બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.133

અથ ત્રયસ્ત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
શૌનક ઉવાચ
અધ્ય મે સફલં જન્મ ચીવિતં ચ સુજીવિતમ્ ।
યત્ફલં બ્રહ્મવૈવર્તે નિર્વિઘ્નં મોક્ષકારણમ્

અભયં દેહિ હે વત્સ હે તાત મહ્યમેવ ચ ।
તદા નિવેદનં કિંચિદસ્તીતિ ચ કરોમ્યહમ્

સૂત ઉવાચ
ત્યજ ભીતિં મહાભાગ પ્રશ્નં કુરુ યદિચ્છસિ ।
સર્વં તે કથયિષ્યામિ યદ્યદ્ગોપ્યં મનોહરમ્

શૌનક ઉવાચ
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ પુરાણાનાં ચ લક્ષણમ્ ।
સંખ્યાનમપિ તેષાં ચ ફલમસ્યૈવ પુત્રક

સૂત ઉવાચ
વિસ્તરાણિ પુરાણાનિ ચેતિહાસશ્ચ શૌનક ।
સંહિતાં પઞ્ચરાત્રાણિ કથયામિ યથાગતમ્

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ ।
વંશાનુચરિતં વિપ્ર પુરાણં પઞ્ચલક્ષણમ્

એતદુપપુરાણાનાં લક્ષણં ચ વિદુર્બુધાઃ ।
મહતાં ચ પુરાણાનાં લક્ષણં કથયામિ તે

સૃષ્ટિશ્ચાપિ વિસૃષ્ટિશ્ચ સ્થિતિસ્તેષાં ચ પાલનમ્ ।
કર્મણાં વાસના વાર્તામનૂનાં ચાક્રમેણ ચ

વર્ણનં પ્રલયાનાં ચ મૌક્ષસ્ય ચ નિરૂપણમ્ ।
ઉત્કીર્તનં હરેરેવ વેદાનાં ચ પૃથક્પૃથક્

દશાધિકં લક્ષણં ચ મહતાં પરિકીર્તિતમ્ ।
સંખ્યાનં ચ પુરાણાનાં નિબોધ કથયામિ તે

પરં બ્રહ્મપુરાણં ચ સહસ્રાણાં દશૈવ તુ ।
પઞ્ચોનષષ્ટિસાહસ્રં પાદ્મમેવ પ્રકીર્તિતમ્

ત્રયોવિંશતિસાહસ્રં વૈષ્ણવં ચ વિદુર્બુધાઃ ।
ચતુર્વિંશતિસાહસ્રં શૈવં ચૈવ નિરૂપિતમ્

ગ્રન્થોઽષ્ટાદશસાહસ્રં શ્રીમદ્ભાગવતં વિદુઃ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રં નારદીયં પ્રકીર્તિતમ્

માર્કણ્ડં નવસાહસ્રં પુરાણં પણ્ડિતા વિદુઃ ।
ચતુઃશતાધિકં પઞ્ચદશસાહસ્રમેવ ચ

પરમગ્નિપુરાણં ચ રુચિરં પરિસીર્તિતમ્ ।
ચતુર્દશસહસ્રાણિ પરં પઞ્ચશતાધિકમ્

પુરાણપ્રવરં ચૈવ ભવિષ્યં પરિકીર્તિતમ્ ।
અષ્ટાદશસહસ્રં ચ બ્રહ્મવૈવર્તમીપ્સિતમ્

સર્વેષાં ચ પુરાણાનાં સારમેવ વિદુર્બુધાઃ ।
એકાદશસહસ્રં તુ પરં લિઙ્ગપુરાણકમ્

ચતુર્વિંશતિસાહસ્રં વારાહં પરિકીર્તિતમ્ ।
એકાશીતિસહસ્રં ચ પરમેવ શતાધિકમ્

વરં સ્કન્દપુરાણં ચ સદ્ભિરેવં નિરૂપિતમ્ ।
વામનં દશસાહસ્રં કૌર્મ સપ્તદશૈવ તુ

માત્સ્યં ચતુર્દશ પ્રોક્તં પુરાણં પણ્ડિતૈસ્તથા ।
ઊનવિશતિસાહસ્રં ગારુડં પરિકીર્તિતમ્

પરં દ્વાદશસાહસ્રં બ્રહ્માઢં પરિકીર્તિતમ્ ।
એવં પુરાણસંખ્યાનં ચતુર્લક્ષમુદાહૃતમ્

અષ્ટાદશપુરાણાનામેવમેવ વિદુર્બુધાઃ ।
એવં ચોપપુરાણાનામષ્ટાદશ પ્રકીર્તિતા

ઇતિહાસો ભારતં ચ વાન્મીકં કાવ્યમેવ ચ ।
પઞ્ચકં પઞ્ચરાત્રાણાં કૃષ્ણમાહાત્મ્યપૂર્વકમ્

વસિષ્ઠં નારદીયં ચ કાપિલં ગૌતમીયકમ્ ।
પરં સનત્કુમારીયં પઞ્ચરાત્રં ચ પઞ્ચકમ્

પઞ્ચકં સહિતાનાં ચ કૃષ્ણભક્તિસમન્વિતમ્ ।
બ્રહ્મણાશ્ચ શિવસ્યાપિ પ્રહ્લાદસ્ય તથૈવ ચ

ગૌતમસ્ય કુમારસ્ય સંહિતાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વ ક્રમેણ ચ પૃથક્પૃથક્

અસ્ત્યેવં વિપુલં શાસ્ત્રં મમાપિ ચ યથાગમમ્ ।
ઉવાચેદં પુરાણં ચ ગોલોકે રાસમણ્ડલે

શ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સાક્ષાદ્બ્રહ્માણં ચ સ્વભક્તકમ્ ।
બ્રહ્મા ધર્મ ચ ધર્મિષ્ઠં ધર્મો નારાયણં મુનિમ્

નારાયણો નારદં ચ નારદો માં ચ ભક્તકમ્ ।
અહં ત્વાં ચ મુનિશ્રેષ્ઠ વરિષ્ઠં કથયામિ તત્

સુદર્લભં પુરાણં ચ બ્રહ્મવૈવર્તમીપ્સિતમ્ ।
યદ્વૃણોત્યેવ વિશ્વૌઘં જીવિનાં પરમાત્મકમ્

તદ્બ્રહ્મ સાક્ષિરૂપં ચ કર્મણામેવ કર્મિણામ્ ।
તદ્બ્રહ્મ વિવૃતં યત્ર તદ્વિભૂતિમનુત્તમામ્

તેનેદં બ્રહ્મવૈવર્તમિત્યેવં ચ બિદુર્બુધાઃ ।
પુણ્યપ્રદં પુરાણં ચ મઙ્ગલં મઙ્ગલપ્રદમ્

સુગોપ્યં ચ રહસ્યં ચ યત્ર રમ્યં નવં નવમ્ ।
હરિભક્તિપ્રદં ચૈવ દુર્લભં હરિદાસ્યદમ્

સુખદં બ્રહ્મદં સારં શોકસંતાપનાશનમ્ ।
સરિતાં ચ યથા ગઙ્ગા સદ્યો મુક્તિપ્રદા શુભા

તિર્થાતાં પુષ્કરં શુદ્ધં યથા કાશી પુરીષુ ચ ।
સર્વેષુ ભારતં વર્ષં સદ્યો મુક્તિપ્રદં શુભમ્

યથા સુમેરુઃ શૈલેષુ પારિજાતં ચ પુષ્પતઃ ।
પત્રેષુ તુલસીપત્રં વ્રતેષ્વેકાદશીવ્રતમ્

વૃક્ષેષુ કલ્પવૃક્ષશ્ચ શ્રીકૃષ્ણશ્ચ સુરેષુ ચ ।
જ્ઞાનીન્દ્રેષુ મહાદેવો યોગીન્દ્રેષુ ગણેશ્વરઃ

સિદ્ધેન્દ્રેષ્વેવ કપિલઃ સૂર્યસ્તેજસ્વિનાં યથા ।
સનત્કુમારો ભગવાન્વૈષ્ણવેષુ યથાઽગ્રણીઃ

ભૂપેષુ ચ યથા રામો લક્ષ્મણશ્ચ ધનુષ્મતામ્ ।
દેવીષુ ચ યથા દુર્ગા મહાપુણ્યવતી સતી

પ્રાણાધિકા યથા રાધા કૃષ્ણસ્ય પ્રેયસીષુ ચ ।
ઈશ્વરીષુ યથા લક્ષ્મીઃ પણ્ડિતેષુ સરસ્વતી

તથા સર્વપુરાણેષુ બ્રહ્મવૈવર્તમેવ ચ ।
નાતો દિશિષ્ટં સુખદં મધુરં ચ સુપુણ્યદમ્

સંદેહભઞ્જનં ચૈવ પુરાણં પરિકીર્તિતમ્ ।
ઇહ લોકે ચ સુખદં સુપ્રદં સર્વસંપદામ્

શુભદં પુણ્યદં ચૈવ વિઘ્નનિઘ્નકરં પરમ્ ।
હરિદાસ્યપ્રદં ચૈવ પરલોકે પ્રહર્ષદમ્

યજ્ઞાનામપિ તીર્થાનાં વ્રતાનાં તપસાં તથા ।
ભુવઃ પ્રદક્ષિણસ્યાપિ ફલં નાસ્ય સમાનકમ્

ચતુર્ણામપિ વેદાનાં પાઠાદપિ વરં ફલમ્ ।
શ્રૃણોતીદં પુરાણં ચ સંયતશ્ચેહ પુત્રક

ગુણવન્તં ચ વિદ્વાંસં વૈષ્ણવં પુત્રમાલભેત્ ।
શ્રૃણોતિ દુર્ભગા ચેત્તુ સૌભાગ્યં સ્વામિનો લભેત્

મૃતવત્સા કાકવન્ધ્યા મહાવન્ધ્યા ચ પાપિની ।
પુરાણશ્રવણાલ્લેભે પુત્રં ચ ચિરચીવિનમ્

અપુત્રો લભતે પુત્રમભાર્યો લભતે પ્રિયામ્ ।
અસ્પષ્ટકીર્તિઃ સુયશા મૂર્ખો ભવતિ પણ્ડિતઃ

રોગાર્તો મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્ ।
ભયાન્મુચ્યેત ભીતસ્તુ મુચ્યેતાપન્ન આપદઃ

અરણ્યે બ્રાન્તરે ભીતો દાવાગ્નો મુચ્યતે ધ્રુવમ્ ।
અઘં કુષ્ઠં ચ દારિદ્ર્યં રોગં શોકં ચ દારુણમ્

પુણ્યવાન્શ્રવણાદેવ નૈવ જાનાત્યપુણ્યવાન્ ।
શ્લોકાર્ધ શ્લોકપાદં વા યઃ શૃણોતિ સુસંયતઃ

ગોલક્ષદાનપુણ્યં ચ લભતે નાત્ર સંશયઃ ।
યુતુઃખડં પુરાણં ચ શુદ્ધકાલે જિતેન્દ્રિયઃ

સંકલ્પતો યઃ શૃણોતિ ભક્ત્યા દત્ત્વા ચ દક્ષિણામ્ ।
યદ્બાલ્યે યચ્ચકૌમારે વાર્ધકે યચ્ચ યૌવને

કોટિજન્માર્જિતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
રત્નનિર્માણયાનેન ધૃત્વા શ્રીકૃષ્ણરૂપકમ્

નિત્યં ગત્વા ચ ગોલોકં કૃષ્ણદાસ્યં લભેદ્ભૂવમ્ ।
અસંખ્યબ્રહ્મણાં પાતે ન ભવેત્તસ્ય પાતનમ્

સમીપે પાર્ષદો ભૂત્વા સેવાં ચ કુરુતે ચિરમ્ ।
શ્રુત્વા ચ બ્રહ્મખણ્ડં ચ સુસ્નાતઃ સંયતઃ શુચિઃ

પાયસં પિષ્ટકં ચૈવ ફલં તામ્બૂલમેવ ચ ।
ભોજયિત્વા વાચકં ચ તસ્મૈ દદ્યાત્સુવર્ણકમ્

ચન્દનં શુક્લમાલ્યં ચ સૂક્ષ્મવસ્ત્રં મનોહરમ્ ।
નિવેદ્ય વાસુદેવં ચ વાચકાય પ્રદીયતે

શ્રુત્વા ચ પ્રકૃતેઃ ખણ્ડં સુશ્રાવ્યં ચ સુધોપમમ્ ।
ભોજયિત્વા ચ દધ્યન્નં તસ્મૈ દદ્યાચ્ચ ॥
કાઞ્ચનમ્

સવત્સાં સુરભિં રમ્યાં દદ્યાદ્વૈ ભક્તિપૂર્વકમ્ ।
શ્રુત્વા ગણપતેઃ ખણ્ડં વિઘ્નનાશાય સંયતઃ

સ્વર્ણયજ્ઞોપવીતં ચ શ્વેતાશ્વચ્છત્રમાલ્યકમ્ ।
પ્રદીયતે વાયકાય સ્વસ્તિકં તિલલડ્ડુકમ્

પરિપક્વફલાન્યેવ કાલદેશોદ્ભવાનિ ચ ।
શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડં ચ શ્રુત્વા ભક્તશ્ચ ભક્તિતઃ

વાચકાય પ્રદદ્યાચ્ચ પરં રત્નાઙ્ગુલીયકમ્ ।
સૂક્ષ્મવસ્ત્રં ચ માલ્યં ચ સ્વર્ણકુણ્ડલમુત્તમમ્

માલ્યં ચ વરદોલાં ચ સુપક્વં ક્ષીરમેવ ચ ।
સર્વસ્વં દક્ષિણાં દદ્યાત્સ્તવનં કુરુતે ધ્રુવમ્

શતકં બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજયેત્પરમાદરાત્ ।
બ્રહ્મણં વૈષ્ણવં શાસ્ત્રનિષ્ણાતં પણ્ડિતં વરમ્

કુરુતે વાચકં શુદ્ધમન્યથા નિષ્ફલં ભવેત્ ।
શ્રીકૃષ્ણ વિમુખાદ્દુષ્ટાન્નોપદિષ્ટાચ્ચ બ્રાહ્મણાત્

શ્રીકૃષ્ણભક્તિયુક્તં ચ પુરાણં યઃ શૃણોતિ ચ ।
ભક્તિં પુણ્યં ન લભતે હન્તિ પુણ્યં પુરાકૃતમ્

શ્રીકૃષ્ણભક્તિયુક્તાચ્ચ પુરાણં યઃ શૃણોતિ ચ ।
ભક્તિં પુણ્યં ચ લભતે યાત્યન્તે શ્રોહરેઃ પદમ્

એતત્તે કથિતં સર્વ યચ્છ્રુ તં ગુરુવક્ત્રતઃ ।
બિદાયં દેહિ વિપ્રેન્દ્ર યામિ નારાયણાશ્રમમ્

દૃષ્ટ્વા વિપ્રસમૂહં ચ નમસ્કર્તું સમાગતઃ ।
કથિતં બ્રહ્મવૈવર્તં ભવતામાજ્ઞયા પરમ્

નમોઽસ્તુ બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ કૃષ્ણાય પરમાત્મને ।
શિવાય બ્રહ્મણે નિત્યં ગણેશાય નમો નમઃ

કાયેન મનસા વાચા પરં ભક્ત્યા દિવાનિશમ્ ।
ભજ સત્યં પરં બ્રહ્મ રાધેશં ત્રિગુણાત્પરમ્

નમો દેવ્યૈ સરસ્વત્યૈ પુરાણગુરવે નમઃ ।
સર્વવિઘ્નવિનાશિન્યૈ દુર્ગાદેવ્યૈ નમો નમઃ

યુષ્માકં પાદદ્માનિ દૃષ્ટ્વા પુણ્યાનિ શૌનક ।
અદ્ય સિદ્ધાશ્રમં યામિ યત્ર દેવો ગણેશ્વરઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડ ઉત્તરાર્ધે નારદનારયણસંવાદે
સૂતશૌનકસંવાદે ત્રયસ્ત્રિંદશધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

સમાપ્તોઽયં શ્રીમદ્બ્રહ્મવૈવર્તપુરાણસ્થશ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડસ્યોત્તરાર્ધઃ ।
સમાપ્તમિદં શ્રીમદ્બ્રહ્મવૈપર્તપુરાણસ્ય ચતુર્થં શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડં
શ્રીમદ્વ્યાસમુનિપ્રણીતં બ્રહ્મવૈવર્તપુરાણં ચ