બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.17

॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
સુપ્તેષુ વ્રજનન્દેષુ નક્તં વૃન્દાવને વને ॥
સુનિદ્રિતે ચ નિદ્રેશે માતૃવક્ષઃસ્થલસ્થિતે

નિદ્રિતાસુ ચ ગોપીષુ રમ્યતલ્પસ્થિતાસુ ચ ॥
યૂનાં ચ સુખસંયોગાનુષક્તમાનસાસુ ચ

કાસુચિચ્છિશુયુક્તાસુ સખીયુક્તાસુ કાસુચિત્ ॥
કાસુચિચ્છકટસ્થાસુ સ્યંદનસ્થાસુ કાસુચિત્

પૂર્ણેન્દુકૌમુદીયુક્તે સ્વર્ગાદપિ મનોહરે ॥
નાનાપ્રકારકુસુમવાયુના સુરભીકૃતે

સર્વપ્રાણિનિ નિશ્ચેષ્ટે મુહૂર્તે પઞ્ચમે ગતે ॥
તત્રાજગામ ભગવાઞ્છિલ્પિનાં ચ ગુરોર્ગુરુઃ

બિભ્રદ્દિવ્યાંશુકં સૂક્ષ્મં રત્નમાલ્યં મનોહરમ્ ॥
રત્નાલઙ્કારમતુલં શ્રીમન્મકરકુણ્ડલમ્

જ્ઞાનેન વયસા વૃદ્ધો દર્શનીયઃ કિશોરવત્ ॥
અતીવ સુન્દરઃ શ્રીમાન્કામદેવસમપ્રભઃ

વિશિષ્ટશિલ્પનિપુણૈઃ સાર્દ્ધં શિલ્પિત્રિકોટિભિઃ ॥
મણિરત્નૈર્હેમરત્નૈર્લોહાસ્ત્રયુતહસ્તકૈઃ

આજગ્મુર્યક્ષનિકરાઃ કુબેરવનકિંકરાઃ ॥
સ્ફાટિકારત્નવેષાશ્ચ દીર્ઘસ્કન્ધાશ્ચ કેચન

પદ્મરાગકરા કેચિદિન્દ્રનીલકરા વરાઃ ॥
કેચિત્સ્યમન્તકકરાશ્ચન્દ્રકાન્તકરાસ્તથા

સૂર્યકાન્તકરાશ્ચાન્યે પ્રભાકરકરા વરાઃ ॥
કેચિત્પરશુહસ્તાશ્ચ લોહસારકરા વરાઃ

કેચિચ્ચ ગન્ધસારાણાં મણીન્દ્રાણાં ચ વાહકાઃ ॥
કેચિચ્ચામરહસ્તાશ્ચ કેચિદ્દર્પણવાહકાઃ

સ્વર્ણપાત્રઘટાદીનાં વાહકાશ્ચૈવ કેચન ॥
વિશ્વકર્મા ચ સામગ્રીં દૃષ્ટ્વા તુ સુમનોહરામ્

નગરં કર્તુમારેભે ધ્યાત્વા કૃષ્ણં શુભેક્ષણમ્ ॥
પઞ્ચયોજનવિસ્તીર્ણં ભારતે શ્રેષ્ઠમુત્તમમ્ ॥

પુણ્યક્ષેત્રં તીર્થસારમતિપ્રિયતમં હરેઃ ॥
તત્રસ્થાનાં મુમુક્ષૂણાં પરં નિર્વાણકારણમ્

ગોલોકસ્ય ચ સોપાનં સર્વેષાં વાઞ્છિતપ્રદમ્ ॥
ચતુષ્કોટિચતુઃશાલં તત્રૈવાતિમનોહરમ્

કપાટસ્તમ્ભસોપાનસહિતૈઃ પ્રસ્તરૈર્વરૈઃ ॥
ચિત્રપુત્તલિકાપુષ્પકલશોજ્જ્વલશેખરમ્

શૈલજાશ્મવિનિર્માણવેદિપ્રાંગણસંયુતમ્ ॥
શિલાપ્રાકારસંયુક્તં પ્રચકારાથ લીલયા

યથોચિતબૃહત્ક્ષુદ્રદ્વારદ્વયસમન્વિતમ્ ॥
સ્ફાટિકાકારમણિભિર્મુદા યુક્તો વિનિર્મમે

સોપાનૈર્ગન્ધસારાણાં સ્તમ્ભૈઃ શંકુવિનિર્મિતૈઃ ॥
કપાટૈલોહસારાણાં રાજતૈઃ કલશોજ્જ્વલૈઃ

વજ્રસારવિનિર્માણપ્રાકારૈઃ પરિશોભિતમ્ ॥
કૃત્વાઽઽશ્રમં બલ્લવાનાં યથાસ્થાનં યથોચિતમ્ ॥
વૃષભાન્વાલયં રમ્યં કર્તુમારબ્ધવાન્પુનઃ

પ્રાકારપરિખાયુક્તં ચતુર્દ્વારાન્વિતં પરમ્ ॥
ચારુવિંશચ્ચતુઃશાલં મહામણિવિનિર્મિતમ્

રત્નસારવિકારૈશ્ચ તૂલિકાનિકરૈર્વરૈઃ ॥
સુવર્ણાકારમણિભિરારોહૈરતિસુન્દરૈઃ

લોહસારકપાટૈશ્ચ શોભિતં ચિત્રકૃત્રિમૈઃ ॥
મન્દિરેમન્દિરે રમ્યે સુવર્ણકલશોજ્જ્વલમ્

તદાશ્રમૈકદેશે ચ નિર્જનેઽતિમનોહરે ॥
ચારુચમ્પકવૃક્ષાણામુદ્યાનાભ્યન્તરે મુને

સંભોગાર્થં કલાવત્યાઃ સ્વામિના સહ કૌતુકાત્ ॥
વિશિષ્ટેન મણીન્દ્રેણ ચકારાટ્ટાલિકાલયમ્

યુક્તં નવભિરારોહૈરિન્દ્રનીલવિનિર્મિતૈઃ ॥
સ્થૂણાકપાટનિકરૈર્ગંધસારવિકારજૈઃ ॥
અત્યુચ્છ્રિતં મનોરમ્યં સર્વતોઽપિ વિલક્ષણમ્

નારદ ઉવાચ ॥
કલાવતી કા ભગવન્કસ્ય પત્ની મનોહરા ॥
યત્નતો યદ્ગૃહં રમ્યં નિર્મમે સુરકારુણા

નારાયણ ઉવાચ ॥
પિતૄણાં માનસી કન્યા કમલાંશા કલાવતી ॥
સુન્દરી વૃષભાનસ્ય પતિવ્રતપરાયણા ॥
યસ્યાશ્ચ તનયા રાધા કૃષ્ણપ્રાણાધિકા પ્રિયા

શ્રીકૃષ્ણાર્દ્ધાંશસંભૂતા તેન તુલ્યા ચ તેજસા ॥
યસ્યાશ્ચ ચરણામ્ભોજરજઃપૂતા વસુન્ધરા ॥
યસ્યાં ચ સુદૃઢાં ભક્તિં સન્તો વાઞ્છંતિ સન્તતમ્

નારદ ઉવાચ ॥
પિતૄણાં માનસીં કન્યાં વ્રજે તિષ્ઠન્કથં મુને ॥
માનવઃ કેન પુણ્યેન કથમાપ સુદુર્લભામ્

વૃષભાનુર્વ્રજપતિઃ પુરાઽઽસીત્કો મહાનહો ॥
કસ્ય વા કેન તપસા રાધા કન્યા બભૂવ હ

સૂત ઉવાચ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મહર્ષિર્જ્ઞાનિનાં વરઃ ॥
પ્રહસ્યોવાચ પ્રીત્યા તમિતિહાસં પુરાતનમ્

નારાયણ ઉવાચ ॥
બભૂવુઃ કન્યકાસ્તિસ્રઃ પિતૄણાં માનસાત્પુરા

કલાવતી રત્નમાલા મેનકાશ્ચાતિદુર્લભાઃ ॥
રત્નમાલા ચ જનકં વરયામાસ કામુકી

શૈલાધિપં હરેરંશં મેનકા સા હિમાલયમ્ ॥
દુહિતા રત્નમાલાયા અયોનિસંભવા સતી

શ્રીરામપત્ની શ્રીઃ સાક્ષાત્સીતા સત્યપરાયણા ॥
કન્યકા મેનકાયાશ્ચ પાર્વતી સા પુરા સતી

અયોનિસંભવા સા ચ હરેર્માયા સનાતની ॥
સા લેભે તપસા દેવં હરં નારાયણાત્મકમ્ ॥ ૩૮ ।
કલાવતી સુચન્દ્રં ચ મનુવંશસમુદ્ભવમ્ ॥
સ ચ રાજા હરેરંશસ્તાં સંપ્રાપ્ય કલાવતીમ્

મન્યે ગુણવતાં શ્રેષ્ઠમાત્માનમતિસુન્દરમ્ ॥
અહો રૂપમહો વેષમહો અસ્યા નવં વયઃ

સુકોમલાઙ્ગં લલિતં શરચ્ચન્દ્રાધિકાનનમ્ ॥
ગમનં દુર્લભમહો ગજખઞ્જનગઞ્જનમ્

કટાક્ષૈર્મોહિતું શક્તા મુનીન્દ્રાણાં ચ માનસમ્ ॥
શ્રોણીયુગ્મં સુલલિતં રમ્ભાસ્તંભવિનિર્મિતમ્

સ્તનદ્વયં સુકઠિનમતિપીનોન્નતં મુને ॥
નિતમ્બયુગલં ચારુ રથચક્રવિનિર્મિતમ્

હસ્તૌ પાદૌ ચ રક્તૌ ચ પક્વબિમ્બફલાધરમ્॥
પક્વદાડિમબીજાભં દન્તપઙ્ક્તિમનોહરમ્

શરન્મધ્યાહ્નપદ્માનાં પ્રભામોચનલોચનમ્ ॥
ભૂષણૈર્ભૂષિતં રૂપં કૃતં સદ્રત્નભૂષણમ્ ॥

ઇતીવ મત્વા દૃષ્ટ્વા ચ કામબાણપ્રપીડિતઃ ॥
દિવ્યં સ્યન્દનમારુહ્ય કામુક્યા સહ કામુકઃ

ક્રીડાં ચકાર રહસિ સ્થાનેસ્થાને મનોહરે ॥
રમ્યાયાં મલયદ્રોણ્યાં ચન્દનાગુરુવાયુના

ચારુચમ્પકપુષ્પાણાં તલ્પે રતિસુખાવહે॥
માલતીમલ્લિકાનાં ચ પુષ્પોદ્યાનેઽતિપુષ્પિતે

પુષ્પભદ્રાનદીતીરે નિર્જને કેતકીવને ॥
પશ્ચિમાબ્ધિતટાન્તસ્થકાનને જન્તુવર્જિતે

નન્દને મન્દરદ્રોણ્યાં કાવેરીતીરજે વને ॥
શૈલેશૈલે સુરમ્યે ચ નદ્યાંનદ્યાં નદેનદે

દ્વીપેદ્વીપે તુ રહસિ સ રેમે વામયા સહ ॥
નવસંગમસંયોગાદ્બુબુધે ન દિવાનિશમ્

એવં વર્ષસહસ્રં તદ્ગતમેવ મુહૂર્તવત્ ॥
કૃત્વા વિહારં સુચિરં સ વિરક્તો બભૂવ હ

જગામ તપસે વિન્ધ્યશૈલં તીર્થં તયા સહ ॥
ભારતેઽતિપ્રશસ્યં ચ પુલહાશ્રમમુત્તમમ્

તપસ્તેપે નૃપસ્તત્ર દિવ્યવર્ષસહસ્રકમ્ ॥
મોક્ષાકાઙ્ક્ષી નિઃસ્પૃહશ્ચ નિરાહારઃ કૃશોદરઃ

મૂર્છામાપ મુનિશ્રેષ્ઠ ધ્યાત્વા કૃષ્ણપદામ્બુજમ્॥
તદ્ગાત્રવ્યાપ્તવલ્મીકં સાધ્વી દૂરં ચકાર સા

નિશ્ચેષ્ટિતં પતિં દૃષ્ટ્વા ત્યક્તં પ્રાણૈશ્ચ પઞ્ચભિઃ ॥
માંસશોણિતરક્તં તમસ્થિસંસક્તવિગ્રહમ્

ઉચ્ચૈ રુરોદ શોકાર્તા નિર્જને તુ કલાવતી ॥
હે નાથનાથેત્યુચ્ચાર્ય કૃત્વા વક્ષસિ મૂર્છિતમ્

વિલલાપ મહાદીના પતિવ્રતપરાયણા ॥
દૃષ્ટ્વા નૃપં નિરાહારં કૃશં ધમનિસંયુતમ્

શ્રુત્વા ચ રોદનં તસ્યાઃ કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ॥
આવિર્બભૂવ જગતાં વિધાતા કમલોદ્ભવઃ

ક્રોડે કૃત્વા ચ તં તૂર્ણં રુરોદ ભગવાન્વિભુઃ ॥
બ્રહ્મા કમણ્ડલુજલેનાસિચ્ય નૃપવિગ્રહમ્

જીવં સંચારયામાસ બ્રહ્મજ્ઞાનેન બ્રહ્મવિત્ ॥
નૃપેન્દ્રશ્ચેતનાં પ્રાપ્ય પુરો દૃષ્ટ્વા પ્રજાપતિમ્

પ્રણનામ ચ તં દૃષ્ટ્વા તં ચ કામસમપ્રભમ્ ॥
તમુવાચેતિ સંતુષ્ટો વરં વૃણુ યથેપ્સિતમ્

સ વિધેર્વચનં શ્રુત્વા વવ્રે નિર્વાણમીપ્સિતમ્ ॥
દયાનિધે ત્વં દયયા વરં દાતું સમુદ્યતઃ

પ્રસન્નવદનઃ શ્રીમાન્સ્મેરાનનસરોરુહઃ ॥
કૃત્વાનુમાનં મનસિ શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા

તમુવાચ સતી ત્રસ્તા વરં દાતું સમુદ્યતમ્ ॥ ॥
કલાવત્યુવાચ ॥
યદિ મુક્તિં નૃપેન્દ્રાય દદાસિ કમલોદ્ભવ

અતોઽબલાયા હે બ્રહ્મન્કા ગતિર્ભવિતા વદ ॥
વિના કાન્તં ચ કાન્તાનાં કા શોભા ચતુરાનન

વ્રતં પતિવ્રતાયાશ્ચ પતિરેવ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ॥
ગુરુશ્ચાભીષ્ટદેવશ્ચ તપોધર્મમયઃ પતિઃ

સર્વેષાં ચ પ્રિયતરો ન બન્ધુઃ સ્વામિનઃ પરઃ ॥
સર્વધર્માત્પરા બ્રહ્મન્પતિસેવા સુદુર્લભા

સ્વામિસેવાવિહીનાયાઃ સર્વં તન્નિષ્ફલં ભવેત્ ॥
વ્રતં દાનં તપઃ પૂજા જપહોમાદિકં ચ યત્

સ્નાનં ચ સર્વતીર્થેષુ પૃથિવ્યાશ્ચ પ્રદક્ષિણમ્॥
દીક્ષા ચ સર્વયજ્ઞેષુ મહાદાનાનિ યાનિ ચ

પઠનં સર્વવેદાનાં સર્વાણિ ચ તપાંસિ ચ ॥
વેદજ્ઞાનાં બ્રાહ્મણાનાં ભોજનં દેવસેવનમ્

એતાનિ સ્વામિસેવાયાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥
સ્વામિસેવાવિહીના યા વદંતિ સ્વામિને કટુમ્

પતંતિ કાલસૂત્રે ચ યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ ॥
સર્પપ્રમાણાઃ કૃમયો દંશંતિ ચ દિવાનિશમ્

સંતતં વિપરીતં ચ કુર્વંતિ શબ્દમુલ્બણમ્ ॥
મૂત્રશ્લેષ્મપુરીષાણાં કુર્વંતિ ભક્ષણં મુદા

મુખે તાસાં દદત્યેવમુલ્કાં ચ યમકિંકરાઃ ॥
ભુક્ત્વા ભોગં ચ નરકે કૃમિયોનિં પ્રયાંતિ તાઃ

ભક્ષંતિ જન્મશતકં રક્તમાંસપુરીષકમ્ ॥
શ્રુત્વાહં વિદુષાં વક્ત્રાદ્વેદવાક્યેષુ નિશ્ચિતમ્

જાનામિ કિંચિદબલા ત્વં વેદજનકો વિભુઃ ॥
ગુરોર્ગુરુશ્ચ વિદુષાં યોગિનાં જ્ઞાનિનાં તથા

સર્વજ્ઞમેવંભૂતં ત્વાં બોધયામિ કિમચ્યુત ॥
પ્રાણાધિકોઽયં કાંતોઽયં યદિ મુક્તો બભૂવ હ ॥ । ૭૮ ॥
મમ કો રક્ષિતા બ્રહ્મન્ધર્મસ્ય યૌવનસ્ય ચ ॥
કૌમારે રક્ષિતા તાતો દત્ત્વા પાત્રાય સત્કૃતી

સર્વદા રક્ષિતા કાંતસ્તદભાવે ચ તત્સુતઃ ॥
ત્રિષ્વવસ્થાસુ નારીણાં ત્રાતારશ્ચ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ

યાઃ સ્વતંત્રાશ્ચ તા નષ્ટાઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતાઃ ॥
અસત્કુલપ્રસૂતાસ્તાઃ કુલટા દુષ્ટમાનસાઃ

શતજન્મકૃતં પુણ્યં તાસાં નશ્યતિ પદ્મજ ॥
પુત્રસ્નેહો યથા બાલ્યે તથા યૂનિ ચ વાર્દ્ધકે ।

પતિવ્રતાનાં કાન્તે ચ સર્વકાલે સમા સ્પૃહા ॥
સુતે સ્તનંધયે સ્નેહો માતૄણાં ચાતિશોભિતે

પતિસ્નેહસ્ય સાધ્વીનાં કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્ ॥
સ્તનાન્ધે સ્તનદાનાન્તમિષ્ટાન્ને ભોજનાવધિ

કાન્તે ચિત્તં સતીનાં ચ સ્વપ્ને જ્ઞાને ચ સન્તતમ્ ॥
દુઃખાન્તો બન્ધુવિચ્છેદઃ પુત્રાણાં ચ તતોઽધિકઃ

સુદારુણઃ સ્વામિનશ્ચ દુઃખં નાતઃ પરં સ્ત્રિયાઃ॥
અવિદગ્ધા યથા દગ્ધા જ્વલદગ્નૌ વિષાદને

તથા વિદગ્ધા દગ્ધા સ્યાદ્વિદગ્ધવિરહાનલે ॥
નાન્ને તૃષ્ણા જલે તૃષ્ણા સાધ્વીનાં સ્વામિનં વિના

વિરહાગ્નૌ મનો દગ્ધં વહ્નૌ શુષ્કતૃણં યથા॥
ન હિ કાન્તાત્પરો બન્ધુર્ન હિ કાન્તાત્પરઃ પ્રિયઃ

ન હિ કાન્તાત્પરો દેવો ન હિ કાન્તાત્પરો ગુરુઃ ॥
ન હિ કાન્તાત્પરો ધર્મો ન હિ કાન્તાત્પરં ધનમ્

ન હિ કાન્તાત્પરઃ પ્રાણા ન હિ કાન્તાત્પરઃ સ્ત્રિયાઃ ॥
નિમગ્નં કૃષ્ણપાદાબ્જે વૈષ્ણવાનાં યથા મનઃ

યથૈકપુત્રે માતુશ્ચ યથા સ્ત્રીષુ ચ કામિનામ્ ॥
ધનેષુ કૃપણાનાં ચ ચિરકાલાર્જિતેષુ ચ

યથા ભયેષુ ભીતાનાં શાસ્ત્રેષુ વિદુષાં યથા ॥
સ્તનાદાને શિશૂનાં ચ શિલ્પેષુ શિલ્પિનાં યથા

યથા જારે પુંશ્ચલીનાં સાધ્વીનાં ચ તથા પ્રિયે ॥
તં વિના જીવિતું બ્રહ્મન્ક્ષણમેકં ન ચ ક્ષમમ્

મરણં જીવનં તાસાં જીવનં મરણાધિકમ્ ॥
સદ્ભર્તૃરહિતાનાં ચ શોકેન હતચેતસામ્ ॥
અન્યશોકનિમગ્નાનાં કાલેન પાનભોજનાત્

વિપરીતઃ કાન્તશોકો વર્દ્ધતે ભક્ષણાદહો ॥
કર્મચ્છાયા સતીનાં ચ સઙ્ગિનીનાં સતી વરા (? )

ઇતરે ભોગદેહાન્તે સાધ્વી જન્મનિ જન્મનિ ॥
કરોષિ ચેજ્જગદ્ધાતરિમં મુક્તં મયા વિના

ત્વાં શપ્ત્વાઽહં ત્વયિ વિભો પશ્ય દાસ્યામિ સ્ત્રીવધમ્ ॥
શ્રુત્વા કલાવતીવાક્યમુવાચ વિસ્મિતો વિધિઃ ॥
હિતં પીયૂષસદૃશં ભયસંવિગ્નમાનસઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
વત્સે મુક્તિં ન દાસ્યામિ સ્વામિનં ચ ત્વયા વિના ॥

મુક્તં કર્તું ત્વયા સાર્દ્ધં સામ્પ્રતં નાહમીશ્વરઃ ॥
માતર્મુક્તિર્વિના ભોગાદ્દુર્લભા સર્વસંમતા

નિર્વાણતાં સમાપ્નોતિ ભોગી ભોગવિકૃન્તને ॥
કવિવર્ષં સ્વર્ગભોગં કુરુષ્વ સ્વામિના સહ

તતસ્તુ યુવયોર્જન્મ ભવિતા ભારતે સતિ ॥
યદા ભવિષ્યતિ સતી કન્યા તે રાધિકા સ્વયમ્

જીવન્મુક્તૌ તયા સાર્દ્ધં ગોલોકં ચ ગમિષ્યથઃ ॥
કતિકાલં નૃપશ્રેષ્ઠ ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગં સ્ત્રિયા સહ

સાધ્વી વૈ સત્ત્વયુક્તા ચ મા માં શપ્તું ત્વમર્હસિ ॥
જીવન્મુક્તાઃ સમાઃ સન્તઃ કૃષ્ણપાદાબ્જમાનસાઃ

વાઞ્છન્તિ હરિદાસ્યં ચ દુર્લભં ન ચ નિર્વૃતિમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તૌ વરૌ દત્ત્વા સન્તસ્થૌ પુરતસ્તયોઃ

યયતુસ્તૌ તં પ્રણમ્ય જગામ સ્વાલયં વિધિઃ ॥
આજગ્મતુસ્તૌ કાલેન ભુક્ત્વા ભોગં ચ ભારતમ્

પરં પુણ્યપ્રદં દિવ્યં બ્રહ્માદીનાં ચ વાઞ્છિતમ્ ॥
સુચન્દ્રો વૃષભાનુશ્ચ લલાભ જન્મ ગોકુલે

પદ્માવત્યાશ્ચ જઠરે સુરભાનસ્ય રેતસા ॥
જાતિસ્મરો હરેરંશઃ શુક્લપક્ષે યથા શશી

વવૃધેઽનુદિનં તત્ર વ્રજગેહે વ્રજાધિપઃ ॥
સર્વજ્ઞશ્ચ મહાયોગી હરિપાદાબ્જમાનસઃ

નન્દદબન્ધુર્વદાન્યશ્ચ રૂપવાન્ગુણવાન્સુધીઃ ॥
કલાવતી કાન્યકુબ્જે બભૂવાયોનિસંભવા

જાતિસ્મરા મહાસાધ્વી સુન્દરી કમલાકલા ॥
કાન્યકુબ્જે નૃપશ્રેષ્ઠો ભનન્દન ઉરુક્રમઃ

સ તાં સંપ્રાપ્ય યાગાન્તે યજ્ઞકુણ્ડસમુત્થિતામ્ ॥
નગ્નાં હસન્તીં રૂપાઢ્યાં સ્તનાન્ધામિવ બાલિકામ્

તેજસા પ્રજ્વલન્તીં ચ પ્રતપ્તકનકપ્રભામ્ ॥
કૃત્વા વક્ષસિ રાજેન્દ્રઃ સ્વકાન્તાયૈ દદૌ મુદા

માલાવતી સ્તનં દત્ત્વા તાં પુપોષ પ્રહર્ષિતા ॥
તદન્નપ્રાશનદિને સતાં મધ્યે શુભે ક્ષણે

નામરક્ષણકાલે ચ વાગ્બભૂવાશરીરિણી ॥
કલાવતીતિ કન્યાયા નામ રક્ષ નૃપેતિ ચ

ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા તચ્ચકાર મહીપતિઃ ॥
વિપ્રેભ્યો ભિક્ષુકેભ્યશ્ચ બન્દિભ્યશ્ચ ધનં દદૌ

સર્વેભ્યો ભોજયામાસ ચકાર સુમહોત્સવમ્ ॥
કાલેન સા રૂપવતી યૌવનસ્થા બભૂવ હ

અતીવ સુન્દર શ્યામા મુનિમાનસમોહિની ॥
ચારુચમ્પકવર્ણાભા શરચ્ચન્દ્રનિભાનના

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા પ્રફુલ્લપદ્મલોચના ॥
નિતમ્બ શ્રોણિભારાર્તા સ્તનભારનતા સતી

ગચ્છન્તી રાજમાર્ગેણ ગજેન્દ્રમન્દગામિની ॥
દદર્શ નન્દઃ પથિ તાં ગચ્છન્તીં ચ મુદા ન્વિતઃ

જિતેન્દ્રિયશ્ચ જ્ઞાની ચ મૂર્ચ્છામાપ તથાઽપિ ચ॥
ત્રસ્તો લોકાન્પથિ ગતાંસ્તૂર્ણં પપ્રચ્છ સાદરમ્

ગચ્છન્તી કસ્ય કન્યેયમિતિ હોવાચ તં જનઃ ॥
ભનન્દનસ્ય નૃપતેઃ કન્યા નામ્ના કલાવતી

કમલાકલયા ધન્યા સંભૂતા નૃપમન્દિરે ॥
કૌતુકેન ચ ગચ્છન્તી ક્રીડાર્થં સખિમન્દિરમ્

વ્રજ વ્રજ વ્રજશ્રેષ્ઠેત્યુક્ત્વા લોકો જગામ હ ॥
પ્રહૃષ્ટમાનસો નન્દો જગામ રાજમન્દિરમ્

અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણં વિવેશ નૃપતેઃ સભામ્ ॥
ઉત્થાય રાજા સંભાષ્ય સ્વર્ણસિંહાસનં દદૌ

ઇષ્ટાલાપં બહુતરં ચકાર ચ પરસ્પરમ્ ॥
વિનયાવનતો નન્દઃ સમ્બન્ધોક્તિં ચકાર હ

નન્દ ઉવાચ ॥
શૃણુ રાજેન્દ્ર વક્ષ્યામિ વિશેષવચનં શુભમ્ ॥
સંબન્ધં કુરુ કન્યાયા વિશિષ્ટેન ચ સામ્પ્રતમ્

સુરભાનુસુતઃ શ્રીમાન્વૃષભાનુર્વ્રજાધિપઃ ॥
નારાયણાંશો ગુણવાન્સુન્દરશ્ચ સુપણ્ડિતઃ

સ્થિરયૌવનયુક્તશ્ચ યોગી જાતિસ્મરો યુવા ॥
કન્યા તેઽયોનિસંભૂતા યજ્ઞકુણ્ડસમુદ્ભવા

ત્રૈલોક્યમોહિની શાન્તા કમલાંશા કલાવતી ॥
સ ચ યોગ્યસ્ત્વદ્દુહિતુસ્તદ્યોગ્યા તે ચ કન્યકા

વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંબન્ધો ગુણવાન્નૃપ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા નન્દસ્તુ વિરરામ ચ સંસદિ ॥
ઉવાચ તં નૃપશ્રેષ્ઠો વિનયાવનતો મુને ॥

ભનન્દન ઉવાચ ॥
સંબન્ધો હિ વિધિવશો ન મે સાધ્યો વ્રજાધિપ

પ્રજાપતિર્યોગકર્તા જન્મદાતાઽહમેવ ચ ॥
કા કસ્ય પત્ની કન્યા વા વરઃ કો વા સસાધનઃ

કર્માનુરૂપફલદઃ સર્વેષાં કારણં વિધિઃ ॥
ભવિતવ્યં કૃતં કર્મ તદમોઘં શ્રુતૌ શ્રુતમ્

અન્યથા નિષ્ફલં સર્વમનીશસ્યોદ્યમો યથા ॥
વૃષભાનુપ્રિયા ધાત્રા લિખિતા ચેત્સુતા મમ ॥

પુરા ભૂતૈવ કો વાઽહં કેનાન્યેન નિવાર્યતે ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજેન્દ્રો વિનયાનતકંધરઃ

મિષ્ટાન્નં ભોજયામાસ સાદરેણ ચ નારદ ॥
નૃપાનુજ્ઞામુપાદાય વ્રજરાજો વ્રજં ગતઃ

ગત્વા સ કથયામાસ સુરભાનસ્ય સંસદિ ॥
સુરભાનશ્ચ યત્નેન નન્દનેન ચ સાદરમ્

સંબન્ધં યોજયામાસ ગર્ગદ્વારા ચ સત્વરમ્ ॥
વિવાહકાલે રાજેન્દ્રો વિપુલં યૌતકં દદૌ ॥

ગજરત્નમશ્વરત્નં રત્નાનિ મણિભૂષણમ્ ॥
વૃષભાનુર્મુદા યુક્તઃ પ્રાપ્ય તાં ચ કલાવતીમ્

રેમે સુનિર્જને રમ્યે બુબુધે ન દિવાનિશમ્ ॥
ચક્ષુર્નિમેષવિરહાદ્વ્યાકુલાં સ્વામિના વિના

વ્યાકુલો વૃષભાનુશ્ચ ક્ષણેન ચ તયા વિના ॥
જાતિસ્મરા ચ સા કન્યા માયામાનુષરૂપિણી

જાતિસ્મરો હરેરંશો વૃષભાનો મુદાઽન્વિતઃ ॥
વવૃધે ચ તયોઃ પ્રેમ નિત્યંનિત્યં નવંનવમ્

સદા સકામા સા પ્રૌઢા સ ચ કામસમો યુવા ॥
તયોઃ કન્યા ચ કાલેન રાધિકા સા બભૂવ હ ॥
દૈવાત્સુદામ શાપેન શ્રીકૃષ્ણસ્યાજ્ઞયા પુરા

અયોનિસંભવા સા ચ કૃષ્ણપ્રાણાધિકા સતી ॥
યસ્યા દર્શનમાત્રેણ તૌ વિમુક્તૌ બભૂવતુઃ॥

ઇતિહાસશ્ચ કથિતઃ પ્રકૃતં શૃણુ સામ્પ્રતમ્ ॥
પાપેન્ધનાનાં દાહે ચ જ્વલદગ્નિશિખોપમઃ ।

।
વૃષભાનાશ્રમં ગત્વા શિલ્પિનાં પ્રવરો મુદા ॥
સ્થાનાન્તરં વિશ્વકર્મા જગામ સ્વગણૈઃ સહ

ક્રોશમાત્રં સ્થલં ચારુ મનસાઽઽલોચ્ય તત્ત્વવિત્ ॥
આશ્રમં કર્તુમારેભે નન્દસ્ય સુમહાત્મનઃ

કૃત્વાઽનુમાનં બુદ્ધ્યા ચ સર્વતોઽપિ વિલક્ષણમ્ ॥
પરિખાભિર્ગભીરાભિશ્ચતુર્ભિઃ સંયુતં વરમ્

દુર્લઙ્ઘ્યાભિર્વૈરિભિશ્ચ ખનિતાભિશ્ચ પ્રસ્તરૈઃ ॥
પુષ્યોદ્યાનૈઃ પુષ્પિતાભિઃ પારાવારેષુ પુષ્પિતૈઃ

ચારુ ચમ્પકવૃક્ષૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ સુમનોહરૈઃ ॥
પરિતો વાસિતાભિશ્ચ સુગન્ધિવાયુના મુને

આમ્રૈર્ગુડાલૈઃ પનસૈઃ ખર્જૂરૈર્નારિકેલકૈઃ ॥
દાડિમૈઃ શ્રીફલૈર્ભૃઙ્ગૈર્જમ્બીરૈર્નાગરઙ્ગકૈઃ

તુઙ્ગૈરામ્રાતકૈર્જમ્બુસમૂહૈશ્ચ ફલાન્વિતૈઃ ॥
કદલીનાં કેતકીનાં કદમ્બાનાં કદમ્બકૈઃ ॥

સર્વતઃ શોભિતાભિશ્ચ ફલૈસ્તૈઃ પુષ્પિતૈરહો ॥
ક્રીડાર્હાભિર્નિગૂઢાભિર્વાઞ્છિતાભિશ્ચ સર્વદા

પરિખાનાં રહઃ સ્થાને ચકાર માર્ગમુત્તમમ્ ॥
દુર્ગમં પરવર્ગાણાં સ્વાનાં ચ સુગમં સદા

સંકેતેન મણિસ્તમ્ભૈશ્છાદિતૈઃ સ્વલ્પપાથસા ॥
સ્તમ્ભસીમાકૃતમહો ન સંકીર્ણં ન વિસ્તૃતમ્

પરિખોપરિભાગે ચ પ્રાકારં સુમનોહરમ્ ॥
ધનુઃશતપ્રમાણં ચ ચકારાતિસમુચ્છ્રિતમ્

પ્રસ્તરસ્ય પ્રમાણં ચ પઞ્ચવિંશતિહસ્તકમ્ ॥
સિન્દૂરાકારમણિભિર્નિર્મિતં ચાતિસુન્દરમ્

બાહ્યે દ્વાભ્યાં ચ સંયુક્તમન્તરે સપ્તભિસ્તથા ॥
દ્વાર્ભિશ્ચ સન્નિરુદ્ધાભિર્મણિસારકપાટકૈઃ

હરિન્મણીનાં કલશૈશ્ચિત્રયુક્તૈર્વિરાજિતમ્ ॥
મણિસારવિકારૈશ્ચ કપાટૈશ્ચ સુશોભિતમ્

સ્વર્ણસારવિનિર્માણકલશોજ્જ્વલશેખરમ્ ॥
નન્દાલયં વિનિર્માય બભ્રામ નગરં પુનઃ

રાજમાર્ગાશ્ચ વિવિધાન્સ ચ ચારૂંશ્ચકાર હ ॥
રક્તભાનુવિકારૈશ્ચ વેદીભિશ્ચ સુપત્તનૈઃ

પારાવારે ચ પરિતો નિબન્ધાંશ્ચ મનોહરાન્ ॥
વાણિજ્યાર્હૈશ્ચ વણિજાં પરિતો મણિમણ્ડપૈઃ

સર્વતો દક્ષિણે વામે જ્વલદ્ભિશ્ચ વિરાજિતાન્ ॥
તતો વૃન્દાવનં ગત્વા નિર્મમે રાસમણ્ડલમ્

સુન્દરં મણ્ડલાકારં મણિપ્રાકારસંયુતમ્ ॥
પરિતો યોજનાયામં મણિવેદિભિરન્વિતમ્

મણિસારવિકારૈશ્ચ મણ્ડપૈર્નવકોટિભિઃ ॥
શૃઙ્ગારાર્હૈશ્ચ ચિત્રાઢ્યૈ રતિતલ્પસમન્વિતૈઃ

નાનાજાતિપ્રસૂનાનાં વાયુના સુરભીકૃતૈઃ ॥
રત્નપ્રદીપસંયુક્તૈઃ સુવર્ણકલશોજ્જ્વલૈઃ

પુષ્પોદ્યાનૈઃ પુષ્પિતૈશ્ચ સરોભિશ્ચ સુશોભિતમ્ ॥
રાસસ્થલં વિનિર્માય જગામાન્યત્સ્થલં પુરઃ

દૃષ્ટ્વા વૃન્દાવનં રમ્યં પરિતુષ્ટો બભૂવ હ ॥
વૃન્દાવનાભ્યન્તરે ચ સ્થાનેસ્થાને સુનિર્જને

કૃત્વા પરિમિતં બુદ્ધ્યા મનસાલોચ્ય યત્નતઃ ॥
વિલક્ષણાનિ રમ્યાણિ તત્ર ત્રિંશદ્વનાનિ ચ

રાધામાધવયોરેવ ક્રીડાર્થં ચ વિનિર્મમે ॥
તતો મધુવનાભ્યાશે નિર્જનેઽતિમનોહરે

વટમૂલસમીપે ચ સરસઃ પશ્ચિમે તટે ॥
ચમ્પકોદ્યાનપૂર્વાયાં કેતકીવનમધ્યતઃ

પુનસ્તયોશ્ચ ક્રીડાર્થં ચકાર રત્નમણ્ડપમ્ ॥
ચતુર્ભિર્વેદિકાભિશ્ચ પરીતમતિસુન્દરમ્

સદ્રત્નસારરચિતૈ રાજિતં તૂલિકાશતૈઃ ॥
અમૂલ્યરત્નરચિતૈર્નાનાચિત્રેણ ચિત્રિતૈઃ

કપાટૈર્નવભિર્યુક્તં નવદ્વારૈર્મનોહરૈઃ ॥
રત્નેંદ્રચિત્ત્રકલશૈઃ કૃત્રિમૈશ્ચ ત્રિકોટિભિઃ

પરિતઃ પરિતો ભિત્ત્યામૂર્ધ્વં ચ પરિશોભિતમ્ ॥
મહામણીન્દ્રવિકૃતૈરારોહૈર્નવભિર્વૃતમ્

સદ્રત્નસારરચિતકલશોજ્જ્વલશેખરમ્॥
પતાકાતોરણૈર્યુક્તં શોભિતં શ્વેતચામરૈઃ

સર્વતઃ પુરતો દીપ્તમમૂલ્યરત્ન દર્પણૈઃ ॥
ધનુઃપ્રમાણશતકમૂર્ધ્વમગ્નિશિખોપમમ્

શતહસ્તપ્રમાણં ચ પ્રસ્તારં વર્તુલાકૃતિમ્ ॥
શોભિતં રત્નકલ્પૈશ્ચ તદભ્યન્તરમુત્તમમ્

વહ્નિશુદ્ધાંશુકૈર્વસ્ત્રૈર્માલાજાલવિચિત્રિતૈઃ॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલ્યોપધાનસંયુતૈઃ

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુઙ્કુમૈઃ સુરભીકૃતમ્ ॥
નવશૃઙ્ગારયોગ્યૈશ્ચ કામવર્દ્ધનકારિભિઃ

માલતીચમ્પકાનાં ચ પુષ્પરાજિભિરન્વિતમ્ ॥
સકર્પૂરૈશ્ચ તામ્બૂલૈઃ સદ્રત્નપાત્રસંસ્થિતૈઃ

વજ્રસારેણ ખચિતૈર્મુક્તાજાલવિલમ્બિભિઃ ॥
રત્નસારઘટાકીર્ણં રત્નપીઠૈઃ સુસંયુતમ્

રત્નસિંહાસનૈર્યુક્તં રત્નચિત્રેણ ચિત્રિતૈઃ ॥
ક્ષરિતૈશ્ચન્દ્રકાન્તૈશ્ચ સુસિક્તં જલબિન્દુભિઃ

શીતવાસિતતોયેન સંયુક્તં ભોગવસ્તુભિઃ ॥
કૃત્વા રતિગૃહં રમ્યં નગરં ચ પુનર્યયૌ

યાનિ યેષાં મન્દિરાણિ તન્નામાનિ લિલેખ સઃ ॥
મુદા યુક્તો વિશ્વકર્મા શિષ્યૈર્યક્ષગણૈઃ સહ

નિદ્રેશં નિદ્રિતં નત્વા પ્રયયૌ સ્વાલયં મુને ॥
સર્વત્રૈવં સુકૃતિનાં સમસ્તં ભગવત્કૃપા

નેહાશ્ચર્યં ચ નગરં બભૂવેશેચ્છયા ભુવિ ॥
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં હરેશ્ચરિતમઙ્ગલમ્ ॥
સુખદં પાતકહરં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

॥ નારદ ઉવાચ ॥
કથં વૃન્દાવનં નામ કાનનસ્યાસ્ય ભારતે ॥
વ્યુત્પત્તિરસ્ય સંજ્ઞા વા તત્ત્વં વદ સુતત્ત્વવિત્

સૂત ઉવાચ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ઋષિર્નારાયણો મુદા ॥
પ્રહસ્યોવાચ નિખિલં તત્ત્વમેવ પુરાતનમ્

॥ નારાયણ ઉવાચ ॥ ॥
પુરા કેદારનૃપતિઃ સપ્તદ્વીપપતિઃ સ્વયમ્

આસીત્સત્યયુગે બ્રહ્મન્સત્યધર્મરતઃ સદા ॥
સ રેમે સહ નારીભિઃ પુત્રપૌત્રગણૈઃ સહ

પુત્રાનિવ પ્રજાઃ સર્વાઃ પાલયામાસ ધાર્મિકઃ ॥
કૃત્વા ક્રતુશતં રાજા લેભે નેન્દ્રત્વમીપ્સિતમ્

કૃત્વા નાનાવિધં પુણ્યં ફલકાઙ્ક્ષી ન ચ સ્વયમ્ ॥
નિત્યં નૈમિત્તિકં સર્વં શ્રીકૃષ્ણપ્રીતિપૂર્વકમ્

કેદારતુલ્યો રાજેન્દ્રો ન ભૂતો ભવિતા પુનઃ ॥
પુત્રેષુ રાજ્યં સંન્યસ્ય પ્રિયાં ત્રૈલોક્યમોહિનીમ્

જૈગીષવ્યોપદેશેન જગામ તપસે વનમ્ ॥
હરેરૈકાન્તિકો ભક્તો ધ્યાયતે સંતતં હરિમ્

શશ્વત્સુદર્શનં ચક્રમસ્તિ યત્સન્નિધૌ મુને ॥
ચિરં તપ્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠો ગોલોકં ચ જગામ સઃ

કેદારં નામ તીર્થં ચ તન્નામ્ના ચ બભૂવ હ ॥
તત્રાદ્યાપિ મૃતઃ પ્રાણી સદ્યો મુક્તો ભવેદ્ધ્રુવમ્

કમલાંશા તસ્ય કન્યા નામ્ના વૃન્દા તપસ્વિની ॥
ન વવ્રે સા વરં કંચિદ્યોગશાસ્ત્રવિશારદા

દત્તો દુર્વાસસા તસ્યૈ હરેર્મન્ત્રઃ સુદુર્લભઃ ॥
સા વિરક્તા ગૃહં ત્યક્ત્વા જગામ તપસે વનમ્

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તેપે સુનિર્જને ॥
આવિર્બભૂવ શ્રીકૃષ્ણસ્તત્પુરો ભક્તવત્સલઃ

પ્રસન્નવદનઃ શ્રીમાન્વરં વૃણ્વિત્યુવાચ સઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સા રાધિકા કાન્તં શાન્તે સુન્દરવિગ્રહમ્

મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ સા સદ્યઃ કામબાણપ્રપીડિતા ॥
સા ચ શીઘ્રં વરં વવ્રે પતિસ્ત્વં મે ભવેતિ ચ

ઓમિત્યુક્ત્વા ચ રહસિ ચિરં રેમે તયા સહ ॥
સા જગામ ચ ગોલોકં કૃષ્ણેન સહ કૌતુકાત્

રાધા સમા સા સૌભાગ્યાદ્ગોપીશ્રેષ્ઠા બભૂવ હ ॥
વૃન્દા યત્ર તપસ્તેપે તત્તુ વૃન્દાવનં સ્મૃતમ્

વૃન્દયાઽત્ર કૃતા ક્રીડા તેન વા મુનિપુંગવ ॥
અથાઽન્યં ચેતિહાસં ચ શૃણુષ્વ વત્સ પુણ્યદમ્

યેન વૃન્દાવનં નામ નિબોધ કથયામિ તે ॥
કુશધ્વજસ્ય કન્યે દ્વે ધર્મશાસ્ત્રવિશારદે

તુલસીવેદવત્યૌ ચ વિરક્તે ભવકર્મણિ ॥
તપસ્તપ્ત્વા વેદવતી પ્રાપ નારાયણં પરમ્

સીતા જનકકન્યા સા સર્વત્ર પરિકીર્તિતા ॥
તુલસી ચ તપસ્તપ્ત્વા વાઞ્છાં કૃત્વા હરિં પ્રતિ

દૈવાદ્દુર્વાસસઃ શાપાત્પ્રાપ્ય શઙ્ખાસુરં પ્રતિ ॥
પશ્ચાત્સંપ્રાપ્ય કમલાકાન્તં કાન્તં મનોહરમ્

સા ચૈવ હરિશાપેન વૃક્ષરૂપા સુરેશ્વરી ॥
તસ્યાઃ શાપેન ચ હરિઃ શાલગ્રામો બભૂવ હ

તથા તસ્થૌ ચ સતતં શિલાવક્ષસિ સુંદરી ॥
વિસ્તીર્ણં કથિતં સર્વં તુલસીચરિતં ચ તે ॥
તથાઽપિ ચ પ્રસંગેન કિંચિદુક્તં મુને પુનઃ

તસ્યાશ્ચ તપસઃ સ્થાનં તદિદં ચ તપોધન ॥
તેન વૃન્દાવનં નામ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ

અથ વા તે પ્રવક્ષ્યામિ પરં હેત્વન્તરં શૃણુ ॥
યેન વૃન્દાવનં નામ પુણ્યક્ષેત્રસ્ય ભારતે

રાધાષોડશનામ્નાં ચ વૃન્દાનામ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ॥
તસ્યાઃ ક્રીડાવનં રમ્યં તેન વૃન્દાવનં સ્મૃતમ્

ગોલોકે પ્રીતયે તસ્યાઃ કૃષ્ણેન નિર્મિતં પુરા ॥
ક્રીડાર્થં ભુવિ તન્નામ્ના વનં વૃન્દાવનં સ્મૃતમ્

નારદ ઉવાચ ॥
કાનિ ષોડશ નામાનિ રાધિકાયા જગદ્ગુરો ॥
તાનિ મે વદ શિષ્યાય શ્રોતું કૌતૂહલં મમ

શ્રુતં નામ્નાં સહસ્રં ચ સામવેદે નિરૂપિતમ્ ॥
તથાઽપિ શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો નામાનિ ષોડશ

અભ્યંતરાણિ તેષાં વા તદન્યાન્યેવ મે વિભો ॥
અહો પુણ્યસ્વરૂપાણિ ભક્તાનાં વાઞ્છિતાનિ ચ

નામાનિ તેષાં વ્યુત્પત્તિં સર્વેષાં દુર્લભાનિ ચ ॥
પાવનાનિ જગન્માતુર્જગતામપિ કારણમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
રાધા રાસેશ્વરી રાસવાસિની રસિકેશ્વરી ॥
કૃષ્ણપ્રાણાધિકા કૃષ્ણપ્રિયા કૃષ્ણસ્વરૂપિણી

કૃષ્ણવામાંગસંભૂતા પરમાનન્દરૂપિણી ॥
કૃષ્ણા વૃન્દાવની વૃન્દા વૃન્દાવનવિનોદિની

ચન્દ્રાવતી ચન્દ્રકાન્તા શતચન્દ્રનિભાનના ॥
નામાન્યેતાનિ સારાણિ તેષામભ્યન્તરાણિ ચ

રાધેત્યેવં ચ સંસિદ્ધા રાકારો દાનવાચકઃ ॥
સ્વયં નિર્વાણદાત્રી યા સા રાધા પરિકીર્તિતા

રાસેશ્વરસ્ય પત્નીયં તેન રાસેશ્વરી સ્મૃતા ॥
રાસે ચ વાસો યસ્યાશ્ચ તેન સા રાસવાસિની

સર્વાસાં રસિકાનાં ચ દેવીનામીશ્વરી પરા ॥
પ્રવદન્તિ પુરા સન્તસ્તેન તાં રસિકેશ્વરીમ્

પ્રાણાધિકા પ્રેયસી સા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
કૃષ્ણપ્રાણાધિકા સા ચ કૃષ્ણેન પરિકીર્તિતા

કૃષ્ણસ્યાતિપ્રિયા કાન્તા કૃષ્ણો વાઽસ્યાઃ પ્રિયઃ સદા ॥
સર્વૈર્દેવગણૈરુક્તા તેન કૃષ્ણપ્રિયા સ્મૃતા

કૃષ્ણરૂપં સન્નિધાતું યા શક્તા ચાવલીલયા ॥
સર્વાંશૈઃ કૃષ્ણસદૃશી તેન કૃષ્ણસ્વરૂપિણી

વામાઙ્ગાર્ધેન કૃષ્ણસ્ય યા સંભૂતા પરા સતી ॥
કૃષ્ણવામાઙ્ગસંભૂતા તેન કૃષ્ણેન કીર્તિતા

પરમાનન્દરાશિશ્ચ સ્વયં મૂર્તિમતી સતી ॥
શ્રુતિભિઃ કીર્તિતા તેન પરમાનન્દરૂપિણી

કૃષિર્મોક્ષાર્થવચનો ન એવોત્કૃષ્ટવાચકઃ ॥
આકારો દાતૃવચનસ્તેન કૃષ્ણા પ્રકીર્તિતા

અસ્તિ વૃન્દાવનં યસ્યાસ્તેન વૃન્દાવની સ્મૃતા ॥
વૃન્દાવનસ્યાધિદેવી તેન વાઽથ પ્રકીર્તિતા

સંઘઃ સખીનાં વૃન્દઃ સ્યાદકારોઽપ્યસ્તિવાચકઃ ॥
સખિવૃન્દોઽસ્તિ યસ્યાશ્ચ સા વૃન્દા પરિકીર્તિતા

વૃન્દાવને વિનોદશ્ચ સોઽસ્યા હ્યસ્તિ ચ તત્ર વૈ ॥
વેદા વદન્તિ તાં તેન વૃન્દાવનવિનોદિનીમ્

નખચન્દ્રાવલીવક્રચન્દ્રોઽસ્તિ યત્ર સંતતમ્॥
તેન ચન્દ્રાવલી સા ચ કૃષ્ણેન પરિકીર્તિતા

ચન્દ્રતુલ્યા કાન્તિરસ્તિ સદા યસ્યા દિવાનિશમ્ ॥
સા ચન્દ્રકાન્તા હર્ષેણ હરિણા પરિકીર્તિતા

શરચ્ચન્દ્રપ્રભા યસ્યાશ્ચાનનેઽસ્તિ દિવાનિશમ્ ॥
મુનિના કીર્તિતા તેન શરચ્ચન્દ્રપ્રભાનના

ઇદં ષોડશનામોક્તમર્થવ્યાખ્યાનસંયુતમ્ ॥
નારાયણેન યદ્દત્તં બ્રહ્મણે નાભિપઙ્કજે

બ્રહ્મણા ચ પુરા દત્તં ધર્માય જનકાય મે ॥
ધર્મેણ કૃપયા દત્તં મહ્યમાદિત્યપર્વણિ

પુષ્કરે ચ મહાતીર્થે પુણ્યાહે દેવસંસદિ ॥
રાધાપ્રભાવપ્રસ્તાવે સુપ્રસન્નેન ચેતસા

ઇદં સ્તોત્રં મહાપુણ્યં તુભ્યં દત્તં મયા મુને ॥
નિન્દકાયાવૈષ્ણવાય ન દાતવ્યં મહામુને

યાવજ્જીવમિદં સ્તોત્રં ત્રિસંધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ ॥
રાધામાધવયોઃ પાદપદ્મે ભક્તિર્ભવેદિહ

અન્તે લભેત્તયોર્દાસ્યં શશ્વત્સહચરો ભવેત્ ॥
અણિમાદિકસિદ્ધિં ચ સંપ્રાપ્ય નિત્યવિગ્રહમ્

વ્રતદાનોપવાસૈશ્ચ સર્વૈર્નિયમપૂર્વકૈઃ ॥
ચતુર્ણાં ચૈવ વેદાનાં પાઠૈઃ સર્વાર્થસંયુતૈઃ

સર્વેષાં યજ્ઞતીર્થાનાં કરણૈર્વિધિબોધિતૈઃ ॥
પ્રદક્ષિણેન ભૂમેશ્ચ કૃત્સ્નાયા એવ સપ્તધા

શરણાગતરક્ષાયામજ્ઞાનાં જ્ઞાનદાનતઃ ॥
દેવાનાં વૈષ્ણવાનાં ચ દર્શનેનાપિ યત્ફલમ્

તદેવ સ્તોત્રપાઠસ્ય કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્ ॥
સ્તોત્રસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ જીવન્મુક્તો ભવેન્નરઃ

નારદ ઉવાચ ॥
સંપ્રાપ્તં પરમાશ્ચર્યં સ્તોત્રં સર્વસુદુર્લભમ્ ॥
કવચં ચાપિ દેવ્યાશ્ચ સંસારવિજયં પ્રભો ॥

કૃતં સ્તોત્રં સુયત્નેન પ્રાપ્તં તદપિ દુર્લભમ્ ॥
શ્રુત્વા કૃષ્ણકથાં ચિત્રાં ત્વત્પાદાબ્જપ્રસાદતઃ

અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ યદ્રહસ્યં ચ તદ્વદ ॥
પ્રાતશ્ચ નગરં દૃષ્ટ્વા કિમૂચુર્બલ્લવા મુને

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ગતાયાં તત્ર યામિન્યાં ગતે ચ વિશ્વકર્મણિ ॥
અરુણોદયવેલાયાં જનાઃ સર્વે જજાગરુઃ

ઉત્થાય દૃષ્ટ્વા નગરં સર્વેભ્યોઽપિ વિલક્ષણમ્ ॥
કિમાશ્ચર્યં કિમાશ્ચર્યમિત્યૂચુર્વ્રજવાસિનઃ

કાશ્ચિદ્ગોપાન્કેચિદૂચુઃ કુત એતદભૂદિદમ્ ॥
ન જાને કેન રૂપેણ કો ભૂમૌ પ્રભવેદિતિ

બુબુધે મનસા નન્દો ગર્ગવાક્યમનુસ્મરન્ ॥
શ્રીહરેરિચ્છયા સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્

બ્રહ્માદિતૃણપર્યન્તં યસ્ય ભ્રૂભઙ્ગલીલયા ॥
આવિર્ભૂતં તિરોભૂતં તસ્યાસાધ્યં ચ કિં કુતઃ

વિવરેષ્વેવ યલ્લોમ્નાં બ્રહ્માણ્ડાન્યખિલાનિ ચ ॥
ઈશસ્ય તન્મહાવિષ્ણોઃ કિમસાધ્યં હરેરહો

બ્રહ્માનન્તેશધર્માશ્ચ ધ્યાયન્તે યત્પદામ્બુજમ્ ॥
કિમસાધ્યં તદીશસ્ય માયામાનુષરૂપિણઃ

ભ્રામંભ્રામં તન્નગરં દર્શંદર્શં ગૃહંગૃહમ્ ॥
પાઠંપાઠં ચ નામાનિ સર્વેભ્યો નિલયં દદૌ

કૃત્વા શુભક્ષણં નન્દો વૃષભાનશ્ચ કૌતુકી ॥
ચકાર સગણૈઃ સાર્દ્ધં મુદાઽઽશ્રમનિવેશનમ્

સર્વે વૃન્દાવનસ્થાશ્ચ પ્રસન્નવદનેક્ષણાઃ ॥
મુદા પ્રવેશનં ચક્રુઃ સ્વસ્વમાશ્રમમુત્તમમ્

સર્વે મુમુદિરે ગોપાઃ સ્વેસ્વે સ્થાને મનોહરે ॥
બાલકા બાલિકાશ્ચૈવ ચિક્રીડુશ્ચ પ્રહર્ષિતાઃ

શ્રીકૃષ્ણો બલદેવશ્ચ શિશુભિઃ સહ કૌતુકાત્ ॥
ક્રીડાં ચકાર તત્રૈવ સ્થાનેસ્થાને મનોહરે

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં નિર્માણં નગરસ્ય ચ ॥
અબલાનાં વને રાસમણ્ડલસ્ય ચ નારદ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે નારાયણનારદસંવાદે શ્રીવૃન્દાવનનગરવર્ણનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ