બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.28

નારદ ઉવાચ ॥
ત્રિષુ માસેષ્વતીતેષુ તાસાં ચ હરિણા સહ ॥
વદ કેન પ્રકારેણ બભૂવ તનુસંગમઃ

વૃન્દાવનં કિંપ્રકારં કિંવિધં રાસમણ્ડલમ્ ॥
હરિરેકસ્તાશ્ચ બહ્વ્યઃ કેન ક્રીડા બભૂવ હ

કુતૂહલં ભવતિ મે ઇદં શ્રોતું નવં નવમ્ ॥
કથયસ્વ મહાભાગ પુણ્યશ્રવણકીર્તન

કથા પુરાણસારાણાં રાસયાત્રા હરેરહો ॥
હરિલીલાઃ પૃથિવ્યાં તુ સર્વાઃ પ્રતિમનોહરાઃ

સૂત ઉવાચ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ઋષિર્નારાયણઃ સ્વયમ્ ॥
પ્રહસ્ય સુપ્રસન્નાસ્યઃ પ્રવક્તુમુપચક્રમે

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
એકદા શ્રીહરિર્નક્તં વનં વૃન્દાવનં યયૌ ॥
શુભે શુક્લત્રયોદશ્યાં પૂર્ણે ચન્દ્રોદયે મુને

યૂથિકામાલતીકુન્દમાધવીપુષ્પવાયુના ॥
વાસિતં કલનાદેન મધુભ્રાણાં મનોહરમ્

નવપલ્લવસંયુક્તં પુંસ્કોકિલરુતશ્રુતમ્ ॥
નવલક્ષરાસવાસસંયુક્તં સુમનોહરમ્

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમેન સુવાસિતમ્ ॥
કર્પૂરાન્વિતતામ્બૂલભોગદ્રવ્યસમન્વિતમ્

પ્રસૂનૈશ્ચમ્પકાનાં ચ કસ્તૂરીચન્દનાન્વિતૈઃ॥
રતિયોગ્યૈર્વિરચિતૈર્નાનાતલ્પૈઃ સુશોભિતમ્

દીપ્તં રત્નપ્રદીપૈશ્ચ ધૂપેન સુરભીકૃતમ્ ॥
નાનાપુષ્પૈશ્ચ રચિતં માલાજાલૈર્વિરાજિતમ્

પરિતો વર્તુલાકારં તત્રૈવ રાસમણ્ડલમ્ ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમેન સુસંસ્કૃતમ્

પુષ્પોદ્યાનૈઃ પુષ્પિતૈશ્ચ યુક્તક્રીડાસરોવરૈઃ॥
હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈર્જલકુક્કુટકૂજિતૈઃ

ક્રીડનીયૈઃ સુન્દરૈશ્ચ સુરતશ્રમહારિભિઃ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશતોયપૂર્ણૈઃ સુનિર્મલૈઃ

દધિપૂર્ણશુક્લધાન્યજલૈર્નિર્મઞ્છનીકૃતમ્ ॥
રમ્ભાસ્તમ્ભસમૂહેન સુન્દરેણ સુશોભિતમ્

આમ્રપલ્લવયુક્તેન સૂત્રબન્ધેન ચારુણા ॥
ભૂષિતં મંગલઘટૈઃ સિન્દૂરચન્દનાન્વિતૈઃ

માલતીમાલ્યસંયુક્તૈર્નારિકેલફલાન્વિતૈઃ॥
સ રાસમણ્ડલં દૃષ્ટ્વા જહાસ મધુસૂદનઃ

ચકાર તત્ર કુતુકાદ્વિનોદમુરલીરવમ્ ॥
ગોપીનાં કામુકીનાં ચ કામવર્ધનકારણમ્

તચ્છ્રુત્વા રાધિકા સદ્યો મુમોહ મદનાતુરા ॥
બભૂવ સ્થાણુવદ્દેહા ધ્યાનૈકતાનમાનસા

ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય પુનઃ શુશ્રાવ સા ધ્વનિમ્ ॥
ઉવાસ સા સમુત્તસ્થૌ સમુદ્વિગ્ના પુનઃ પુનઃ

ત્યક્ત્વા ચાવશ્યકં કર્મ નિઃસસાર દ્રુતં ગૃહાત્ ॥
યયૌ તદનુસારેણ પ્રસમીક્ષ્ય ચતુર્દિશમ્

ધ્યાયન્તી ચરણામ્ભોજં શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ ॥
તેજસા ચ દ્યોતયન્તી સદ્રત્નસારભૂષતૈઃ

બહિર્બભૂવુસ્તાસ્ત્રસ્તા વરેણ હૃતચેતનાઃ ॥
કુલધર્મં પરિત્યજ્ય નિશંકાઃ કામમોહિતાઃ

ત્રયસ્ત્રિંશદ્વયસ્યાશ્ચ તાઃ સુશીલાદયઃ સ્મૃતાઃ ॥
રાધિકાયાઃ પ્રિયતમા ગોપીનાં પ્રવરા યયુઃ

તાસાં પશ્ચાદ્યયુર્ગોપ્યસ્તાસાં સંખ્યા નિબોધ મે॥
સમા વેષેણ વયસા રૂપેણ ચ ગુણેન ચ

યયુઃ સુશીલાસંગેન સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥
યયુશ્ચન્દ્રમુખી પશ્ચાત્સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

એકાદશસહસ્રાણિ માધવ્યાલ્યશ્ચ નિર્યયુઃ ॥
જગ્મુઃ કદમ્બમાલાલ્યઃ સ સહસ્રાણિ ત્રયોદશ

યયુઃ કુન્તીવયસ્યાશ્ચ સહસ્રાણિ દશ સ્મૃતાઃ ॥
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ યયુસ્તા યમુનાનુગાઃ

જાહ્નવીસહચારિણ્યઃ સહસ્રાણિ યયુર્નવ ॥
યયુર્નવસહસ્રાણિ પદ્મમુખ્યાલ્ય એવ ચ

સાવિત્ર્યાલ્યઃ પંચદશ સહસ્રાણિ યયુર્વ્રજાત્ ॥
પારિજાતાવયસ્યાશ્ચ સહસ્રાણિ યયુર્દશ

સ્વયંપ્રભાનુગાઃ સપ્ત સહસ્રાણિ યયુર્વ્રજાત્ ॥
યયુઃ સુધામુખીગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ

શુભાનુગા યયુર્ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ॥
પદ્માનુગા યયુર્ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ

ગૌરી પદ્મા યયુર્ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ॥
યયુઃ સર્વમઙ્ગલાલ્યઃ સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

કાલિકાલ્યો યયુર્ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥
નિર્યયુઃ કમલાલ્યશ્ચ સહસ્રાણિ ત્રયોદશ

દુર્ગાનુગા યયુર્ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥
યયુઃ સરસ્વતીપશ્ચાત્સહસ્રાણિ ત્રયોદશ

પ્રજગ્મુર્ભારતીપશ્ચાત્સહસ્રાણિ દશ વ્રજાત્ ॥
અપર્ણાસહચારિણ્યઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ

રતિપશ્ચાદ્વયસ્યાશ્ચ સહસ્રાણિ યયુર્દશ ॥
ગઙ્ગાવયસ્યાઃ પ્રયયુઃ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ

પ્રજગ્મુરમ્બિકાપશ્ચાત્સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥
સતીપશ્ચાદ્યયુર્ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ત્રયોદશ

નન્દિનીસહચારિણ્યઃ સહસ્રાણિ યયુર્દશ ॥
પ્રયયુઃ સુન્દરીપશ્ચાત્સહસ્રાણિ ત્રયોદશ।

યયુઃ કૃષ્ણપ્રિયાપશ્ચાત્સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥
યયુર્મધુમતીપશ્ચાત્સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

યયુશ્ચમ્પાનુગા ગોપ્યઃ સહસ્રાણિ ત્રયોદશ ॥
ચન્દનાલ્યો યયુઃ પશ્ચાત્સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

સર્વા બભૂવુરેકત્ર તત્ર તસ્થુઃ પલં મુદા ॥
તત્રાયયુર્ગોપિકાશ્ચ માલાહસ્તાશ્ચ કાશ્ચન

ચારુચન્દનહસ્તાશ્ચ કાશ્ચિત્તત્રાયયુર્વ્રજાત્ ॥
શ્વેતચામરહસ્તાશ્ચ કાશ્ચિત્તત્રાયયુર્મુદા

તત્રાયયુર્ગોપકન્યાઃ કાશ્ચિત્કસ્તૂરિકાકરાઃ ॥
તત્રાયયુર્ગોપકન્યાઃ કાશ્ચિત્કુંકુમવાહિકાઃ

કાશ્ચિત્તત્રાયયુગોપ્યસ્તામ્બૂલપાત્રવાહિકાઃ ॥
યાવત્કાઞ્ચનવસ્ત્રાણાં વાહિકા ગોપકન્યકાઃ ॥
કાશ્ચિત્તત્રાયયુઃ શીઘ્રં યત્ર ચન્દ્રાવલી મુદા

સર્વાશ્ચૈકત્ર સંભૂય સસ્મિતાશ્ચ મુદાન્વિતાઃ ॥
વિધાય રાધિકાવેષં સ્થાનાચ્ચ પ્રયયુર્મુદા

ચક્રુઃ પુનઃ પુનસ્તાશ્ચ હરિશબ્દજપં પથિ ॥
પ્રાપુર્વૃન્દાવનં રમ્યં દદૃશૂ રાસમણ્ડલમ્

સ્વર્ગેભ્યઃ સુન્દરં દૃશ્યં રાકાપતિકરાન્વિતમ્ ॥
સુનિર્જનં કુસુમિતં વાસિતં પુષ્પવાયુના

નારીણાં કામજનનં મુનિમોહનકારણમ્ ॥
શુશ્રુવુસ્તત્ર તાઃ સર્વાઃ પુંસ્કોકિલકલધ્વનિમ્

અતિસૂક્ષ્મકલં ચાતિભ્રમરાણાં મનોહરમ્ ॥
પ્રસૂનમધુમત્તાનાં ભ્રમરીસઙ્ગસઙ્ગિનામ્

શુભે ક્ષણે પ્રવિવેશ રાધિકા રાસમણ્ડલમ્ ॥
સર્વાભિરાલિભિઃ સાર્ધં ધ્યાત્વા કૃષ્ણપદામ્બુજમ્

રાધામારાત્તુ સંવીક્ષ્ય કૃષ્ણસ્તત્ર મુદાઽન્વિતઃ ॥
જગામાનુવ્રજન્પ્રીત્યા સસ્મિતો મદનાતુરઃ

મધ્યસ્થાં સખિસઙ્ઘાનાં રત્નાલઙ્કારભૂષિતામ્ ॥
દિવ્યવસ્ત્રપરીધાનાં સસ્મિતાં વક્રલોચનામ્

ગજેન્દ્રગામિનીં રમ્યાં મુનિમાનસમોહિનીમ્॥
નવીનવેષવયસા રૂપેણાતિમનોહરામ્

તલશ્રોણિનિતમ્બાનાં ભારશેષાન્વિતાં પરામ્ ॥
ચારુચમ્પકવર્ણાભાં શરચ્ચન્દ્રનિભાનનામ્ ॥
બિભ્રતીં કબરીભારં માલતીમાલ્યસંયુતમ્

રાધા દદર્શ શ્રીકૃષ્ણં કિશોરં શ્યામસુન્દરમ્ ॥
નવયૌવનસંપન્નં રત્નાભરણભૂષિતમ્ ॥

કન્દર્પકોટિલાવણ્યલીલાધામ મનોહરમ્ ॥
પ્રાણાધિકાં તાં પશ્યન્તીં પશ્યન્તીં વક્રચક્ષુષા

પરમાદ્ભુતરૂપં ચ સર્વત્રાનુપમં પરમ્ ॥
વિચિત્રવેષં ચૂડાં ચ બિભ્રતં સસ્મિતં મુદા

વક્રલોચનકોણેન દર્શંદર્શં પુનઃપુનઃ ॥
મુખમાચ્છાદયાઞ્ચક્રે વ્રીડયા સસ્મિતા સતી

મૂર્ચ્છામવાપ સા સદ્યઃ કામબાણપ્રપીડિતા ॥
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગી બભૂવ હતચેતના

કટાક્ષકામબાણૈશ્ચ વિદ્ધઃ ક્રીડારસોન્મુખઃ ॥
મૂર્ચ્છાં પ્રાપ્ય ન પપાત તસ્થૌ સ્થાણુસમો હરિઃ

પપાત મુરલી તસ્ય ક્રીડાકમલમુજ્જ્વલમ્ ॥
દ્વિતીયં પીતવસ્ત્રં ચ શિખિપિચ્છં શરીરતઃ

ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય યયૌ રાધાન્તિકં મુદા ॥
કૃત્વા વક્ષસિ તાં પ્રીત્યા સમાશ્લિષ્ય ચુચુમ્બ સઃ

શ્રીકૃષ્ણસ્પર્શમાત્રેણ સંપ્રાપ્ય ચેતનાં સતી ॥
પ્રાણાધિકં પ્રાણનાથં સમાશ્લિષ્ય ચુચુમ્બ હ

મનો જહાર રાધાયાઃ કૃષ્ણસ્તસ્ય ચ સા મુને ॥
જગામ રાધયા સાર્ધં રસિકો રતિમન્દિરમ્

રત્નપ્રદીપસંયુક્તં રત્નદર્પણસંયુતમ્ ॥
ચારુચમ્પકશય્યાભિશ્ચન્દનાક્તાભી રાજિતમ્

કર્પૂરાન્વિતતામ્બૂલૈર્ભોગદ્રવ્યૈઃ સમન્વિતમ્ ॥
ઉવાચ રાધયા સાર્ધં કૃષ્ણસ્તત્ર મુદાન્વિતઃ

રાધયા દત્તતામ્બૂલં ચખાદ મધુસૂદનઃ ॥
રાસેશ્વરી કૃષ્ણદત્તં તામ્બૂલં બુભુજે મુદા

દત્તં ચર્વિતતામ્બૂલં રાધાયૈ પ્રભુણા મુદા ॥
ચખાદ ભક્ત્વા સા તૂર્ણં પ્રહસ્ય મદનાતુરા

રાધાચર્વિતતામ્બૂલં યયાચે માધવો મુદા ॥
ન દદૌ રાધિકા ભીતા પપાત ચરણામ્બુજે

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર સકામઃ સુરતોન્મુખઃ ॥
સુષ્વાપ રાધયા સાર્ધં રતિતલ્પે મનોહરે

શૃઙ્ગારાષ્ટપ્રકારં ચ વિપરીતાદિકં વિભુઃ ॥
નખદન્તકરાણાં ચ પ્રહારં ચ યથોચિતમ્

કામશાસ્ત્રેષુ યદ્ગોપ્યં ચુમ્બનાષ્ટવિધં પરમ્ ॥
કામિનીનાં મનોહારિ ચકાર રસિકેશ્વરઃ

અઙ્ગૈરઙ્ગાનિ પ્રત્યઙ્ગૈઃ પ્રત્યઙ્ગાનિ સ્મરાતુરઃ ॥
ચકારાશ્લેષણં તત્ર કામુકીનાં સુખાવહમ્

શૃઙ્ગારકુશલૌ તૌ તુ કામશાસ્ત્રસુપણ્ડિતૌ ॥
રતિયુદ્ધવિરામશ્ચ ન બભૂવ દ્વયોરપિ

એવં ગૃહે ગૃહે રમ્યે નાનામૂર્તિં વિધાય ચ॥
રેમે ગોપાઙ્ગનાભિશ્ચ સુરમ્યે રાસમણ્ડલે

ગોપીનાં નવ લક્ષાણિ ગોપાનાં ચ તથૈવ ચ ॥
લક્ષાણ્યષ્ટાદશ મુને યુક્તાનિ રાસમણ્ડલે

મુક્તકેશાનિ નગ્નાનિ વિચ્છિન્નભૂષણાનિ ચ ॥
વેષોચ્છિન્નાનિ મત્તાનિ મૂર્ચ્છિતાનિ સ્મરેણ ચ

કઙ્કણાનાં કિંકિણીનાં વલયાનાં ચ નારદ ॥
સદ્રત્નનૂપુરાણાં ચ શબ્દયુક્તાનિ સંતતમ્

એવં કૃત્વા સ્થલક્રીડાં યયુસ્તાનિ જલં મુદા ॥
કૃત્વા તત્ર જલક્રીડાં પરિશ્રાન્તાનિ સામ્પ્રતમ્

તૂર્ણં જલાત્સમુત્થાય વાસાંસિ પરિધાય ચ ॥
દદૃશુર્મુખપદ્માનિ સદ્રત્નદર્પણેષુ ચ

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીદ્રવ્યાણિ પુષ્પમાલિકાઃ ॥
મુદા પરિદધુસ્તાનિ સંપ્રાપુશ્ચેતનાનિ ચ ॥

સકર્પૂરં ચ તામ્બૂલં ભુક્ત્વા સર્વાણિ કૌતુકાત્ ॥
દદૃશુર્મુખપદ્માનિ સદ્રત્ને દર્પણેઽમલે

કાચિત્કામાતુરા કૃષ્ણં બલાદાકૃષ્ય કૌતુકાત્ ॥
હસ્તાદ્વંશી નિજગ્રાહ વસનં ચ ચકર્ષ હ

કાચિત્કામપ્રમત્તા ચ નગ્નં કૃત્વા તુ માધવમ્ ॥
નિજગ્રાહ પીતવસ્ત્રં પરિહસ્ય પુનર્દદૌ

યુક્તિં શૃણ્વિત્યેવમુક્ત્વા કાચિત્સંગૃહ્ય સ્વામિનમ્ ॥
ચુચુમ્બ ગણ્ડે બિમ્બોષ્ઠે સમાશ્લિષ્ય પુનઃપુનઃ

સસ્મિતં સકટાક્ષં ચ મુખચન્દ્રં સ્તનોન્નતમ્ ॥
કાચિચ્છ્રોણીં સુલલિતાં દર્શયામાસ કામતઃ

કાચિત્કાન્તં કરે કૃત્વા સંસ્થાપ્ય શ્રોણિદેશતઃ ॥
ચકાર ચૂડાનિર્માણં માલતીમાલ્યસંયુતમ્

કાચિચ્ચૂડાં સમાકૃષ્ય મયૂરપિચ્છકં દદૌ ॥
ગુઞ્જામાલ્યં ચ ચૂડાયાં વેષ્ટયામાસ કાચન

પ્રદદૌ સ્વામિને કામાત્પ્રેમવર્ધનહેતવે ॥
કાચિત્કાઞ્ચિત્સમાકૃષ્ય નગ્નાં કૃત્વા તુ કામતઃ

પ્રેષયામાસ કૃષ્ણસ્ય ક્રોડે ચન્દનચર્ચિતે ॥
નનૃતુશ્ચ જગુઃ કાશ્ચિત્કાન્તં કૃત્વા તુ કામતઃ

નર્તનં કારયામાસ તં ચ કાચિદ્બલેન ચ ॥
કૃષ્ણશ્ચ વસ્ત્રં કસ્યાશ્ચ વિચકર્ષ કુતૂહલાત્

કાંચિત્કૃત્વા તુ નગ્નાં ચ કસ્યૈચિદંશુકં દદૌ ॥
કૃષ્ણો રાધાં સમાકૃષ્ય વાસયામાસ વક્ષસિ

તસ્યાશ્ચ કબરીં રમ્યાં સુનિર્માણં ચકાર હ ॥
સિન્દૂરં ચ દદૌ ભાલે કસ્તૂરીં બિન્દુભિઃ સહ

અતિસૂક્ષ્મં ચન્દનેન્દું કૌતુકાત્તદધો દદૌ ॥
પત્રાવલીં સુલલિતાં સુકપોલે ચકાર હ

વહ્નિશુદ્ધાંશુકં ચારુ પરિધાર્ય્ય પ્રયત્નતઃ ॥
પદોઃ સદ્રત્નમંજીરે ગૃહીત્વા ચરણામ્બુજે

નખનિર્માર્જનં કૃત્વા સુન્દરં યાવકં દદૌ ॥
ભૂષણૈર્ભૂષિતાં કૃત્વા સંપ્રલિપ્યાનુલેપનૈઃ

દત્ત્વા ચ માલતીમાલાં ચુચુમ્બ ચ પુનઃ પુનઃ ॥
ચારુલોચનપદ્મે ચ ચકારાઞ્જનસંયુતે

પ્રદદૌ નાસિકામધ્યે દુર્લભં ગજમૌક્તિકમ્॥
શ્રોણિદેશે ચ સ્તનયોર્નખચ્છિદ્રં ચકાર હ

ચકાર દન્તદલનં પક્વબિમ્બાધરે વરે ॥
સરસશ્ચ તટે રમ્યે પુષ્પોદ્યાને સુનિર્જને

બહિશ્ચન્દ્રોદયે રમ્યે પુષ્પચન્દનચર્ચિતે ॥
અગુરુચન્દનાક્તેન વાયુના સુરભીકૃતે

ભ્રમરધ્વનિસંયુક્તે પુંસ્કોકિલરુતશ્રુતે ॥
બહુમૂર્તીઃ સંવિધાય યોગિનાં પરમો ગુરુઃ

પુનશ્ચકાર શૃઙ્ગારં ગોપીનાં ચિત્તહારકઃ ॥
કિંકિણીનાં કઙ્કણાનાં નૂપુરાણાં ચ નારદ

શૃઙ્ગારોદ્રેકતસ્તત્ર બભૂવ સુન્દરો રવઃ ॥
મૂર્ચ્છામવાપુસ્તાઃ સર્વા નવસંગમમાત્રતઃ

બભૂવુરચલાસ્પન્દાઃ પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહાઃ ॥
શૃઙ્ગારવિરતે ભૂતે સંપ્રાપુશ્ચેતનાં પુનઃ

નખદન્તપ્રહારં ચ પ્રચકાર પરસ્પરમ્ ॥
કૃષ્ણઃ કરરુહાઘાતં દદૌ તાસાં કુચોપરિ

શ્રોણીદેશે સુકઠિને નખચિહ્નં ચકાર હ ॥
નીવી વિસ્રંસિતા તાસાં કબરી ક્ષુદ્રઘણ્ટિકા

દૂરીભૂતં સુવસનં સુવેષં સુમનોહરમ્ ॥
આલિઙ્ગનં નવવિધં ચુમ્બનાષ્ટવિધં મુદા

શૃઙ્ગારં ષોડશવિધં ચકાર રસિકેશ્વરઃ ॥
અઙ્ગૈરઙ્ગાનિ પ્રત્યઙ્ગૈઃ પ્રત્યઙ્ગાનિ ચ યોષિતામ્

ચકારાલિઙ્ગનં પ્રીત્યા કામુકીનાં ચ કામુકઃ ॥
નારીણાં ષોડશ કલાઃ શૃઙ્ગારસ્તત્પ્રમાણકઃ ॥

કલાભેદેન તદ્ભેદં કામશાસ્ત્રવિદો વિદુઃ ॥
પ્રાકૃતં દ્વાદશવિધં ચકાર રસિકેશ્વરઃ

નિરૂપિતં કામશાસ્ત્રે ચકારેશસ્તતોઽધિકમ્ ॥
ક્રીડારમ્ભે ચ મધ્યે ચ વિરતૌ કર્મ યોષિતામ્

પ્રીત્યર્થમપિ કર્તવ્યં ચકારેશસ્તતોઽધિકમ્ ॥
ગોપીકઙ્કણરેખાભિઃ પાદાલક્તકચિહ્નિતઃ ॥
શુશુભે કૃષ્ણદેહશ્ચ યથાઽદ્રિર્ગૈરિકેણ ચ

એવંભૂતે પૂર્ણરાસસંભૂતે રાસમણ્ડલે ॥
સમાજગ્મુઃ સુરાઃ સર્વે સકલત્રાશ્ચ સાનુગાઃ

સુવર્ણસ્યન્દનસ્થાશ્ચ કૌતુકાત્સ્વગણાવૃતાઃ ॥
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગાઃ કામબાણપ્રપીડિતાઃ

ઋષયો મુનયશ્ચૈવ સિદ્ધાશ્ચ પિતરસ્તથા ॥
વિદ્યાધરાશ્ચ ગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસકિન્નરાઃ ॥
સસ્ત્રીકાશ્ચ સમાજગ્મુર્દદૃશુશ્ચ મુદાઽન્વિતાઃ

દિવ્યસ્યન્દનમારુહ્ય શાતકૌમ્ભવિનિર્મિતમ્ ॥
સુશોભિતં ચ મણિના રત્નસારપરિચ્છદમ્

વહ્નિશુદ્ધાંશુકેનૈવ વેષ્ટિતં સુમનોહરમ્ ॥
શ્વેતચામરયુક્તં ચ સદ્રત્નદર્પણામ્બુજમ્

શતચક્રં ચિત્રયુક્તં મનોયાયિ મનોહરમ્ ॥
સદ્રત્નસારનિર્માણકલશોજ્જ્વલશેખરમ્

સમાજગામ ભગવાન્પાર્વત્યા સહ શંકરઃ ॥
વામપાર્શ્વે મહાકાલો દક્ષિણે નન્દિકેશ્વરઃ

પુરતઃ કાર્તિકેયશ્ચ સ્વયં દેવો ગણેશ્વરઃ ॥
પિઙ્ગલાક્ષાદયઃ સર્વે પાર્ષદાઃ પરિતસ્તયોઃ

ક્ષેત્રપાલાદયઃ સર્વે તથાઽષ્ટૌ ભૈરવેશ્વરાઃ ॥
વક્ષઃસ્થલસ્થિતા દુર્ગા સસ્મિતા વક્રલોચના

ભારત્યા સહ બ્રહ્મા ચ શાતકૌમ્ભરથસ્થિતઃ॥
વામે સપ્તર્ષયસ્તસ્ય દક્ષિણે સનકાદયઃ

સુવર્ણસ્યન્દનસ્થશ્ચ ધર્મઃ સાક્ષી ચ કર્મણામ્॥
વક્ષસ્થલસ્થિતા તસ્ય મૂર્તિઃ સ્મેરાનના સતી

પશ્યન્તી પૂર્ણરાસં ચ સકામા વક્રલોચના ॥
પરિતઃ પાર્ષદાઃ સર્વે જ્વલન્તો બ્રહ્મતેજસા

શચ્યા સહ મહેન્દ્રશ્ચ રોહિણ્યા ચ કલાનિધિઃ ॥
સ્વાહા સાર્દ્ધં સ્વયં વહ્નિઃ સૂર્યશ્ચ સંજ્ઞયા સહ

સમાજગામ કામશ્ચ રતિં કૃત્વા ચ વક્ષસિ ॥
સર્વે ગ્રહાશ્ચ દિક્પાલા આજગ્મુઃ સકલત્રકાઃ

આકાશસ્થાશ્ચ દદૃશુઃ સરાસં રાસમણ્ડલમ્ ॥
કેચિચ્ચ મુમુહુસ્તત્ર મૂર્ચ્છામાપુશ્ચ કેચન

મુહૂર્તં ચ સુરાઃ સર્વે સસ્મિતાશ્ચ મુદાઽન્વિતાઃ॥
ચન્દનદ્રવવૃષ્ટિં ચ પુષ્પવૃષ્ટિં ચ ચિક્ષિપુઃ

કસ્તૂરીયુક્તમાલ્યાનાં વૃષ્ટિં ચક્રુર્મુનીશ્વરાઃ॥
રાસં દૃષ્ટ્વા દેવપત્ન્યઃ કામબાણપ્રપીડિતાઃ

સ્થલે રતિરસં કૃત્વા જગામ યમુનાજલમ્ ॥
રાધયા સહ કૃષ્ણશ્ચ પૂર્ણબ્રહ્મ સનાતનઃ

ગોપીભિઃ સહ જગ્મુશ્ચ માયાઃ શ્રીકૃષ્ણરૂપિકાઃ ॥
પ્રપીડિતાઃ કામબાણૈઃ ક્રીડાં ચક્રુર્જલે મુદા

જલં દદૌ રાધિકાયૈ સકામો માધવઃ સ્વયમ્ ॥
દદૌ સા ચ માધવાય કામાર્તાયાઞ્જલિત્રયમ્

વસ્ત્રં જગ્રાહ તસ્યાશ્ચ સા ચ નગ્ના બભૂવ હ ॥
માલાં ચિચ્છેદ કબરીં ચકાર શિથિલાં હરિઃ

સિન્દૂરપક્ષકં લુપ્તં વેષં ચ જલતાડનૈઃ ॥
ભ્રૂવિચિત્રમોષ્ઠરાગં લુપ્તં કજ્જલલોચનમ્

તાં ચ નગ્નાં સમાશ્લિષ્ય નિમમજ્જ જલે હરિઃ ॥
પ્રકૃત્યાઽભ્યન્તરે ક્રીડાં સુતસ્થૌ ચ તયા સહ

તાં ચ નગ્નાં દર્શયિત્વા ગોપિકાં ક્રીડયા નતામ્ ॥
સસ્મિતાં પ્રેરયામાસ દૂરતો યમુનાજલે

સા વેગેન સમુત્થાય બલાજ્જગ્રાહ માધવમ્॥
ગૃહીત્વા મુરલીં કોપાત્પ્રેરયામાસ દૂરતઃ

ગૃહીત્વા પીતવસનં તં ચકાર દિગમ્બરમ્ ॥
વનમાલાં ચ ચિચ્છેદ દદૌ તોયં પુનઃ પુનઃ

હરિં પુનઃ સમાકૃષ્ય પ્રેષયામાસ પાથસિ ॥
ગભીરે સ્રોતસિ મુને નિમમજ્જ જગત્પતિઃ

ઉત્થાય માધવઃ શીઘ્રં તાં ગૃહીત્વા પ્રહસ્ય ચ ॥
કૃત્વા વક્ષસિ નગ્નાં ચ ચુચુમ્બ ચ પુનઃપુનઃ॥
એવં તા મૂર્તયઃ સર્વા ગોપીભિઃ સહ કૌતુકાત્ ॥
ક્રીડાં વિચક્રુર્યમુનાતીરનીરે મનોહરે

તીરં ગત્વા તયા સાર્ધં હરિર્નગ્નશ્ચ મગ્નયા ॥
સા તં યયાચે વસનં સ ચ તાં સસ્મિતાં સતીમ્

રાધિકાયૈ દદૌ વસ્ત્રં રમ્યાં માલાં ચ માધવઃ ॥
પ્રદદૌ હરયે વસ્ત્રં વંશી રાસેશ્વરી તથા

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીં સર્વાઙ્ગે કુઙ્કુમાન્વિતામ્॥
કૃષ્ણસ્ય પરયા ભક્ત્યા દદૌ શ્રોણિસ્થિતસ્ય ચ

નિર્માય ચૂડાં લલિતાં કામિનીં ચિત્તમોહિનીમ્॥
શોભનૈર્માલતીમાલ્યૈશ્ચકાર વેષ્ટનં પુનઃ

શ્રીકૃષ્ણો રાધિકાયાશ્ચ કબરીં સુમનોહરામ્ ॥
કૃત્વા કુણ્ડલસંસ્કારં નિર્મમે પત્રકાવલીમ્

દદૌ લલાટે સિન્દૂરં કસ્તૂરીબિન્દુભિઃ સહ ॥
તદધશ્ચન્દનેન્દું ચ સુસૂક્ષ્મં સુમનોહરમ્

નખાઙ્ગં સ્તનયોરૂર્વોરુરસ્યેવ ઘનં મુદા ॥
દત્ત્વા તાં વાસયામાસ વહ્નિશુદ્ધાંશુકેન વૈ

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુઙ્કુમાનાં દ્રવેણ સઃ ॥
કૃત્વા વક્ષસિ સંલિપ્ય ચુચુમ્બ ચ મુહુર્મુહુઃ

પુનરાશ્લેષણં કૃત્વા દદૌ માલાં ગલે પુનઃ ॥
ભૂષણૈર્ભૂષિતાં કૃત્વા મઞ્જીરચરણે દદૌ

અલક્તકં ચરણયોર્નખેષુ ચ દદૌ પુનઃ ॥
એવં ગોપાશ્ચ ગોપીનાં વિદધૌ ચ પૃથક્પૃથક્

પુનઃ પ્રજગ્મુસ્તા મત્તાઃ સુન્દરં રાસમણ્ડલમ્॥
પૂર્ણેન્દુચન્દ્રિકાયુક્તં રતિયોગ્યં સુનિર્જનમ્

માધવીકેતકીકુન્દમાલતીનાં મનોહરૈઃ ॥
ચમ્પયૂથીમલ્લિકાનાં પુષ્પૈશ્ચ સુરભીકૃતમ્

દૃષ્ટ્વા ચ સ્ફુટિતં પુષ્પં ચયનં કર્તુમીશ્વરી ॥
ગોપીર્નિયોજયામાસ કૌતુકેન ચ રાધિકા

કાશ્ચિન્નિયોજયામાસ માલાનિર્માણકર્મણિ ॥
કાશ્ચિત્તામ્બૂલસજ્જેષુ કાશ્ચિઞ્ચન્દનઘર્ષણે।

માલા ચન્દનતામ્બૂલં ગોપીદત્તં ચ સુન્દરી ॥
દદૌ કૃષ્ણાય સંપ્રીત્યા સસ્મિતા વક્રલોચના

કાશ્ચિન્નિયોજનં ચક્રુઃ કૃષ્ણસઙ્ગીતકર્મણિ ॥
મૃદઙ્ગમુરજાદીનાં વાદનેષુ ચ કાશ્ચન

એવં રાસે રતિં કૃત્વા લીલયા હરિણા સહ ॥
વિજહાર ચ સર્વત્ર નિર્જનેષુ મનોહરમ્

પુષ્પોદ્યાનેષુ રમ્યેષુ સરસાં ચ તટેષુ ચ ॥
કન્દરે કન્દરે રમ્યે નદેષુ ચ નદીષુ ચ

અતીવ નિર્જનસ્થાને શ્મશાને ગિરિગહ્વરે ॥
વાઞ્છિતેષુ ચ નારીણાં ત્રયસ્ત્રિંશદ્વનેષુ ચ

ભાણ્ડીરે શ્રીવને રમ્યે કદમ્બકાનને તથા ॥
તુલસીકાનને કુન્દવને ચમ્પકકાનને

નિમ્બારણ્યે મધુવને જમ્બીરકાનને તથા ॥
નાલિકેરવને પૂગવને ચ કદલીવને

બદરીકાનને બિલ્વવને નારિઙ્ગકાનને ॥
અશ્વત્થકાનને વંશવને દાડિમકાનને

મન્દારકાનને તાલવને ચૂતવને તથા ॥
કેતકીકાનનેઽશોકવને ખર્જૂરકાનને

આમ્રાતકવને જમ્બૂગહને શાલકાનને ॥
કટકે કાનને પદ્મવને જાતિવને મુને

ન્યગ્રોધગહને ઘોરે તથા શ્રીખણ્ડકાનને ॥
પ્રહૃષ્ટકેસરવને સર્વતોઽપિ વિલક્ષણે

એવં રેમે કૌતુકેન કામાત્ત્રિંશદ્દિવાનિશમ્ ॥
તથાઽપિ માનસં પૂર્ણં ન ચ કિંચિદ્બભૂવ હ

ન કામિનીનાં કામશ્ચ શૃઙ્ગારેણ નિવર્તતે ॥
અધિકં વર્ધતે શશ્વદ્યથાઽગ્નિર્ઘૃતધારયા

જગ્મુર્દેવાઃ સ્વગેહં ચ દેવ્યશ્ચ મુનયસ્તથા ॥
તે સર્વે પ્રશશંસુશ્ચ વિસ્મયં ચ યયુર્મુદા

ગેહે ગેહે નૃપેન્દ્રાણાં લેભિરે જન્મ ભારતે ॥
દગ્ધાઃ કામાગ્નિનાંઽશેન દેવ્યઃ શૃઙ્ગારલાલસાઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે રાસક્રીડાપ્રસ્તાવો નામ અષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ