બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.116

અથ ષોડશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
બાણ ઉવાચ
અનિરુદ્ધ બુધોઽસિ ત્વં ત્વયોક્તં સત્યમેવ ચ ।
શંભુના ચૈવમુક્તં ચ સર્વં બુદ્ધં સ્વચેતસા

ત્વયોક્તં શંકરવરાત્પઞ્ચાનાં સ્વામિનાં પ્રિયા ।
દ્રૌપદી ચ મહાભાગા તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

શમ્બરેણ હૃતા પૂર્વ તવ માતા કથં રતિઃ ।
દેવૈરપિ કથં દત્તા દેવાસ્તેન જિતા કથમ્

અનિરુદ્ધ ઉવાચ
એકદા રઘુનાથશ્ચ સીતયા લક્ષ્મણો ચ ।
સ્નાતઃ સરસિ તત્રસ્થો રમ્યે પઞ્ચવટીતટે

ઉવાચ સીતા હેમન્તે જલં સુસ્વાદુ નિર્મલમ્ ।
તથાઽન્નં વ્યઞ્જનં રમ્યં સર્વં વસ્તુ સુશીતલમ્

ફલાવબચયનં ચક્રે સીતાયૈ પ્રદદૌ મુદા ।
તતો દદૌ લક્ષ્મણાય પશ્ચાદ્ભઙ્ક્તે સ્વયં પ્રભુઃ

લક્ષ્મણસ્તદ્ગૃહીત્વા ચ નૈવ ભુઙ્ક્તે ફલં જલમ્ ।
મેઘનાદવધાર્થં ચ સીતોદ્ધારણકારણાત્

નિદ્રાં ન યાતિ નો ભુઙ્ક્તે વર્ષાણાં ચ ચતુર્દશ ।
ય એવં પુરુષો યોગી તદ્વધ્યો રાવણત્મજઃ

એતસ્મિન્નન્તરે રામં દ્રષ્ટું કમલલોચનમ્ ।
વહનિસ્તત્ર સમાયાતો દ્વિજરૂપી કૃપાનિધિઃ
ભવિષ્યત્કથયામામ શ્રુતિકૌટપરં વચઃ

વહ્નિરુવાચ
શૃણુ રામ મહાભાગ સીતાસંગોપનં કુરુ ।
સપ્તાહાભ્યન્તરે ચૈવ રાવણો દુષ્ટરાક્ષસઃ

દુર્નિવાર્યઃ પ્રાક્તનેન જાનકીં ચ હરિષ્યતિ ।
વિધાત્રા લિખિતં કર્મ પ્રાક્તંનં કેન વાર્યતે

વેદૈશ્ચતુર્ભિઃ કથિતં ન ચ દૈવાત્પરં વરમ્

રામ ઉવાચ
સીતાં ગૃહીત્વા ત્વં ગચ્છ ચ્છાયાઽત્રૈવ તુ તિષ્ઠતુ ।
કલત્રવર્જનં કર્મ સર્વેષાં ચ જુગુપ્સિતમ્

સીતાં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ રુદતીં ચ હુતાશનઃ ।
સીતયા સદૃશી છાયા તસ્થૌ શ્રીરામસંનિધૌ

સા ચ ચ્છાયા હૃતા પૂર્વ રાવણેનાવલીલયા ।
સમુદ્દધાર તાં રામો નિહત્ય તં સબાન્ધવમ્

વહ્નૌ પરીક્ષાકાલે ચ ચ્છાયા વહ્નૌ વિવેશ સા ।
અગ્નિશ્છાયાં ચ સંરક્ષ્ય દદૌ રામાય જાનકીમ્

રામસ્તાં ચ ગૃહીત્વા ચ પ્રયયૌ સ્વાશ્રમં મુદા ।
છાયા તસ્થૌ વહ્નિપાર્શ્વે હૃદયેન વિદૂયતા

સા ચ ચ્છાયા તપશ્ચક્રે નારાયણસરોવરે ।
તપશ્ચકાર દિવ્યં ચ શાતવર્ષં ચ શૂલિનઃ

વરં વૃણુષ્વ ભદ્રે ત્વમુવાચ શંકરશ્ચ તામ્ ।
ઉવાચ શિવં વ્યગ્રા ભર્તુર્દુઃખેન દુઃખિતા

પતિં દેહિ પઞ્ચધા સા વરં વવ્રે ત્રિલોચનમ્ ।
સર્વસંપત્પ્રદસ્તુષ્ટસ્તસ્યૈ શર્વો વરં દદૌ

મહાદેવ ઉવાચ
સાધ્વિ ત્વં પઞ્ચધા બ્રૂહિ પતિં દેહીતિ વ્યાકુલા ।
પઞ્ચેન્દ્રાશ્ચ હરેરંશા ભવિષ્યન્તિ પ્રિયાસ્તવ

તે ચ સર્વે ચ પઞ્ચેન્દ્રાશ્ચાધુના પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ।
સા ચ ચ્છાયા દ્રૌપદી ચ યજ્ઞકુણ્ડસમુદ્ભવા

કૃતયુગે વેદવતી ત્રેતાયાં જનકાત્મજા ।
દ્વાપરે દ્રૌપદી છાયા તેન કૃષ્ણા ત્રિહાયણી

વૈષ્ણપી કૃષ્ણભક્તા ચ તેન કૃષ્ણા પ્રકીર્તિતા ।
સ્વર્ગલક્ષ્મીર્મહેન્દ્રાણાં સા ચ પશ્ચાદ્ભવિષ્યતિ

રાજા દદૌ ફાલ્ગુનાય કન્યાયાશ્ચ સ્વયંવરે ।
પપ્રચ્છ માતરં વીરો વસ્તુ પ્રાપ્તં મયાઽધુના

તમુવાચ સ્વયં માતા ગૃહાણ ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
શંભોર્વરેણ પૂર્વ ચ પરત્ર માતુરાજ્ઞયા

દ્રૌપદ્યાઃ સ્વામિનસ્તેન હેતુના પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ।
ચતુર્દશાનામિન્દ્રાણાં પઞ્ચેન્દ્રાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ

શંકરેણાભિસંશપ્તા સા માત્રા ભર્ત્સિતેન ચ ।
ભર્તાતે ભસ્મસાદ્ભૂતો હરકોપાનલેન ચ

હે રતિ ત્વં મયા શપ્તા દૈત્યગ્રસ્તા ભવાધુના ।
વિજિત્યદેવાન્સેન્દ્રાશ્ચ શમ્બરસ્ત્વા હરિષ્યતિ

પુનરુવતં વરં પ્રાદાત્સતીત્વાં તે ન યાસ્યતિ ।
છાયાં દત્ત્વા તિષ્ઠ ગેહે યાવજ્જીવતિ તે પતિઃ

ઇતિ તે કથિતં સર્વમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
દેવાનાં ગુપ્તચરિતં શ્રૃણુ દૈત્યેન્દ્ર સાંપ્રતમ્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર સુભદ્રશ્ચ મહાબલઃ ।
કુમ્ભાણ્ડભ્રાતા બલવાન્બાણસેનાપતીશ્વરઃ

નિર્ભત્સર્ય બાણં સમરે શસ્ત્રપાણિર્મહારથઃ ।
શ્રીકૃષ્ણપૌત્રં શૂલં ચ ચિક્ષેપ પ્રલયાગ્નિવત્

અર્ધયન્દ્રેણ તચ્છૂલં ચિચ્છેદ કામપુત્રકઃ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ ભદ્રશ્ચ શતસૂર્યસમપ્રભામ્

વૈષ્ણવાસ્ત્રેણ ચિચ્છેદ તાં શક્તિં કામપુત્રકઃ ।
નારાયણાસ્ત્રં ચિક્ષેપ સુભદ્રો રણમૂર્ધનિ

પ્રણમ્ય શેતે નિર્ભીતો મદનસ્ય સુતો બલી ।
ઊર્ધ્વમસ્ત્રં ચ બભ્રામ શતસૂર્યસમપ્રભમ્

પ્રલીનમસ્ત્રમાકાશે વિશ્વસંહારકારણમ્ ।
અસ્ત્રે ગતે સોઽનિરુદ્ધો ગૃહીત્વા ચ મહાનસિમ્

પ્રબભઞ્જભદ્રરથં જઘાનાશ્વાંશ્ચ સારથિમ્ ।
જઘાન તં સુભદ્રં ચ લીલયા રણમૂર્ધનિ

હતે સુભદ્રે બાણશ્ચ મહાબલપરાક્રમઃ ।
વાણાનાં શતકં ચાપિ ચક્ષેપ રણમૂર્ધનિ

કામાત્મજોઽગ્નિબાણેન બાણોધં પ્રદદાહ સઃ ।
બાણશ્ચિક્ષેપ બ્રહ્માસ્ત્રં સૃષ્ટિસંહારકારણમ્

દૃષ્ટ્વા કામાત્મજઃ શીઘ્રં સબીજં મન્ત્રપૂર્વકમ્ ।
બ્રહ્મસ્ત્રેણૈવ સહસા સંજહારાવલીલયા

બાણઃ પાશુપતં ક્ષેપ્તું સમારેભે ચ કોપતઃ ।
નિષિદ્ધશ્ચ ગણેશેન સ્કન્દેન શંભુના તથા

તદ્દૃષ્ટ્વા સોઽનિરુદ્ધસ્તં ધનુર્બાણૌઘ સંયુતમ્ ।
મુમોચ જૃમ્ભણે યુદ્ધે શીઘ્રં તં ચ મહારથમ્

જડો બભૂવ બાણશ્ચ નિશ્ચેષ્ટો રણમૂર્ધનિ ।
પુનશ્ચિક્ષેપ નિદ્રાસ્યં નિદ્રિતં તં ચકાર સઃ

બાણં તં નિદ્રિતં દૃષ્ટ્વા ગૃહીત્વા ખડ્ગમુત્તમમ્ ।
બાણં હન્તું સમુદ્યન્તં વારયામાસ કાર્તિકઃ

સ્કન્દશ્ચ શતબાણૌશ્ચ વારયામાસ લીલયા ।
અનિરુદ્ધં મહાભાગં બલવાન્તં ધનુર્ધરમ્

અનિરુદ્ધશ્ચ સહસા તથા શક્ત્યા દુરત્યયા ।
બભઞ્જ કાર્તિકરથં રત્નેન્દ્રસારનિર્મિતમ્

ગદયા કાર્તિકઃ ક્રુદ્ધોઽપ્યનિરુદ્ધરયં મુદા ।
બભઞ્જ લીલયા તત્ર ક્ષણેન રણમૂર્ધનિ

અનિરુદ્ધોઽર્ધચન્દ્રેણ ક્ષુરધારેણ લીલયા ।
ચિચ્છેદ કાર્તિકધનુર્ભલ્લાસ્ત્રેણ નિયોજિતમ્

જધાન કાર્તિકસ્તં ચ ગદયા ચ દુરન્તયા ।
ગદાં જગ્રાહ તદ્ધસ્તાજ્જવેન મદનાત્મજઃ

શૂલં ગૃહીત્વા સ્કન્દં ચ તમેવ હન્તુમુ દ્યતમ્ ।
અનિરુદ્ધશ્ચ કોપેન પ્રેરયામાસ દૂરતઃ

કાર્તિકઃ પુનરાગત્ય ગૃહીત્વા કામપુત્રકમ્ ।
ગૃહીત્વા ચ કરેણૈવ પાતયામાસ ભૂતલે

અનિરુદ્ધો ગૃહીત્વાઽસિં પ્રભુસ્તસ્થૌ મહાબલઃ ।
તયોર્વિરોધં દૂરં ચ પ્રચકાર ગણેશ્વરઃ

કાર્તિકઃ પ્રયયૌ ગેહમૂષાગેહં સ્મરાત્મજઃ ।
સર્વ નિવેદિતું શંભું પ્રયયૌ સ ગણેશ્વરઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારાદનાઓ બાણયુઓ
ષોડશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ