બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.126

અથ ષડ્વિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
ગણેશપૂજનં કૃત્વા માધવો યાદવૈઃ સહ ।
દેવૈર્મુનિભિરન્યૈશ્ચ દેવીભિઃ સહ નારદ

અંશેન દેવો દેવીભી રુક્મિણ્યાદ્યાભિરેવ ચ ।
પ્રયયૌ દ્વારકાં રમ્યાં તસ્થૌ સિદ્ધાશ્રમે સ્વયમ્

કૃત્વા સુપ્રીતિસંભાષાં સાર્ધગોલોકવાસિભિઃ ।
ગોપૈઃ સુહૃદ્ભિર્નન્દેન માત્રા ગોપ્યા યશોદયા

ઉવાચ માતરં તાતં સુનીતં ચ ચથોચિતમ્ ।
ગોપાંશ્ચ ગોકુલસ્થાંશ્ચ બન્ધુવર્ગાશ્ચ સાંપ્રતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
ગચ્છ નન્દવ્રજં નન્દ હે તાત પ્રાણવલ્લ્ભ ।
માતર્યશોદે ત્વમપિ પરમાર્થે યશસ્વિનિ

ભુક્ત્વા કાલાવશેષં ચ ગચ્છ ગોલોકમુત્તમમ્ ।
સાલોક્યમુક્તિં દાસ્યામિ સાર્થ ગોકુલવાસિભિઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્કૃષ્ણઃ પિત્રોરનુમતેન ચ ।
જગામ રાધિકાસ્થાનં નન્દશ્ચ ગોકુલં તથા

દદર્શ રાધા રુચિરાં મુક્તાહારાં ચ સસ્મિતામ્ ।
યથા દ્વાદશવર્ષીયાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્

રત્નોચ્ચૈરાસનસ્થા ચ ગોપીત્રિશતકોટિભિઃ ।
આવૃતા વેત્રહસ્તાભિઃ સસ્મિતાભિશ્ચ સાંપ્રતમ્

દૃષ્ટ્વા ચ દૂરતો રાધા શ્રીકૃષ્ણં પ્રાણવલ્લભમ્ ।
શિશુવેષં સુવેષં ચ સુન્દરેશં ચ સસ્મિતમ્

નવીંનજલદશ્યામં પીંતકૌશેયવાસસમ્ ।
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં રત્નભૂષણભૂષિતમ્

મયૂરપિચ્છચૂડં ચ માલતીમાલ્યશોભિતમ્ ।
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યં ભક્તાનુપ્રહવિગ્રહમ્

ક્રીડાકમલમમ્લાનં ધૃતવન્તં મનોહરમ્ ।
મુરલીહસ્તવિન્યસ્તં સુપ્રશસ્તં ચ દર્પણમ્

જવેન ચ સમુત્થાય ગોપીભિઃ સહ સાદરમ્ ।
પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્

રાધિકોવાચ
અદ્ય મે સફલં જન્મજીવિતં ચ સુજીવિતમ્ ।
યદ્દૃષ્ટ્વા મુખચન્દ્રં તે સુસ્નિગ્ધં લોચનં મનઃ

પઞ્ચ પ્રાણાશ્ચ સ્નિગ્ધાશ્ચ પરમાત્મા ચ સુપ્રિયઃ ।
ઉભયોર્હર્ષબીજં ચ દુર્લભં બન્ધુદર્શનમ્

શોકાર્ણવે નિમગ્નાઽહં પ્રદગ્ધા વિરહાનલૈઃ ।
ત્વદ્દૃષ્ટ્યાઽમૃતવૃષ્ટ્યા ચ સુસિક્તાઽદ્ય સુશીતલા

શિવા શિવપ્રદાઽહં ચ શિવબીજા ત્વયા સહ ।
શિ (શ) વ સ્વરૂપા નિશ્ચેષ્ટાઽપ્યદૃશ્યા ચ ત્વયા વિના

ત્વયિ તિષ્ઠતિ દેહે ચ દેહી શ્રીમાઞ્છુચિઃ સ્વયમ્ ।
સર્વશક્તિસ્વરૂપા ચ શિવરૂપા ગતે ત્વયિ

સ્ત્રીપુંસો વિંરહો નાથસામાન્યશ્ચ સુદારુણઃ ।
યાન્ત્યેવ શક્તિભિઃ પ્રાણા વિચ્છેદાત્પરમાત્મનઃ

ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા વેવી પરમાત્માનમીશ્વરમ્ ।
સ્વાસને વાસયાસાસ કૃત્વા પાદાર્ચનં મુદા

રત્નસિંહાસને શ્રીમાનુવાસ રાધયા સહ ।
ગોપીભિઃ સપ્તભિઃ શશ્વત્સેવિતઃ શ્વેતચામરૈઃ

ચન્દના સા દદૌ ગાત્રે સુગન્ધિ ચન્દનં હરેઃ ।
સસ્મિતા રત્નમાલા સા રત્નમાલાં ગલે દદૌ

પદ્મૈઃ પદ્માર્ચિતે પાદપદ્મે પદ્માવતી સતી ।
અર્ધ્યા દદૌ સા સજલં દૂર્વા પુષ્પં ચ ચન્દનમ્

માલતો માલતીમાલ્યં ચૂડાયાં ચ હરેર્દદૌ ।
ચમ્પાપુષ્પસ્ય પુટકં દદૌ ચમ્પાવતી સતી

પારિજાતા ચ હરયે પારિજાતં દદૌ મુદા ।
સકર્પૂરં ચ તામ્બૂલં વાસિતં શીતલં જલમ્

દદૌ કદમ્બમાલા સા કદમ્બમાલિકાં શુભામ્ ।
ક્રીડાકમલમમ્લાનમમૂલ્યં ર્તનદર્પણમ્

દદૌ હસ્તે હરેરેવ કમલા સા સુકોમલા ।
વરુણેન પુરા દત્તં વસ્ત્રયુગ્મં ચ સુન્દરમ્

સાક્ષાદ્ગોરોચનાભં ચ સુન્દરી હરયે દદૌ ।
મધુપાત્રં મધુસ્તસ્મૈ મધુરં મધુપૂર્ણકમ્

સુધાપૂર્ગં સુધાપાત્રં દદૌ ભક્ત્યા સુધામુખી ।
ચકાર પુષ્પશય્યાં ચ ગોપી ચન્દનચર્ચિતામ્

અમ્લાનમાલતીપુષ્પમાલાજાલવિભૂષિતામ્ ।
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણમન્દિરે સુમનોહરે

મણીન્દ્રમુક્તામાણિક્યહીરહારવિભૂષિતે ।
કસ્તૂરીકુઙ્કુમાક્તેન વાયુના સુરભીકૃતે

રત્નપ્રદીપશતકૈર્જ્વલદ્ભિશ્ચ સુદીપિતે ।
ધૂપિતે સતતં ધૂપૈર્નાનાવસ્તુસમન્વિતૈઃ

કૃત્વા શય્યાં રતિકરીં યયુર્ગોપ્યશ્ચ સસ્મિતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા રહસિ તલ્પં ચ સુરમ્યં સુમનોહરમ્

માધવો રાઘયા સાર્ધ વિવેશ રતિમન્દિરમ્ ।
નાનાપ્રકારહાસ્યં ચ પરિહાસં સ્મરોચિતમ્

દ્વયોર્બભૂવ તલ્પે ચ મદનાતુરયોસ્તથા ।
માલ્યં દદૌ ચ કૃષ્ણાય તામ્બૂલં ચ સુવાસિતમ્

કસ્તૂરીકુઙ્કુમાક્તં ચ ચન્દનં શ્યામવક્ષસિ ।
ચારુચમ્પકપુષ્પં ચ ચૂડાયાં પ્રદદૌ સતી

સહસ્રદલસસંક્તક્રીડાપદ્મં કરે દદૌ ।
પ્રક્ષિપ્ય મુરલીં હસ્તાત્પ્રદદૌ રત્નદર્પણમ્

પારિજાતસ્ય કુસુમમમ્લાનં પુરતો દદૌ ।
ઉવાચ મધુરં રાધા રહસ્યે મધુરં વચઃ
સસ્મિતા સસ્મિતં શાન્તં કાન્તં કાન્તા મનોહરમ્

રાધિકોવાચ
નિષ્ફલં મઙ્ગલપ્રશ્તં મઙ્ગલે મઙ્ગલાલયે ।
સર્વમઙ્ગલબીજે ચ માઙ્ગલ્યે મઙ્ગલપ્રદે

તથાઽપિ કુશલપ્રશ્ને સાંપ્રતં સમયોચિતમ્ ।
લૌકિકો વ્યવહારોઽપિ વેદેભ્યો બલવાંસ્તથા

કુશલં રુક્મિણીકાન્ત સત્યભામેશ સાંપ્રતમ્ ।
મહન્દ્રેણ સમં યુદ્ધં લીલયા ચ યદાજ્ઞયા

પારિજાતતરું સ્વર્ગાદુત્પાટ્ય ચામરાવતીમ્ ।
ગત્વા વિજિત્ય દેવાંશ્ચ તસ્યૈ દસમિતિ શ્રુતમ્

પુણ્યકં ચ કૃતં તેન પારિજાતેન સુવ્રતમ્ ।
ત્વામેવ સાધ્યં કાન્તં ચ સંપૂર્ણે દક્ષિણાં દદૌ

બ્રહ્મેશશેષાસાધ્યસ્ત્વં તયા સાધ્યઃ કૃતઃ કથમ્ ।
સર્વભ્યઃ કામિનીભ્યશ્ચ સત્યભામાં બિભેષિ ચ

રુક્મિણ્યાં પ્રેમસૌભાગ્યમતિરિક્તં ચ ગૌરવમ્ ।
ભયં માલ્યં ચ ધન્યાયાં સત્યાયાં સતતં શ્રુતમ્

સત્યં જામ્બવતીકાન્ત વદ માં ચ સુનિશ્ચિતમ્ ।
તાસુ સર્વાસુ કાન્તાસુ કસ્યાસ્તે પ્રેમ ચાધિકમ્

શૃઙ્ગારે સર્વભાવે વા તાસુ કા રસિકા પરા ।
ત્વયિ સ્નિગ્ધા વિદગ્ધા કા તામુ ધન્યાઽતિસુવ્રતા

સા સ્ત્રી ભાવાનુરક્તા યા ભાર્યાં પાતિ પતિશ્ચ સઃ ।
પ્રેમાતિરિક્તં સ્ત્રીપુંસોસ્ત્રૈલોક્યેષુ સુદુર્લભમ્

રસિકા સ્ત્રી વિજાનાતિ સતી ગુણવતી પતિમ્ ।
ગુણજ્ઞં રસિકં શૂરં સુશીલં સુરતૌ સદા

દૂરાદ્ધાવતિ પદ્માર્થ મધુલોભાન્મધ્રુવ્રતઃ ।
ભેકસ્તન્ન હિ જાનાતિ તન્મૂર્ધ્નિ પાદમુત્સૃજેત્

યન્ત્રી જાનાતિ સંગીતરસં યન્ત્રં ચ નૈવ ચ ।
દુગ્ધાસ્વાદં વિદગ્ધશ્ચ ન દર્વી નૈવ ભાજનમ્

પરિપક્વફલાસ્વાદં જાનન્તિ ભોગિનઃ સુખમ્ ।
એકત્રાવસ્થિતાઃ શશ્વન્નકિંચિત્ફલિનો યથા

સુશીલજલાસ્વાદં વિજાનન્તિ તૃષાલ્વઃ ।
ન ચ વાપી ન ઘટશ્ચૈકત્રાવસ્થિતો યથા

ભોકિનો હિ વિજાનન્તિ શાલિસ્વાદુરસં પરમ્ ।
એકત્રાવસ્થિતં ચેતુ ન ક્ષેત્રં ભાજનં યથા

બુબુધે ચન્દનાઘ્રણં ચન્દનાર્થી ચ ભોગવિત્ ।
ન ગર્દભો ભારવાહી ન તસ્ય પાત્રિકા યથા

યં ન યાનન્તિ વેદાશ્ચ બ્રહ્મેશાનાદયસ્તથા ।
યોગિનો મુનયઃ સિદ્ધાસ્તં કિં જાનન્તિ યોષિતઃ

સૌભાગ્યં ગૌરવં પ્રેમ દુર્લભં નિત્યનૂતમ્ ।
યૌષિતાં ચ પરં નૈવ ચૂર્ણીભૂતં ક્ષણેન ચ

અત્યુચ્છ્રિતો નિપતનં પ્રાપ્નોત્યેવ ધ્રુવં પ્રભો ।
આરાદ્વિપત્તિબીજં ચ વૈષ્ણવાનાં વિહિંસનમ્

શ્રીદામા ચ મયા શપ્તસ્ત્વદ્ભક્તો ભક્તવત્સલઃ ।
એતાદૃશી વિપત્તિર્મે પુત્રશ્રીદામશાપતઃ

ઈશ્વરઃ કસ્ય વા બન્ધુઃ પ્રિયો વા વિપ્રિયસ્તથા ।
સતતં ભક્તિસાધ્યશ્ચ યો ભક્તશ્ચ તદીશ્વરઃ

વેદાશ્ચ વૈદિકાઃ સન્તઃ પુરાણાનિ વદન્તિ ચ ।
રાધાયા માધવઃ સાધ્યો ભગવાનિતિ નિષ્ફલમ્

જિત્વા ચ સગણં શંભું બાણસ્ય ભુજકૃન્તનમ્ ।
કૃત્વા ચ રુક્મિણીપૌત્રઃ સમાનીતઃ સભાર્યકઃ

અહો ત્વયિ સમાયાતે રુક્મિણી કિમુવાચ હ ।
પ્રેમ સ્થિતં સમાનં તે કિં વિવૃદ્ધં ચ ગૌરવમ્

કુરુપાણ્ડવયુદ્ધેન કુરવો નિહતાસ્ત્વયા ।
પાણ્ડવાર્થે તથા ભૂપાઃ ક્વ સામ્યં પરમાત્મનઃ

સાક્ષાન્મહેન્દ્રજાતસ્ય કૌન્તેયસ્યાર્જુનસ્ય ચ ।
રાજમણ્ડલમ્ધ્યસ્થો ભવાનેવ હિ સારથિઃ

તેન ભક્તેન શુદ્ધેન ભીષ્મેણ ચ મહાત્મના ।
લજ્જિતેન કિમુક્તં તે મહતીષુ મભાસુ ચ

દેવૈરપિ કથં દૃષ્ટો બ્રહ્મેશશેસંષજ્ઞકૈઃ ।
ભક્તસિહૈર્ભૃત્તૈઃ સર્વૈર્ન ચોક્તં કિંચિદેવ સઃ

યશ્ચાનિર્વચનીયશ્ચ વેદેષુ ચ ચતુર્ષુ ચ ।
પુરાણેષ્વિતિહાસેષુ પ્રકૃતેઃ પર ઈશ્વરઃ

નિર્ગુણચ નીરીહશ્ચ નિર્લિપ્તઃ સર્વકર્મણામ્ ।
કર્મણાં સાક્ષિરૂપશ્ચ ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહઃ

પરં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ પરમેશઃ પરાત્પરઃ ।
પરમાત્મા ચ સર્વેષાં સૂતો નરરથસ્થિતઃ

ત્વયા કુબ્જા ચ સંભુક્તા વૃદ્ધા ક્ષત્રિયકામિની ।
અપુત્રિણી ચાધિકાઙ્ગી યૂનાઽસ્પૃશ્યા ચ ॥
પ્રક્તનાત્

ત્વયા ચ નિહતઃ કંસો માતુલઃ કેન હેતુના ।
આયાસ્યતીતિ કૃત્વા ચ ગત્તં ન પુનરાગતમ્

નિહત્ય યાદવાન્સર્વાન્વિભજ્ય દ્વારકાં પુરીમ્ ।
ત્વાં નિબધ્ય સમાનેતુમીશ્વરી વારિતા જનૈઃ

ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા દેવી ભૃશમુચ્ચૈ રુરોદ સા ।
મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ સહસા નિનિઃશ્વાસા બભૂવ હ

ગોપ્યો ગવાક્ષજાલસ્થાઃ શુશ્રુવુર્દદૃશુસ્તથા ।
દૃષ્ટ્વા તમાયયુઃ સર્વા ઊચૂ રાધા મૃતેતિ ચ

ઉચ્ચૈસ્તા રુરુદુઃ સર્વાઃ ક્રોડે કૃત્વા ચ રાધિકામ્ ।
ઊચુસ્તા રક્ષરક્ષેતિ હરે નરહરે પ્રભો

ગોપ્ય ઊચુઃ
કિં કૃતં કિં કૃતં કૃષ્ણ ત્વયા રાધા મૃતા ચ નઃ ।
રાધાં જીવય ભદ્રં તે યાસ્યામઃ કાનનં વયમ્

અન્યથા સ્ત્રીવધં તુભ્યં દાસ્યામઃ સર્વયોષિતઃ ।
ગોપીનાં વચનં શ્રુત્વા રાધિકાયાશ્ચ માધવઃ

ઉવાચ જીવયામાસ મુધાદૃષ્ટ્યા ચ નારદ ।
ઉત્તસ્થૌ રાધિકા દેવી રુદતી માનિની સતી

ગોપ્યસ્તાં બોધયામાસુઃક્રોડે કૃત્વા પુનઃ પુનઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
શ્રૃણુ રાધે પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનમાધ્યાત્મિકં પરમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા હાલિકો મૂર્ખઃ સદ્યો ભવતિ પણ્ડિતઃ

જાત્યાઽહં ચગતાં સ્વામી કિં રુક્મિણ્યાદિયોષિતામ્ ।
કાર્યકારણરૂપોઽહં વ્યક્તો રાધે પૃથક્ પૃથક્

એકાત્માઽહં ચ વિશ્વેષાં જાત્યા જ્યોતિર્મયઃ સ્વયમ્ ।
સર્વપ્રાણિષુ વ્યક્ત્યા ચાપ્યાબ્રહ્માદિતૃણાદિષુ

એકસ્મિંશ્ચ ભુક્તવતિ ન તુષ્ટોઽન્યો જનસ્તથા ।
મય્યાત્મનિ ગતેઽપ્યેકો મૃતોઽપ્યન્યઃ સુજીવતિ

જાત્યાઽહં કૃષ્ણરૂપશ્ચ પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્ ।
ગોલોકે ગોકુલે પુણ્યે ક્ષેત્રે વૃન્દાવને વને

દ્વિભુજો ગોપવેષશ્ચ સ્વયં રાધાપતિઃ શિશુઃ ।
ગોપાલૈર્ગોપિકાભિશ્ચ સહિતઃ કામધેનુભિઃ

ચતુર્ભુજોઽહં વૈકુણ્ઠે દ્વિધારૂપઃ સનાતનઃ ।
લક્ષ્મીસરસ્વતીકાન્તઃ સતતં શાન્તવિગ્રહઃ

યન્માનસી સિન્ધુકન્યા મર્ત્યલક્ષ્મીપતિર્ભુવિ ।
શ્વેતદ્વીપે ચ શ્રીરીદે તત્રાપિ ચ ચતુર્ભુજઃ

અહં નારાયણર્ષિશ્ચ નરો ધર્મઃ સનાતનઃ ।
ધર્મવક્તા ચ ધર્મિષ્ઠો ધર્મવર્ત્મપ્રવર્તકઃ

શાન્તિર્લક્ષ્મીસ્વરૂપા ચ ધર્મિષ્ઠા ચ પતિવ્રતા ।
અત્ર તસ્યાઃ પતિરહં પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે

સિદ્ધેશઃ સિદ્ધિદઃ સાક્ષાત્કપિલોઽહં સતીપતિઃ ।
નાનારૂપધરોઽહં ચ વ્યક્તિભેદેન સુન્દરિ

અહં ચતુર્ભુજઃ શશ્વદ્દ્વાર્વત્યાં રુક્મિણીવતિઃ ।
અહં ક્ષીરોદશાયી ચ સત્યભામાગૃહે શુભે

અન્યાસાં મન્દિરેઽહં ચ કાયવ્યૂહાત્પૃથક્પૃથક્ ।
અહં નારાયણર્ષિશ્ચ ફાલ્ગુનસ્યાસ્ય સારથિઃ

સ નરર્ષિર્ધર્મપુત્રો મદંશો બલવાન્ભુવિ ।
તપસાઽઽરાધિતસ્તેન સારથ્યેઽહં ચ પુષ્કરે

યથા ત્વં રાધિકા દેવી ગોલેકે ગોકુલે તથા ।
વૈકુણ્ઠે ચ મહાલક્ષ્મીર્ભવતી ચ સરસ્વતી

ભવતી મર્ત્યલક્ષ્મીશ્ચ ક્ષીરોદશાયિનઃ પ્રિયા ।
ધર્મપુત્રવધૂસ્ત્વં ચ શાન્તિર્લક્ષ્મીસ્વરૂપિણી

કપિલસ્ય પ્રિયા કાન્તાભારતે ભવતી સતી ।
ત્વં સીતા મિથિલાયાં ચ ત્વચ્છાયા દ્રૌપદી સતી

દ્વારવત્યાં મહાલ્ક્ષ્મીર્ભવતી રુક્મિણી સતી ।
પઞ્ચાનાં પાણ્ડવાનાં ચ ભવતી કલયા પ્રિયા

રાવણેન હૃતા ત્વં ચ સ્વં ચ રામસ્ય કામિની ।
નાનારૂપા યથા ત્વં ચ ચ્છાયયા કલયા સતી

નાનારૂપસ્તથાઽહં ચ શ્વાંશેન કલયા તથા ।
પરિપૂર્ણતમોઽહં ચ પરમાત્મા પરાત્પરઃ

ઇતિ તે કથિતં સર્વમાધ્યાત્મિકમિદં સતિ ।
રાધે કર્વાપરાધં મે ક્ષમસ્વ પરમેશ્વરી

શ્રીકૃષ્ણવચનં શ્રુત્વા પરિતુષ્ટા ચ રાધિકા ।
પરિતુષ્ટાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ પ્રણેમુઃ પરમેશ્વરમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ
ષડ્વિંશત્યધિકશતતમોધ્યાયઃ