ब्रह्मवैवर्त पुराण · अध्याय 4.38

श्रीकृष्ण उवाच ॥
दर्पभङ्गः श्रुतो देवि शङ्करस्य जगद्गुरोः ॥
अधुना श्रूयतां मत्तो दुर्गादर्पविमोचनम्

तेजसा सर्वदेवानामाविर्भूय जगत्प्रसूः ॥
दधार कामिनीरूपं कमनीयं मनोहरम्

निहत्य दानवेन्द्रांश्च ररक्ष देवताकुलम् ॥
लेभे जन्म ततो देवी जठरे दक्षयोषितः

पिनाकपाणिं जग्राह सा देवी सुरसाधनम् ॥
शश्वत्परमभक्त्या च सिषेवे स्वामिनं सती

दक्षेण सार्द्धं देवेन बभूव शिवशत्रुता ॥
निरर्थकं दैवयोगात्पुरा वै सुरसंसदि

दक्षश्चकार यज्ञं च तत आगत्य कोपतः ॥
सर्वान्विज्ञापयामास तत्रैव शंकरं विना

सस्त्रीका देवताः सर्वा आजग्मुर्दक्षमन्दिरम् ॥
सगणः शङ्करः कोपान्नाजगामाभिमानतः

सती पतिं च मोहेन बोधयामास यत्नतः ॥
न तं चालयितुं शक्ता बभूव चञ्चला स्वयम्

आजगाम पितुर्गेहं दर्पात्तस्य विनाऽऽज्ञया ॥
तस्य शापेन तस्याश्च दर्पभङ्गो बभूव ह

न हि संभाषणं चक्रे वाङ्मात्रेण पिता च ताम् ॥
श्रुत्वा च निन्दां भर्तुश्च देहं तत्याज मानतः

एवं प्रिये निगदितं सतीदर्पविमोचनम् ॥
तस्या जन्मान्तरं नित्यं दर्पभङ्गश्च श्रूयताम्

लेभे जन्म सती शीघ्रं जठरे शैलयोषितः ॥
शिवस्तस्याश्चिताभस्म चास्थि जग्राह भक्तितः

चकार मालामस्थ्नां च भस्मना तनुलेपनम् ॥
स्मारंस्मारं सतीं प्रेम्णा भ्रामंभ्रामं पुनःपुनः

सुषाव मेना तां देवीमतीव सुमनोहराम् ॥
सृष्टौ विधातुस्तस्याश्च ह्युपमा नास्ति कुत्र च

गुणप्रसूर्गुणान्सर्वान्सर्वरूपान्बिभर्त्ति सा ॥
सर्वाश्च देवपत्न्यस्तत्कलां नार्हन्ति षोडशीम्

बभूव वर्द्धमाना सा शुक्ले चन्द्रकला यथा ॥
अतीव यौवनस्था च शैलगेहे दिनेदिने

बभूवाकाशवाणी च तां संबोध्य जगत्प्रसूम् ॥
शिवे शिवं च तपसा कठोरेण लभेति च

विनेश्वरं न तपसा प्राप्ता हि गर्भसम्भवम् ॥
प्रहस्य तस्थौ श्रुत्वेति सा च यौवनगर्विता

मम जन्मान्तरीयं च भस्मास्थि च बिभर्ति यः ॥
स मां प्रौढां कथं दृष्ट्वा न गृह्णात्यत्र जन्मनि

यो विदग्धश्च ब्रह्माण्डं बभ्राम मम शोकतः ॥
स कथं मां न गृह्णाति दृष्ट्वा परमसुन्दरीम्

दक्षयज्ञं यो बभञ्ज मम हेतोः कृपानिधिः ॥
स कथं मां न गृह्णाति पत्नीं जन्मनिजन्मनि

या यस्य पत्नी यो यस्या भर्ता प्राक्तनतः पुरा ॥
कुतो विश्वे तयोर्भेदो निषेको नान्यथा भवेत्

सर्वरूपगुणाधारं मत्वा स्वमतिमानतः ॥
न चकार तपः साध्वी न विज्ञाय तमीश्वरम्

सुन्दरीषु च सर्वासु मत्तो नास्त्येव सुन्दरी ॥
हृदीति मत्वा गर्वेण न चकार तपः शिवा

रूपयौवनवेषाणां पुमान्ग्राही स्वयोषिताम् ॥
शिवो मच्छ्रुतिमात्रेण मां गृह्णाति विना तपः

हृदीति मत्वा गिरिजा तस्थौ हिमगिरेर्गृहे ॥
शश्वत्सहचरीमध्ये क्रीडोन्मत्ता दिवानिशम्

एतस्मिन्नन्तरे तूर्णं दूतः शैलेन्द्रसंसदि ॥
उवाचागत्य मधुरं तत्पुरः संपुटाञ्जलिः

दूत उवाच ॥
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शैलेन्द्र गच्छाक्षयवटान्तिकम् ॥
आजगाम महादेवः सगणो वृषवाहनः

मधुपर्कादिकं दत्त्वा भक्तिनम्रात्मकन्धरः ॥
पूजनं कुरु शैलेन्द्रं देवेन्द्रं तमतीन्द्रियम्

सिद्धिस्वरूपं सिद्धेशं योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुम् ॥
मृत्युञ्जयं कालकालं ब्रह्मज्योतिः सनातनम्

परमात्मस्वरूपं च सगुणं निर्गुणं विभुम् ॥
भक्तध्यानार्थममलं दधानं देहमीश्वरम् ॥

शैलो दूतवचः श्रुत्वा समुत्तस्थौ मुदाऽन्वितः ॥
मधुपर्कादिकं नीत्वा जगाम शङ्करान्तिकम्

देवी दूतवचः श्रुत्वा प्रसन्नवदनेक्षणा ॥
हृदीति मेने मद्धेतोराजगाम महेश्वरः

चकार वेषमतुलं दधार वस्त्रमुत्तमम्॥
रत्नेन्द्रसारालंकारान्रत्नमालां मनोहराम्

पारिजातप्रसूनानां मालां चन्दनसंयुताम् ॥
चकार शङ्करार्थं च मत्वा मालां मनोहराम्

रत्नसिंहासनस्था सा ददर्श दर्पणे मुखम् ॥
कस्तूरीबिन्दुना सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुभूषितम्

आरक्त नेत्रयुगलं निर्मलाञ्जनसंयुतम्॥
शरन्मध्याह्नममलं यथालिपंक्तिवेष्टितम्

सुकोमलौष्ठयुगुलं ताम्बूलरागसंयुतम्॥
अतीव सुन्दरं रम्यपक्वबिंबफलं यथा

रत्नकुंडलदीप्त्या च गंडस्थलविराजितम् ॥
सूर्योदयेन ज्वलितं सुमेरुशिखरं यथा

अत्यनिर्वचनीयं च दन्तपंक्तिमनोहरम् ॥
यथा मुक्तासमूहं च सजलं जलदागमे

गजमुक्तासमायुक्तं सुचारुनासिकोत्तमम् ॥
सुशोभितं यथा मेरुं स्वर्णदीजलधारया

मालतीमाल्यसंयुक्तकबरीभारसंयुतम्॥
बकपंक्तिसुशोभाढ्यं नवीनं जलदं यथा

तप्तकाञ्चन वर्णाभं चारुवक्षःस्थलोज्ज्वलम् ॥
रत्नेन्द्रसारहाराक्तं कस्तूरीकुङ्कुमान्वितम्

चारुचम्पकवर्णाभं स्तनयुग्मं मनोहरम् ॥
बदरीफलतुल्यं च चारुपत्रकशोभितम्

मध्यं मनोहरं क्षीणं निम्ननाभिस्थलोज्ज्वलम्॥
अतीव सुन्दरं रम्यमुदरं वर्तुलाकृति

रम्भास्तंभविनिंद्यैकमूरुयुग्मं मनोहरम् ॥
कामालयं सुकठिनं निगूढमंशुकेन च

स्थलपद्मप्रभामुष्टपदयुग्मं मनोहरम्॥
रत्नपाशकसंयुक्तं सिद्धालक्तकभूषितम्

दधतं रत्नमञ्जीरं राजहंसानुकारि च॥
रत्नेन्द्रसाराभरणं निर्मितं विश्वकर्मणा

करं सुकोमलतरं सुन्दरं कनकप्रभम् ॥
रत्नकङ्कणकेयूरशंखभूषणभूषितम्

बिभ्रत्सद्रत्नमुकुरं लीलाकमलमुज्ज्वलम्॥
रत्नाङ्गुलीयमतुलं दधतं सुमनोहरम्

दृष्ट्वा स्वरूपमतुलं दध्यौ शङ्करमीश्वरम् ॥
विशिष्य मनसा शश्वद्भर्तुश्चरणपङ्कजम्

पितरं मातरं बन्धुं साध्वीवर्गं सहोदरम् ॥
अन्तरे सा न सस्मार किंचिदेव शिवं विना

अथ शैलेश्वरस्तत्र ददर्श चन्द्रशेखरम् ॥
स्वर्णदीपुलिनाद्रम्यादुत्पतन्तं च सस्मितम्

दधतं संस्कृतां मालां जपन्तं मम नामकम् ॥
तप्तस्वर्णप्रभाजुष्टजटाराशि विराजितम्

वृषभस्थं शूलपाणिं सर्वभूषणराजितम् ॥
नागयज्ञोपवीतं च सर्पभूषणभूषितम्

शुद्धस्फटिकसंकाशं व्याघ्रचर्मधरं परम् ॥
विभूतिभूषिताङ्गं तमस्थिमालं दिगम्बरम्

पञ्चवक्त्रं त्रिनयनं सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥
ददर्श रुद्रान्परितो ज्वलतो ब्रह्मतेजसा

शिववामे महाकालं दक्षिणे नन्दिकेश्वरम् ॥
भूतप्रेतपिशाचांश्च कूष्माण्डान्ब्रह्मराक्षसान्

वेतालान्क्षेत्रपालांश्च भैरवान्भीमविक्रमान् ॥
सनकं च सनन्दं च कुमारं च सनातनम्

जैगीषव्यं देवलं च काणादं गौतमं तथा ॥
पिप्पलादं कणखनं वोढुं पञ्चशिखं कठम्

जाजलिं करखं कर्णं लोमशं सूर्यवर्चसम् ॥
कात्यायनं पाणिनिं च शंखं दुर्वाससं ततः

शातातपं पारिभद्रमष्टावक्रं मरुद्भवम् ॥
एतान्पुरोगमान्नत्वा प्रणनाम शिवं गिरिः

मूर्ध्ना निपत्य भूमौ स दण्डवत्संपुटाञ्जलिः ॥
अथो अनल्पया भक्त्या धृत्वा तच्चरणाम्बुजम् ॥
ननाम चाश्रुनेत्रः स पुलकाञ्चितविग्रहः

धर्मदत्तेन स्तोत्रेण तुष्टाव परमेश्वरम् ॥
तुष्टे ब्राह्मे दिनेऽतीते पुष्करे सूर्यपर्वणि

हिमालय उवाच ॥
त्वं ब्रह्मा सृष्टिकर्ता च त्वं विष्णुः परिपालकः

त्वं शिवः शिवदोऽनन्तः सर्वसंहारकारकः ॥
त्वमीश्वरो गुणातीतो ज्योतीरूपः सनातनः

प्रकृतः प्रकृतीशश्च प्राकृतः प्रकृतेः परः ॥
नानारूपविधाता त्वं भक्तानां ध्यानहेतवे ॥
येषु रूपेषु यत्प्रीतिस्तत्तद्रूपं बिभर्षि च

सूर्यस्त्वं सृष्टिजनक आधारः सर्वतेजसाम् ॥
सोमस्त्वं सस्यपाता च सततं शीतरश्मिना

वायुस्त्वं वरुणस्त्वं च त्वमग्निः सर्वदाहकः ॥
इन्द्रस्त्वं देवराजश्च कालो मृत्युर्यमस्तथा ॥

मृत्युञ्जयो मृत्युमृत्युः कालकालो यमान्तकः

वेदस्त्वं वेदकर्ता च वेदवेदाङ्गपारगः ॥
विदुषां जनकस्त्वं च विद्वांश्च विदुषां गुरुः

मन्त्रस्त्वं हि जपस्त्वं हि तपस्त्वं तत्फलप्रदः ॥
वाक् त्वं वागधिदेवी त्वं तत्कर्ता तद्गुरुः स्वयम्

अहो सरस्वतीबीजं कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ॥
इत्येवमुक्त्वा शैलेन्द्रस्तस्थौ धृत्वा पदाम्बुजम्

तत्रोवास तमाबोध्य चावरुह्य वृषाच्छिवः ॥
स्तोत्रमेतन्महापुण्यं त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः

मुच्यते सर्वपापेभ्यो भयेभ्यश्च भवार्णवे ॥
अपुत्रो लभते पुत्रं मासमेकं पठेद्यदि

भार्याहीनो लभेद्भार्यां सुशीलां सुमनोहराम्॥
चिरकालगतं वस्तु लभते सहसा ध्रुवम्

राज्यभ्रष्टो लभेद्राज्यं शंकरस्य प्रसादतः ॥
कारागारे श्मशाने च शत्रुग्रस्तेऽतिसंकटे

गभीरेऽतिजलाकीर्णे भग्नपोते विषादने ॥
रणमध्ये महाभीते हिंस्रजन्तुसमन्विते

सर्वतो मुच्यते स्तुत्वा शंकरस्य प्रसादतः

इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे श्रीकृष्णजन्मखण्डे नारायणनारदसंवादे ऽष्टत्रिंशोऽध्यायः