બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.35

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
નારાયણશ્ચ બ્રહ્માણમુવાચ કૃપયા પુનઃ ॥
દૃષ્ટ્વા ગઙ્ગાં ચ સર્વે તાં મમ માયાં ચ મેનિરે

॥
॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠ ગચ્છ ભદ્રં તે ભવિષ્યતિ ચતુર્મુખ ॥
અત્ર સ્નાત્વાઽભિશપ્તસ્ત્વં પૂતો ભવ મમાજ્ઞયા

ત્વં ચેત્સત્યં સ્વયં પૂતઃ સ્પર્શં વાઞ્છન્તિ તાનિ તે ॥
વૈષ્ણવેશસ્ય તીર્થાનિ સર્વાણિ સતતં મુને

તથાપિ શાપમુક્તસ્ત્વમત્ર પ્રકૃતિહેલનાત્ ॥
અહંકારશ્ચ સર્વેષાં પાપબીજમમઙ્ગલમ્

શીઘ્રં ત્વં ગચ્છ ગોલોકં મમાલયં પરાત્પરમ્ ॥
પ્રકૃત્યંશાં મઙ્ગલદાં તત્ર પ્રાપ્સ્યસિ ભારતીમ્

પ્રકૃતિં ભજ કલ્યાણ સૃષ્ટિબીજસ્વરૂપિણીમ્ ॥
અહો કલ્પાન્તપર્યન્તં તપસ્તપ્તં ત્વયાઽધુના

તવ મન્ત્રં ન ગૃહ્ણન્તિ કેઽપિ વેશ્યાઽભિશાપતઃ ॥
યદન્યદેવપૂજાયાં તવ પૂજા ભવિષ્યતિ

ત્વમેવ જગતાં ધાતા સ્વાત્મારામશ્ચ યોષિતઃ ॥
સર્વરૂપી ચ પૂજઃ ચ સર્વદેહેષુ સર્વતઃ

તદા મમાજ્ઞયા બ્રહ્મા સ્નાત્વા ચ જાહ્નવીજલે ॥
શીઘ્રં જગામ ગોલોકં માં પ્રણમ્ય જગદ્ગુરુઃ

તે દેવા મુનયઃ સર્વે પ્રજગ્મુઃ સ્વાલયં મુદા ॥
સુનિર્મલં મમ યશો ગાયન્તશ્ચ પુનઃપુનઃ

વિધિરાગત્ય ગોલોકં સંપ્રાપ્ય ભારતીં સતીમ્ ॥
સર્વવિદ્યાધિદેવીં તાં મદ્વક્ત્રાબ્જવિનિર્મિતામ્

વાગીશ્વરીં ચ સંપ્રાપ્ય બ્રહ્મા પ્રમુદિતઃ સ્વયમ્ ॥
કામાસ્ત્રાણાં ચ વ્યાપારમનુમેને સ્વયં વિભુઃ

તત આગત્ય માં નત્વા પ્રાપ્ય ત્રૈલોક્યમોહિનીમ્ ॥
ક્રીડાં ચકાર ભગવાન્સ્થાનેસ્થાનેઽતિનિર્જને

રતિં ચિરતરં કૃત્વા વિરરામ સ્વયં વિધિઃ ॥
વાગીશ્વરીમુવાચેદં ત્વં વૈ બ્રહ્મા ચ કર્મણા

કાચિત્સ્વકર્મણા સાધ્વી પૂજ્યા ચ સ્થિરયૌવના ॥
તવૈવ કર્મયોગં ચ યુવાનં પશ્ય સુન્દરિ

વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંગમો ગુણવાન્ભવેત્ ॥
જરાતુરોઽહં વૃદ્ધશ્ચ તપસ્વી વૈષ્ણવો દ્વિજઃ

અસ્વતન્ત્રઃ પરાધીનઃ કા રતિઃ પુંશ્ચલીષુ મે ॥
આજગામ બ્રહ્મલોકં પુનરેવ નિજાલયમ્

દદૃશુબ્રર્હ્મલોકસ્થાસ્તાં દેવીં કૌતુકાન્વિતાઃ ॥
અતીવ સુન્દરીં રમ્યાં શુભ્રવર્ણાં ચ સસ્મિતામ્

શરચ્છીતાંશુવદનાં શરત્પઙ્કજલોચનામ્ ॥
પક્વબિમ્બપ્રભામુષ્ટદીપ્તૌષ્ઠાધરપલ્લવામ્

મુક્તાપઙ્ક્તિવિનિન્દ્યૈકદન્તપઙ્ક્તિમનોહરામ્॥
રત્નકેયૂરવલયરત્નનૂપુરશોભિતામ્

રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન કર્ણમૂલવિરાજિતામ્ ॥
રત્નેન્દ્રસારહારેણ વક્ષઃસ્થલસમુજ્જ્વલામ્

વહ્નિશુદ્ધાંશુકં સૂક્ષ્મં બિભ્રતીં નવયૌવનામ્ ॥
અતીવ કમનીયાં ચ પીનશ્રોણિપયોધરામ્

વીણાપુસ્તકહસ્તાં ચ વ્યાખ્યામુદ્રાકરાં વરામ્ ॥
તે ચ નિર્મઞ્છનં કૃત્વા ચક્રુઃ પરમમઙ્ગલમ્

પુરીં પ્રવેશયામાસુર્બ્રહ્માણં ભારતીં મુદા ॥
બ્રહ્મા તયા સહ ક્રીડાં ચકાર સ દિવાનિશમ્

અતીવ સુખસંભોગે નિમગ્નઃ સતતં મુદા ॥
ગૂઢે સર્વપુરાણેષુ કિં પુનઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

॥શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
પ્રાણેશવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય પરમેશ્વરી ॥
ભૂયોઽપિ પરિપપ્રચ્છ કૌતુકાન્માનસં પુરા

શ્રીરાધિકોવાચ ॥
બ્રહ્મા કથં ન જગ્રાહ વેશ્યાં સ્વયમુપસ્થિતામ્ ॥
ન કર્મક્ષેત્રે રહસિ ફલદાતા ચ કર્મણામ્

ઉપસ્થિતાયાસ્ત્યાગે ચ મહાન્દોષો હિ યોષિતઃ ॥
જ્ઞાત્વા દેવો વિધાતા સ કથં તત્યાજ મોહિનીમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
રાધિકાવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મધુસૂદનઃ ॥
પાદ્મકલ્પસ્ય વૃત્તાન્તમુવાચ પરમેશ્વરીમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ॥
શૃણુ કાન્તે પ્રવક્ષ્યામિ પુરાવૃત્તાન્તમીપ્સિતમ્ ॥
અકથ્યં ગોપનીયં ચ મહતામભિનિન્દિતમ્

એકદા ચ પ્રજાઃ સ્રષ્ટું વિધાતા પ્રેરિતો મયા ॥
સસર્જ મનસા પુત્રાઞ્જ્વલતો બ્રહ્મતેજસા

સનકં ચ સનન્દં ચ સનાતનમનુત્તમમ્ ॥
સનત્કુમારં વોઢું ચ કવિં પઞ્ચશિખં વિભુમ્

અસિતં કપિલં સિદ્ધં સિદ્ધાન્મમ કુલોદ્ભવાન્॥
તાન્નગ્નાન્પઞ્ચવર્ષીયાન્પિતા સ્રષ્ટું જગાદ હ

પ્રજાઃ સ્રષ્ટું પ્રેરકં ચ જનકં તેઽવમન્ય ચ ॥
પ્રજગ્મુસ્તપસે તૂર્ણં મમાર્ચનપરાયણાઃ

તદા રુષ્ટો જગદ્ધાતા પુનઃ પુત્રાન્વિનિર્મમે ॥
રુદ્રાનેકાદશ વરાન્રુદતો ભીમવિગ્રહાન્

તસ્મિન્પ્રયુજ્ય તરસા પુનઃ પુત્રાન્વિનિર્મમે ॥
યોગી યોગેન માં ધ્યાત્વા સ્વાત્મારામઃ સ્વવિગ્રહે

વસિષ્ઠં પુલહં ચૈવ ક્રતુમઙ્ગિરસં તથા ॥
ભૃગુમત્રિં પુલસ્ત્યં ચ દક્ષં કર્દમમેવ ચ

મરીચિં ચ વિનિર્માય પ્રજાઃ સ્રષ્ટું નિયુજ્ય ચ ॥
પ્રહૃષ્ટમાનસઃ પુત્રં કન્યૈકા ચ સસર્જ હ

કૃષ્ણસ્ય કામિનઃ પુત્રઃ કામદેવો બભૂવ હ ॥
કન્યા ષોડશવર્ષીયા રત્નભૂષણભૂષિતા

ઉવાચ પુત્રં સ વિધિઃ સુદીપ્તં પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥
દુર્નિવાર્યં મત્કલાંશં સ્વાત્મારામં મનોહરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
સ્ત્રીપુંસોઃ ક્રીડનાર્થાય મુદા ત્વં ચ વિનિર્મિતઃ ॥
હૃષ્ટિયોગેન સર્વેષામધિષ્ઠાનં કરિષ્યસિ

સંમોહનં સમુદ્વેગં બીજસ્તંભિતકારણમ્ ॥
ઉન્મત્તબીજં જ્વલદં શશ્વચ્ચેતનહારકમ્

પ્રગૃહ્યૈતાન્મયા દત્તાન્સર્વાન્સંમોહનં કુરુ ॥
દુર્નિવાર્યો મમ વરાદ્ભવ વત્સ ભવેષુ ચ

બાણાન્દત્ત્વૈવમુક્ત્વા ચ પ્રહૃષ્ટશ્ચ જગદ્વિધિઃ ॥
દૃષ્ટ્વોવાચ દુહિતરં વરં દાતું સમુદ્યતઃ

એતસ્મિન્નન્તરે કામો મનસાઽઽલોચ્ય મન્ત્રણામ્ ॥
કર્તું શસ્ત્રપરીક્ષાં ચ બાણાંશ્ચિક્ષેપ બ્રહ્મણિ

મંત્રપૂતૈશ્ચ બાણૈશ્ચ દુર્વાર્યૈઃ સ્મરણેન ચ ॥
અતિવિદ્ધો મહાયોગી મૂર્ચ્છિતો હતચેતનઃ

ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય દદર્શાગ્રે ચ કન્યકામ્ ॥
તાં સંભોક્તું મનશ્ચક્રે સા દુદ્રાવ ભિયા સતી

દૃષ્ટ્વા પશ્ચાચ્ચ પિતરં ધાવન્તં હતચેતનમ્ ॥
જગામ શરણં શીઘ્રં ભ્રાતૄણાં ચ તપસ્વિનામ્

તે તાં સમીપે સંસ્થાપ્ય તમૂચુઃ પિતરં ક્રુધા ॥
હિતં તથ્યં ચ વેદોક્તં નીતિસારં પરં વચઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥
અહો કિમેતજ્જનક કર્મ તેઽતિવિગર્હિતમ્ ॥
નીચાનાં ચરિતં યત્તત્કરોષિ ત્વં જગદ્વિધે

પશ્યન્તિ સતતં સન્તઃ પ્રસૂમિવ પરસ્ત્રિયમ્ ॥
યે તે સર્વત્ર પૂજ્યાશ્ચ પરત્રેહ જિતેન્દ્રિયાઃ

ત્વં સ્વયં વેદકર્તા ચ કન્યાં સંભોક્તુમિચ્છસિ ॥
કન્યા ચ માતૃવર્ગેષુ પ્રવિષ્ટા ચ શ્રુતૌ શ્રુતા

ગુરોઃ પત્ની રાજપત્ની વિપ્રપત્ની ચ યા સતી ॥
પત્ની ચ ભ્રાતૃસુતયોર્મિત્રપત્ની ચ તત્પ્રસૂઃ

પ્રસૂઃ પિત્રોસ્તથા ભ્રાતુઃ પત્ની શ્વશ્રૂઃ સ્વકન્યકાઃ ॥
જનની તત્સપત્ની ચ ભગિની સુરભી તથા

સ્વાભીષ્ટસુરપત્ની ચ ધાત્રિકાઽન્નપ્રદાયિકા ॥
ગર્ભધાત્રી સ્વનામ્ના ચ ભયાત્ત્રાતુશ્ચ કામિની

એતા વેદપ્રણીતાશ્ચ સર્વેષાં માતરઃ સ્મૃતાઃ॥
એતાસ્વપિ ચ સર્વાસુ ન્યૂનતા નાસ્તિ કાસુ ચ

કન્યાદાતાઽન્નદાતા ચ જ્ઞાનદાતાઽભયપ્રદઃ ॥
જન્મદો મન્ત્રદો જ્યેષ્ઠભ્રાતા ચ પિતરઃ સ્મૃતાઃ

એતા વહન્તિ યે મૂઢા ય એતાઞ્જનકાનપિ ॥
પચ્યન્તે નરકે તે ચ યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો વયઃ

તાનન્ધકૂપે સંસ્થાપ્ય દૂરતો યમકિઙ્કરાઃ॥
કુર્વન્તિ તાડનં શશ્વત્પુરીષં પાયયન્તિ ચ

ત્વમેવ વિશ્વકર્તા ચ શાસ્તા વૈ શમનસ્ય ચ ॥
વયં વિધાતા જગતાં તેન ગૃહ્ણાસિ કન્યકામ્

અસ્માકં પુરતો દૂરં ગચ્છ કામાર્તમાનસ॥
ન કુર્મો ભસ્મસાત્કર્તું શક્તાશ્ચ જનકં વયમ્

ગુરોર્દોષસહસ્રાણિ ક્ષન્તુમર્હન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥
સર્વઘ્નં તં વિનિઘ્નન્તિ નીતિજ્ઞાઃ સ્વગુરું વિના

ગૃહ્ણન્તિ યદિ સર્વસ્વં શપન્તં નિષ્ઠુરં ગુરુમ્ ॥
સાધવસ્તં ન નિન્દન્તિ પ્રણમન્તિ સ્વભક્તિતઃ

યે દ્વિષન્તિ ચ નિન્દતિ ગુરુમિષ્ટં સુરાત્પરમ્ ॥
પચ્યન્તે તેઽન્ધકૂપે ચ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

પુરીષં ભુઞ્જતે નિત્યં ક્ષુભિતા યમતાડનૈઃ ॥
સર્પપ્રમાણકીટૈશ્ચ દંશિતાશ્ચ દિવાનિશમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા મુનયઃ પ્રણેમુસ્તત્પદામ્બુજમ્ ॥
સર્વં ભવતિ દૈવેન પ્રશાન્તમનસા ધ્રુવમ્

ઉન્મુખા મુનયઃ સર્વે બભૂવુશ્ચ સ્વકર્મણિ॥
બ્રહ્મા શરીરં સંત્યક્તું વ્રીડયા ચ સમુદ્યતઃ

યોગેન ભિત્ત્વા ષટ્ચક્રં સર્વાન્પ્રાણાન્નિરુદ્ધ્ય ચ॥
બ્રહ્મરન્ધ્રં સમાનીય તત્યાજ સ્વેન વર્ત્મના

મનસા શ્રીહરિં સ્મૃત્વા નમસ્કારં ચકાર હ ॥
ન મે મનઃ પરદ્રવ્યે ભવિતા સ્તોકમીશ્વર

પ્રાણત્યાગાત્પરં દુઃખમયશશ્ચ યશસ્વિનામ્ ॥
બભૂવ હૃદિ કૃત્વૈકં બ્રહ્મા લીનશ્ચ બ્રહ્મણિ॥

કન્યા તાતં મૃતં દૃષ્ટ્વા વિલપ્ય ચ ભૃશં મુહુઃ॥
યોગેન દેહં તત્યાજ સા પ્રલીના ચ બ્રહ્મણિ

મૃતં તાતં ચ ભગિનીં દૃષ્ટ્વા ચ મુનિપુંગવાઃ ॥
સસ્મરુઃ શ્રીહરિં કોપાત્સ્વાત્મારામં વિલપ્ય ચ

નારાયણો મદંશશ્ચ કૃપયાઽઽગત્ય સત્વરમ્ ॥
બ્રહ્માણં જીવયામાસ બ્રહ્મજ્ઞાનાત્સુતાં ચ તામ્

બ્રહ્મા પુરો હરિં દૃષ્ટ્વા વરં વવ્રે સ્મ વાઞ્છિતમ્ ॥
ભક્તિં ત્વચ્ચરણે શશ્વન્નિશ્ચલામનપાયિનીમ્

બ્રહ્માણં વિરસં દૃષ્ટ્વા તમુવાચ કૃપાનિધિઃ ॥
પ્રબોધવચનં સત્યં નીતિસારં મનોહરમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
શૃણુ બ્રહ્મન્પ્રવક્ષ્યેઽહં મુખમુત્તોલ્ય સાંપ્રતમ્ ॥
ત્યજ લજ્જાં જગન્નાથ હૃદયજ્વરરૂપિણીમ્

સત્કીર્તિરપકીર્તિર્વા સુપ્રતિષ્ઠાપ્યુપદ્રવઃ ॥
ક્ષુદ્રાણાં ચૈવ મહતાં ભવત્યેવ સ્વકર્મણા

સર્વેષામપિ સર્વેભ્યઃ સ્વકર્મ બલવત્તરમ્ ॥
તસ્માત્સન્તઃ પ્રકુર્વન્તિ નિત્યં સત્કર્મ સંતતમ્

કેચિત્કુર્વન્તિ નિર્મૂલં સર્વેષામપિ કર્મણામ્ ॥
કૃતં કર્મ પરં ભુક્ત્વા હરિપાદાબ્જચેતસઃ

કુકર્મણશ્ચાપકીર્તિસ્તતો લજ્જા ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
સુકર્મણઃ સુપ્રતિષ્ઠા સર્વત્ર નિર્મલં યશઃ

કાલેન રજસા દેહો બલં રૂપં શુભાશુભમ્ ॥
કીર્તિર્યા ત્રિગુણા ચૈવ મોહશ્ચાપયશો વિધે

ઋણવ્રણાપવાદાશ્ચ જન્તૂનાં યાન્તિ કાલતઃ ॥
મહતાં તૌ ચ પૂર્વોક્તૌ નેતરશ્ચ કદાચન

સદાઽપકીર્તિર્વસતિ પરસ્ત્રીષુ ચ વસ્તુષુ॥
તસ્માત્તે નૈવ ગૃહ્ણન્તિ સન્તઃ સ્વક્લેશકારણે

સ્મર મામન્તરે બ્રાહ્મે મદીયં વિષયં કુરુ॥
અતસ્તે ન મનો લોલં ભવિતા પરવસ્તુષુ

યોષિદ્રૂપા ચ મે માયા સર્વેષાં મોહકારિણી ॥
લીલયા કુરુતે મોહં સ્વાત્મારામસ્ય સંતતમ્

નાનામુદ્રાશ્રયે દેશે રાગિણો સંતતં રતિઃ॥
સ્તનાભિધે માંસપિણ્ડેઽધરે લાલાલયેઽશુચૌ

શ્રોણિવક્ત્રસ્તનં તાસાં કામદેવાલયં સદા ॥
તસ્માત્તે ન હિ પશ્યન્તિ સન્તો હિ ધર્મભીરવઃ

કો ધર્મઃ કિં યશસ્તેષાં કા પ્રતિષ્ઠા ચ કિં તપઃ॥
કિં બુદ્ધિર્વિદ્યા દાનં ચ પરસ્ત્રીષુ ચ યન્મનઃ

ઇહાપ્યપયશો દુઃખં નરકેષુ પરત્ર ચ ॥
વાસઃ પ્રહારસ્તેષાં ચ તાડનૈઃ કૃમિભક્ષણૈઃ

દુઃખબીજં સુખં મત્વા મૂઢાશ્ચ દૈવદોષતઃ ॥
પરસ્ત્રીસેવનં પ્રીત્યા કુર્વન્તિ સંતતં મુદા

ઉત્તમા મત્પદામ્ભોજં સત્કર્મ મધ્યમાઃ સદા ॥
સ્મરન્તિ શશ્વદધમાઃ પરસ્ત્રીસેવનં મુદા

વિપત્તિઃ સંતતં તસ્ય પરવસ્તુષુ યન્મનઃ ॥
વિશેષતઃ પરસ્ત્રીષુ સુવર્ણેષુ ચ ભૂમિષુ

દૈવાત્પરસ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા વિરમેદ્યો હરિં સ્મરન્ ॥
દૃષ્ટ્વા પરસુવર્ણં ચ હસ્તપ્રક્ષાલનાચ્છુચિઃ

સતતં નૈવ સંસક્તાઃ સન્તઃ સ્વસ્ત્રીષુ કામતઃ ॥
યક્ષ્મવ્યાધિજ્ઞાનહાનિલોકનિન્દાભયેન ચ

તપસ્વિનસ્તપસ્યાયાં શાસ્ત્રચિન્તાસુ પણ્ડિતાઃ॥
યોગિનો યોગચિન્તાસુ વેદાર્થેષુ ચ વૈદિકાઃ

સાધ્યશ્ચ પતિસેવાસુ ગૃહસ્થા ગૃહકર્મસુ ॥
વિષયેષુ વિષયિણો મદ્ભક્તા મમ સેવને

એતે નિયુક્તા એતેષુ સભાસુ ચ પ્રશંસિતાઃ॥।
વેદોક્તાચરણેનૈવ તદ્વિરુદ્ધેન નિન્દિતાઃ

સર્વે નિત્યં પ્રશંસન્તિ શશ્વત્સન્માર્ગગામિનમ્ ॥
હાલિકા અપિ નિન્દન્તિ કુવર્ત્મગામિનં વિધે

ભવિતા ન પરસ્ત્રીષુ પરવસ્તુષુ તે મનઃ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ જીવન્તં નિવિષ્ટં મદ્વરેણ ચ

મદીયવિષયે બાહ્યે મયા દત્તં કુરુ પ્રિયમ્ ॥
અન્તરા મત્પદામ્ભોજચિન્તાં વિઘ્નવિનાશિનીમ્

કન્યા ભવતુ મે બ્રહ્મન્કામદેવસ્ય કામિની ॥
રતિર્નામ પરિત્યાજ્યા રત્યધિષ્ઠાતૃદેવતા

ઇત્યેવમુક્ત્વા બ્રહ્માણમાશ્વાસ્ય કમલાપતિઃ ॥
જગામ નિત્યં વૈકુણ્ઠં વૃન્દાવનવિનોદનઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે રાધાકૃષ્ણસંવાદો નામ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ