બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.38

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
દર્પભઙ્ગઃ શ્રુતો દેવિ શઙ્કરસ્ય જગદ્ગુરોઃ ॥
અધુના શ્રૂયતાં મત્તો દુર્ગાદર્પવિમોચનમ્

તેજસા સર્વદેવાનામાવિર્ભૂય જગત્પ્રસૂઃ ॥
દધાર કામિનીરૂપં કમનીયં મનોહરમ્

નિહત્ય દાનવેન્દ્રાંશ્ચ રરક્ષ દેવતાકુલમ્ ॥
લેભે જન્મ તતો દેવી જઠરે દક્ષયોષિતઃ

પિનાકપાણિં જગ્રાહ સા દેવી સુરસાધનમ્ ॥
શશ્વત્પરમભક્ત્યા ચ સિષેવે સ્વામિનં સતી

દક્ષેણ સાર્દ્ધં દેવેન બભૂવ શિવશત્રુતા ॥
નિરર્થકં દૈવયોગાત્પુરા વૈ સુરસંસદિ

દક્ષશ્ચકાર યજ્ઞં ચ તત આગત્ય કોપતઃ ॥
સર્વાન્વિજ્ઞાપયામાસ તત્રૈવ શંકરં વિના

સસ્ત્રીકા દેવતાઃ સર્વા આજગ્મુર્દક્ષમન્દિરમ્ ॥
સગણઃ શઙ્કરઃ કોપાન્નાજગામાભિમાનતઃ

સતી પતિં ચ મોહેન બોધયામાસ યત્નતઃ ॥
ન તં ચાલયિતું શક્તા બભૂવ ચઞ્ચલા સ્વયમ્

આજગામ પિતુર્ગેહં દર્પાત્તસ્ય વિનાઽઽજ્ઞયા ॥
તસ્ય શાપેન તસ્યાશ્ચ દર્પભઙ્ગો બભૂવ હ

ન હિ સંભાષણં ચક્રે વાઙ્માત્રેણ પિતા ચ તામ્ ॥
શ્રુત્વા ચ નિન્દાં ભર્તુશ્ચ દેહં તત્યાજ માનતઃ

એવં પ્રિયે નિગદિતં સતીદર્પવિમોચનમ્ ॥
તસ્યા જન્માન્તરં નિત્યં દર્પભઙ્ગશ્ચ શ્રૂયતામ્

લેભે જન્મ સતી શીઘ્રં જઠરે શૈલયોષિતઃ ॥
શિવસ્તસ્યાશ્ચિતાભસ્મ ચાસ્થિ જગ્રાહ ભક્તિતઃ

ચકાર માલામસ્થ્નાં ચ ભસ્મના તનુલેપનમ્ ॥
સ્મારંસ્મારં સતીં પ્રેમ્ણા ભ્રામંભ્રામં પુનઃપુનઃ

સુષાવ મેના તાં દેવીમતીવ સુમનોહરામ્ ॥
સૃષ્ટૌ વિધાતુસ્તસ્યાશ્ચ હ્યુપમા નાસ્તિ કુત્ર ચ

ગુણપ્રસૂર્ગુણાન્સર્વાન્સર્વરૂપાન્બિભર્ત્તિ સા ॥
સર્વાશ્ચ દેવપત્ન્યસ્તત્કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

બભૂવ વર્દ્ધમાના સા શુક્લે ચન્દ્રકલા યથા ॥
અતીવ યૌવનસ્થા ચ શૈલગેહે દિનેદિને

બભૂવાકાશવાણી ચ તાં સંબોધ્ય જગત્પ્રસૂમ્ ॥
શિવે શિવં ચ તપસા કઠોરેણ લભેતિ ચ

વિનેશ્વરં ન તપસા પ્રાપ્તા હિ ગર્ભસમ્ભવમ્ ॥
પ્રહસ્ય તસ્થૌ શ્રુત્વેતિ સા ચ યૌવનગર્વિતા

મમ જન્માન્તરીયં ચ ભસ્માસ્થિ ચ બિભર્તિ યઃ ॥
સ માં પ્રૌઢાં કથં દૃષ્ટ્વા ન ગૃહ્ણાત્યત્ર જન્મનિ

યો વિદગ્ધશ્ચ બ્રહ્માણ્ડં બભ્રામ મમ શોકતઃ ॥
સ કથં માં ન ગૃહ્ણાતિ દૃષ્ટ્વા પરમસુન્દરીમ્

દક્ષયજ્ઞં યો બભઞ્જ મમ હેતોઃ કૃપાનિધિઃ ॥
સ કથં માં ન ગૃહ્ણાતિ પત્નીં જન્મનિજન્મનિ

યા યસ્ય પત્ની યો યસ્યા ભર્તા પ્રાક્તનતઃ પુરા ॥
કુતો વિશ્વે તયોર્ભેદો નિષેકો નાન્યથા ભવેત્

સર્વરૂપગુણાધારં મત્વા સ્વમતિમાનતઃ ॥
ન ચકાર તપઃ સાધ્વી ન વિજ્ઞાય તમીશ્વરમ્

સુન્દરીષુ ચ સર્વાસુ મત્તો નાસ્ત્યેવ સુન્દરી ॥
હૃદીતિ મત્વા ગર્વેણ ન ચકાર તપઃ શિવા

રૂપયૌવનવેષાણાં પુમાન્ગ્રાહી સ્વયોષિતામ્ ॥
શિવો મચ્છ્રુતિમાત્રેણ માં ગૃહ્ણાતિ વિના તપઃ

હૃદીતિ મત્વા ગિરિજા તસ્થૌ હિમગિરેર્ગૃહે ॥
શશ્વત્સહચરીમધ્યે ક્રીડોન્મત્તા દિવાનિશમ્

એતસ્મિન્નન્તરે તૂર્ણં દૂતઃ શૈલેન્દ્રસંસદિ ॥
ઉવાચાગત્ય મધુરં તત્પુરઃ સંપુટાઞ્જલિઃ

દૂત ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ શૈલેન્દ્ર ગચ્છાક્ષયવટાન્તિકમ્ ॥
આજગામ મહાદેવઃ સગણો વૃષવાહનઃ

મધુપર્કાદિકં દત્ત્વા ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥
પૂજનં કુરુ શૈલેન્દ્રં દેવેન્દ્રં તમતીન્દ્રિયમ્

સિદ્ધિસ્વરૂપં સિદ્ધેશં યોગીન્દ્રાણાં ગુરોર્ગુરુમ્ ॥
મૃત્યુઞ્જયં કાલકાલં બ્રહ્મજ્યોતિઃ સનાતનમ્

પરમાત્મસ્વરૂપં ચ સગુણં નિર્ગુણં વિભુમ્ ॥
ભક્તધ્યાનાર્થમમલં દધાનં દેહમીશ્વરમ્ ॥

શૈલો દૂતવચઃ શ્રુત્વા સમુત્તસ્થૌ મુદાઽન્વિતઃ ॥
મધુપર્કાદિકં નીત્વા જગામ શઙ્કરાન્તિકમ્

દેવી દૂતવચઃ શ્રુત્વા પ્રસન્નવદનેક્ષણા ॥
હૃદીતિ મેને મદ્ધેતોરાજગામ મહેશ્વરઃ

ચકાર વેષમતુલં દધાર વસ્ત્રમુત્તમમ્॥
રત્નેન્દ્રસારાલંકારાન્રત્નમાલાં મનોહરામ્

પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાં ચન્દનસંયુતામ્ ॥
ચકાર શઙ્કરાર્થં ચ મત્વા માલાં મનોહરામ્

રત્નસિંહાસનસ્થા સા દદર્શ દર્પણે મુખમ્ ॥
કસ્તૂરીબિન્દુના સાર્દ્ધં સિન્દૂરબિન્દુભૂષિતમ્

આરક્ત નેત્રયુગલં નિર્મલાઞ્જનસંયુતમ્॥
શરન્મધ્યાહ્નમમલં યથાલિપંક્તિવેષ્ટિતમ્

સુકોમલૌષ્ઠયુગુલં તામ્બૂલરાગસંયુતમ્॥
અતીવ સુન્દરં રમ્યપક્વબિંબફલં યથા

રત્નકુંડલદીપ્ત્યા ચ ગંડસ્થલવિરાજિતમ્ ॥
સૂર્યોદયેન જ્વલિતં સુમેરુશિખરં યથા

અત્યનિર્વચનીયં ચ દન્તપંક્તિમનોહરમ્ ॥
યથા મુક્તાસમૂહં ચ સજલં જલદાગમે

ગજમુક્તાસમાયુક્તં સુચારુનાસિકોત્તમમ્ ॥
સુશોભિતં યથા મેરું સ્વર્ણદીજલધારયા

માલતીમાલ્યસંયુક્તકબરીભારસંયુતમ્॥
બકપંક્તિસુશોભાઢ્યં નવીનં જલદં યથા

તપ્તકાઞ્ચન વર્ણાભં ચારુવક્ષઃસ્થલોજ્જ્વલમ્ ॥
રત્નેન્દ્રસારહારાક્તં કસ્તૂરીકુઙ્કુમાન્વિતમ્

ચારુચમ્પકવર્ણાભં સ્તનયુગ્મં મનોહરમ્ ॥
બદરીફલતુલ્યં ચ ચારુપત્રકશોભિતમ્

મધ્યં મનોહરં ક્ષીણં નિમ્નનાભિસ્થલોજ્જ્વલમ્॥
અતીવ સુન્દરં રમ્યમુદરં વર્તુલાકૃતિ

રમ્ભાસ્તંભવિનિંદ્યૈકમૂરુયુગ્મં મનોહરમ્ ॥
કામાલયં સુકઠિનં નિગૂઢમંશુકેન ચ

સ્થલપદ્મપ્રભામુષ્ટપદયુગ્મં મનોહરમ્॥
રત્નપાશકસંયુક્તં સિદ્ધાલક્તકભૂષિતમ્

દધતં રત્નમઞ્જીરં રાજહંસાનુકારિ ચ॥
રત્નેન્દ્રસારાભરણં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા

કરં સુકોમલતરં સુન્દરં કનકપ્રભમ્ ॥
રત્નકઙ્કણકેયૂરશંખભૂષણભૂષિતમ્

બિભ્રત્સદ્રત્નમુકુરં લીલાકમલમુજ્જ્વલમ્॥
રત્નાઙ્ગુલીયમતુલં દધતં સુમનોહરમ્

દૃષ્ટ્વા સ્વરૂપમતુલં દધ્યૌ શઙ્કરમીશ્વરમ્ ॥
વિશિષ્ય મનસા શશ્વદ્ભર્તુશ્ચરણપઙ્કજમ્

પિતરં માતરં બન્ધું સાધ્વીવર્ગં સહોદરમ્ ॥
અન્તરે સા ન સસ્માર કિંચિદેવ શિવં વિના

અથ શૈલેશ્વરસ્તત્ર દદર્શ ચન્દ્રશેખરમ્ ॥
સ્વર્ણદીપુલિનાદ્રમ્યાદુત્પતન્તં ચ સસ્મિતમ્

દધતં સંસ્કૃતાં માલાં જપન્તં મમ નામકમ્ ॥
તપ્તસ્વર્ણપ્રભાજુષ્ટજટારાશિ વિરાજિતમ્

વૃષભસ્થં શૂલપાણિં સર્વભૂષણરાજિતમ્ ॥
નાગયજ્ઞોપવીતં ચ સર્પભૂષણભૂષિતમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં વ્યાઘ્રચર્મધરં પરમ્ ॥
વિભૂતિભૂષિતાઙ્ગં તમસ્થિમાલં દિગમ્બરમ્

પઞ્ચવક્ત્રં ત્રિનયનં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ ॥
દદર્શ રુદ્રાન્પરિતો જ્વલતો બ્રહ્મતેજસા

શિવવામે મહાકાલં દક્ષિણે નન્દિકેશ્વરમ્ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાંશ્ચ કૂષ્માણ્ડાન્બ્રહ્મરાક્ષસાન્

વેતાલાન્ક્ષેત્રપાલાંશ્ચ ભૈરવાન્ભીમવિક્રમાન્ ॥
સનકં ચ સનન્દં ચ કુમારં ચ સનાતનમ્

જૈગીષવ્યં દેવલં ચ કાણાદં ગૌતમં તથા ॥
પિપ્પલાદં કણખનં વોઢું પઞ્ચશિખં કઠમ્

જાજલિં કરખં કર્ણં લોમશં સૂર્યવર્ચસમ્ ॥
કાત્યાયનં પાણિનિં ચ શંખં દુર્વાસસં તતઃ

શાતાતપં પારિભદ્રમષ્ટાવક્રં મરુદ્ભવમ્ ॥
એતાન્પુરોગમાન્નત્વા પ્રણનામ શિવં ગિરિઃ

મૂર્ધ્ના નિપત્ય ભૂમૌ સ દણ્ડવત્સંપુટાઞ્જલિઃ ॥
અથો અનલ્પયા ભક્ત્યા ધૃત્વા તચ્ચરણામ્બુજમ્ ॥
નનામ ચાશ્રુનેત્રઃ સ પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહઃ

ધર્મદત્તેન સ્તોત્રેણ તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્ ॥
તુષ્ટે બ્રાહ્મે દિનેઽતીતે પુષ્કરે સૂર્યપર્વણિ

હિમાલય ઉવાચ ॥
ત્વં બ્રહ્મા સૃષ્ટિકર્તા ચ ત્વં વિષ્ણુઃ પરિપાલકઃ

ત્વં શિવઃ શિવદોઽનન્તઃ સર્વસંહારકારકઃ ॥
ત્વમીશ્વરો ગુણાતીતો જ્યોતીરૂપઃ સનાતનઃ

પ્રકૃતઃ પ્રકૃતીશશ્ચ પ્રાકૃતઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ॥
નાનારૂપવિધાતા ત્વં ભક્તાનાં ધ્યાનહેતવે ॥
યેષુ રૂપેષુ યત્પ્રીતિસ્તત્તદ્રૂપં બિભર્ષિ ચ

સૂર્યસ્ત્વં સૃષ્ટિજનક આધારઃ સર્વતેજસામ્ ॥
સોમસ્ત્વં સસ્યપાતા ચ સતતં શીતરશ્મિના

વાયુસ્ત્વં વરુણસ્ત્વં ચ ત્વમગ્નિઃ સર્વદાહકઃ ॥
ઇન્દ્રસ્ત્વં દેવરાજશ્ચ કાલો મૃત્યુર્યમસ્તથા ॥

મૃત્યુઞ્જયો મૃત્યુમૃત્યુઃ કાલકાલો યમાન્તકઃ

વેદસ્ત્વં વેદકર્તા ચ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ॥
વિદુષાં જનકસ્ત્વં ચ વિદ્વાંશ્ચ વિદુષાં ગુરુઃ

મન્ત્રસ્ત્વં હિ જપસ્ત્વં હિ તપસ્ત્વં તત્ફલપ્રદઃ ॥
વાક્ ત્વં વાગધિદેવી ત્વં તત્કર્તા તદ્ગુરુઃ સ્વયમ્

અહો સરસ્વતીબીજં કસ્ત્વાં સ્તોતુમિહેશ્વરઃ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા શૈલેન્દ્રસ્તસ્થૌ ધૃત્વા પદામ્બુજમ્

તત્રોવાસ તમાબોધ્ય ચાવરુહ્ય વૃષાચ્છિવઃ ॥
સ્તોત્રમેતન્મહાપુણ્યં ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો ભયેભ્યશ્ચ ભવાર્ણવે ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રં માસમેકં પઠેદ્યદિ

ભાર્યાહીનો લભેદ્ભાર્યાં સુશીલાં સુમનોહરામ્॥
ચિરકાલગતં વસ્તુ લભતે સહસા ધ્રુવમ્

રાજ્યભ્રષ્ટો લભેદ્રાજ્યં શંકરસ્ય પ્રસાદતઃ ॥
કારાગારે શ્મશાને ચ શત્રુગ્રસ્તેઽતિસંકટે

ગભીરેઽતિજલાકીર્ણે ભગ્નપોતે વિષાદને ॥
રણમધ્યે મહાભીતે હિંસ્રજન્તુસમન્વિતે

સર્વતો મુચ્યતે સ્તુત્વા શંકરસ્ય પ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે ઽષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ