે નિન્દન્તિ હૃષીકેશં દેવસામ્યં વિધાય ચ

વિષ્ણુભક્તિપ્રદં ચૈવ પુરાણં ચ શ્રુતેઃ પરમ્ ॥
રાધા તદઙ્ગજા ગોપી બ્રાહ્મણાંશ્ચ સદાર્ચિતાન્

તે પચ્યન્તેઽવટે દેવા વિધાતુરાયુષા સમમ્ ॥
અધોમુખા ઊર્ધ્વજઙ્ઘાઃ સર્પસંઘૈશ્ચ વેષ્ટિતાઃ

ભક્ષિતા વિકૃતાકારૈઃ કીટૈઃ સર્પસમાકૃતૈઃ ॥
અતીવ કાતરા ભીતાઃ શબ્દં કુર્વન્તિ સંતતમ્

શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષાણિ ધ્રુવં ભક્ષન્તિ ક્ષોભિતાઃ ॥
ઉલ્કાં દદતિ રુષ્ટાશ્ચ તન્મુખે યમકિંકરાઃ

ત્રિસન્ધ્યં તર્જનં કૃત્વા કુર્વન્તિ દણ્ડતાડનમ્ ॥
કુર્વન્તિ મૂત્રપાનં ચ પ્રહારૈસ્તૃષિતાન્ભિયા

તદા કલ્પાન્તરે સ્રષ્ટું સૃષ્ટિં ચ પ્રથમે પુનઃ ॥
તેષાં ભવેત્પ્રતીકાર ઇત્યાહ કમલોદ્ભવઃ

કૃત્વા હિ શિવનિન્દાં ચ યાસ્યન્તિ નરકં સુરાઃ ॥
ઇમમેવોપકારં ચ કર્તુમિચ્છથ પુત્રકાઃ

બ્રહ્મણા પ્રેરિતો દક્ષો દત્ત્વા શૂલભૃતે સુતામ્ ॥
ન પાપં પરમૈશ્વર્યં સંપ્રાપ હરનિન્દકઃ

અનિચ્છયા સુતાં દત્ત્વા તુર્યપુણ્યં લલાભ સઃ ॥
અહો વિહાય સારૂપ્યં તુચ્છં સ્વર્ગં લલાભ સઃ

કશ્ચિન્મધ્યે ચ યુષ્માકં ગત્વા શૈલગૃહં સુરાઃ ॥
સંપાદયતુ સ્વમતં શૈલેન્દ્રસ્ય પ્રયત્નતઃ

અનિચ્છયા સુતાં દત્ત્વા સુખં તિષ્ઠતુ ભારતે ॥
તસ્મૈ ભક્ત્યા સુતાં દત્ત્વા મોક્ષં પ્રાપ્સ્યતિ નિશ્ચિતમ્

પશ્ચાત્સપ્તર્ષયઃ સર્વે ગૃહીત્વા તામરુન્ધતીમ્ ॥
ધ્રુવં તસ્ય ગૃહં ગત્વા બોધયિષ્યન્તિ પર્વતમ્

વિના પિનાકિનં દુર્ગા વરં નાન્યં વરિષ્યતિ ॥
અનિચ્છયા સુતાં તસ્મૈ પ્રદાસ્યતિ સુતાજ્ઞયા

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં દેવા ગચ્છન્તુ મન્દિરમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વાક્પતિઃ શીઘ્રં તપસે સ્વર્ણદીં ગતઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ