બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.113

અથ ત્રયોદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
સશિષ્યશ્ચાપિ દુર્વાસાસ્ત્યક્ત્વા ચ દ્વારકાં પુરીમ્ ।
કૈલાસં પ્રયયૌ ભક્ત્યા શંકરં દ્રષ્ટુમીશ્વરમ્

ગત્વા મુનિશ્ચ કૈલાસં પ્રણનામ શિવં શિવામ્ ।
તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા સશિષ્યઃ પ્રણતઃ શુચિઃ

તત્સર્વં કથયામાસ વૃત્તાન્તં શ્રીહરેરપિ ।
આત્મનસ્તપસસ્તત્ત્વં સ્વવૈરાગ્યં ચ ચેતમઃ

મુનેશ્ચ વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય પાર્વતી સતી।
તમુવાચ હિતં સત્યં સાક્ષાચ્છંકરમંનિધૌ

પાર્વત્યુવાચ
ધર્મતત્ત્વં ન જાનાસિ ધર્મિષ્ઠં મન્યસે સ્વયમ્ ।
અનપત્યાં પરિત્યજ્ય વવ યાસિ તપસે મુને

અનપત્યાં ચ યુવતીં કુલજાં ચ પતિવ્રતામ્ ।
ત્યક્ત્વા ભવેયુઃ સંન્યાસી બ્રહ્મચારી યતીતિ વા

વાણિજ્યે વા પ્રવાસે વા ચિરં દૂરં પ્રયાતિ યઃ ।
તીર્થે વા તપસે વાઽપિ મોક્ષાર્થં જન્મ ખણ્ડિતુમ્

ન મોક્ષસ્તસ્ય ભવતિ ધર્મસ્ય સ્ખલનં ધ્રુવમ્ ।
અભિશાપેન ભાર્યાયા નરકં ચ પરત્ર ય

ઇહૈવ ચ યશોનાશ ઇત્યાહ કમલોદ્ભવઃ ।
દ્વારકાં ગચ્છ હે વિપ્ર સ્વધર્મ રક્ષ સાંપ્રતમ્

એકાનંશાં મદંશાં ચ ધર્મતઃ પરિપાલય ।
પાદપદ્માર્જિતં પાદપદ્મં સર્વસુદુર્લભમ્

સંતતં શંભુના ગીતં મુનીન્દ્રૈઃ સનકાદિભિઃ ।
પરિત્યજ સુરતરોઃ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ

ક્વ યાસિ તપસે વત્સ સુધાં ત્યક્ત્વા મનોહરામ્ ।
શ્રીકૃષ્ણપાદપદ્મં ચ સ્વપ્ને જપતિ યો મુને

શતજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
યદ્બાલ્યે યચ્ચ કૌમારે વાર્ધકે યચ્ચ યૌવને

કામતોઽકામતો વાઽપિ ભસ્મીભૂતં ચ પાતકમ્ ।
સાક્ષાદ્યો ભારતે વર્ષે શ્રીકૃષ્ણચરણામ્બુજમ્

દૃષ્ટ્વા સદ્યો ભવેત્પૂજ્યો જીવન્મુક્તો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
કોટિજન્માર્જિતાત્સદ્યઃ કૃતપાપાદ્વિમુચ્યતે

સર્વાણ્યેવ હિ તીર્થાનિ યતઃપૂતાનિ નિત્યશઃ ।
તદ્વ્રતં તત્તપઃ સત્યં તત્પુણ્યં તચ્ચ પૂજનમ્

સફલં કૃષ્ણસંબન્ધિ સ્વજન્મખણ્ડનં યતઃ ।
કૃષ્ણભક્તિવિહીનશ્ચ બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ

તત્સઙ્ગાચ્ચ તદાલાપા દ્ભક્તભક્તિઃ પ્રણશ્યતિ ।
કૃષ્ણસ્યોચ્છિષ્ટભોજી યઃ કુષ્ણભક્તશ્ચ બ્રાહ્મણઃ

આવહ્નિપવનાત્પૂતઃ પૂતં કર્તું જગત્ક્ષમઃ ।
શ્રીકૃષ્ણં ચ પરિત્યજ્ય ક્વયાસિ તપસે દ્વિજ

તપસાં ફલમાપ્નોતિ શ્રીકૃષ્ણસ્મરણેન ચ ।
યતો ભક્તિર્ન ચ ભવેચ્છ્રીકૃષ્ણે પરમાત્મનિ

સ ગુરુઃ પરમો વૈરી કરોતિ જન્મ નિષ્ફલમ્ ।
પાર્વતીવચનં શ્રુત્વા શંકરઃ પ્રેમવિહ્વલઃ

પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગસ્તુષ્ટાવ પરમેશ્વરીમ્ ।
દુર્વાસાઃ પ્રણતિં કૃત્વા શિવદુર્ગાપદામ્બુજે

સ્મારં સ્મારં કૃષ્ણપદં પુનષ્ચ દ્વારકાં યયૌ ।
તત્ર ગત્વા હરિં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્

એકાનંશાલયં ગત્વા સ ચ રેમે તયા સહ ।
કૃષ્ણો યુધિષ્ઠિરધ્યાનાત્પ્રયયૌ હસ્તિનાપુરમ્

કુન્તીં સભાષ્ય ભૂપં ચ ભ્રાતૄં શ્ચપ્રમુદાઽન્વિતઃ ।
ઉપાયેન જરાસંધં નિહત્ય શાલ્વમેવ ચ

કાલયામાસ યજ્ઞં ચ વિધિબોધિતદક્ષિણમ્ ।
મુનીન્દ્રૈશ્ચ નૃપેન્દ્રૈશ્ચ રાજસૂયમભીપ્સિતમ્

શિશુપાલં દન્તવક્ત્રં તત્ર યજ્ઞે જઘાન સઃ ।
અતીવ નિન્દાં કુર્વન્તં સભાયાં સુરભૂપયોઃ

પપાત તચ્છરીરં ચ જીવો ગત્વા હરેઃ પદ્મ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા તત્ર સર્વેશં તુષ્ટાવાઽઽગાત્ય માધવમ્

શિશુપાલ ઉવાચ
વેદાનાં જનકોઽસિ ત્વં વેદાઙ્ગાનાં ચ માધવ ।
સુરાણામસુરાણાં ચ પ્રાકૃતાનાં ચ દેહિનામ્

સૂક્ષ્માં વિધાય સૃષ્ટિં ચ કલ્પભેદં કરોષિ ચ ।
માયયા ચ સ્વયં બ્રહ્મા શંકરઃ શેષ એવ ચ

મનવો મુનયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સૃષ્ટિપાલકાઃ ।
કલાંશેનાપિ કલયા દિક્પાલાશ્ચ ગ્રહાદયઃ

સ્વયં પુમાન્સ્વયં સ્ત્રી ચ સ્વયમેવ નપુંસકઃ ।
કારણં ચ સ્વયં કાર્યં જન્યશ્ચ જનકઃ સ્વયમ્

યન્ત્રસ્ય ચ ગુણો દોષો યન્ત્રિણશ્ચ શ્રુતૌશ્રુતમ્ ।
સર્વે યન્ત્રા ભવાન્યન્ત્રી ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

મમ ક્ષમસ્વાપરાધં મૂઢસ્ય દ્વારિણસ્તવ ।
બ્રહ્મશાપાત્કુબુદ્ધેશ્ચ રક્ષ રક્ષ જગદ્ગુરો

ઇત્યેવમુક્ત્વા ક્રમતો જયો વિજય એવ ચ ।
મુદા તૌ યયતુઃ શીઘ્રં વૈકુણ્ઠદ્વારમીપ્સિતમ્

શિશુપાલસ્ય સ્તોત્રેણ સર્વે તે વિસ્મયં યયુઃ ।
પરિપૂર્ણતમં કૃત્વા મેનિરે કૃષ્ણમીશ્વરમ્

કારયિત્વા રાજસૂયં ભોજયામાસ બ્રાહ્મણાન્ ।
કુરુપાણ્ડવયુદ્ધં ચ કારયામાસ ભેદતઃ

ભુવો ભારાવતરણં ચકાર સ કૃપાનિધિઃ ।
પુનર્યયૌ દ્વારકાં ચ ચિરં સ્થિત્વા નૃપાજ્ઞયા

વિપ્રાયા મૃતવત્સાયા જીવયામાસ પુત્રકાન્ ।
મૃતસ્થાનાત્સમાનીય તન્માત્રે પ્રદદૌ સુતાન્

તદ્દૃષ્ટ્વા દેવકી તુષ્ટા યયાચે મૃતપુત્રકાન્ ।
મૃતસ્થાનાત્સમાનીય દદૌ માત્રે સહોદરાન્

સદ્યો જહાર દારિદ્ર્યં સુદામ્નો બ્રાહ્મણસ્ય ચ ।
સમાગતસ્ય સ્વગૃહાદ્દ્વારકાં શરણાર્થિનઃ

તસ્મૈ દદૌ રાજલક્ષ્મીં નિશ્ચલાં સાપ્તપૌરુષીમ્ ।
પૃથુકાનાં કણં ભુક્ત્વા ભક્તસ્ય ભક્તવત્સલઃ

બભૂવ તસ્ય રાજ્યં ચ યથેન્દ્રસ્યામરાવતી ।
યથા ધનેશ્વરો દેવો ધનાઢ્યઃ સ બભુવ હ

નિશ્ચલાં હરિભક્તિં ચ દદૌ દાસ્યં સૃદુર્લભમ્ ।
અવિનાશિનિ ગોલોકે યથેષ્ટં પદમુત્તમમ્

જહાર પારિજાતં ચ શક્રાહંકારમેવ ચ ।
સત્યાં ચ કારયામાસ પુણ્યકં વ્રતમીપ્સિતમ્

વર્ધયામાસ સર્વત્ર નિત્યં નૈમિત્તિકં મુને ।
તત્ર વ્રતે કુમારાય સ્વાત્માનં દક્ષિણાં દદૌ

બ્રહ્માણાન્ભોજયામાસ તેભ્યો રત્નં દદૌ મુદા ।
સત્યભામાતિમાનં ચ વર્ધયામાસ સર્વતઃ

રુક્મિણ્યા અતિસૌભાગ્યમન્યાસાં ચ નવં નવમ્ ।
વૈષ્ણવાનાં સુરાણાં ચ વિપ્રણામપિ પૂજનમ્

વર્ધયામાસ સર્વત્ર નિત્યં નૈમિત્તિકં મુને ।
પરમાધ્યાત્મિકં જ્ઞાનમુદ્ધવાય દદૌ પ્રભુઃ

અર્જુનં કથયામાસ ગીતાં ચ રણમૂર્ધનિ ।
કૃત્વા નિષ્કણ્ટકં ચૈવ કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ

યુધિષ્ઠિરાય પૃથિવીરાજ્યલક્ષ્મીં દદૌ પ્રભુઃ ।
દુર્ગાં ચ પૂજયામાસ વૈષ્મવીં ગ્રામદેવતામ્

યજ્ઞં ચ કારયામાસ કોટિહોમાન્વિતં શુફમ્ ।
નાનાપ્રકારનૈવેદ્યૈર્દ્યૂપદીપૈર્મનોહરૈઃ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ પાર્વતીપ્રીતયે તથા ।
રૈવતે પર્વતે રમ્યે ચામૂલ્યરત્નમન્દિરે

ગણેશં પૂજયામાસ દેવાનામીશ્વરં પરમ્ ।
લડ્ડુકાનાં તિલાનાં ચ સુસ્વાદુસુમનોહરમ્

પરિપુષ્ટં પઞ્ચલક્ષં નૈવેદ્યં ચ દદૌ મુદા ।
લડ્ડુકં સ્વસ્તિકાનાં ચ સપ્તલક્ષં સુધોપમમ્

ગણેશ્વરાય પ્રદદૌ શર્કરાશતરાશિકમ્ ।
પક્વરમ્ભાફલાનાં ચ દશલક્ષમપૂપકમ્

મિષ્ટાન્નં પાયસં રમ્યં સ્વાદુ સ્વસ્તિકપિષ્ટકમ્ ।
ઘૃતં ચ નવનીતં ચ દધિ દુગ્ધં સુધોપમમ્

ધૂપં દીપં પારિજાતપુષ્પમાલ્યમભીપ્સિતમ્ ।
સુગન્ધિ ચન્દનં ગન્ધં વહ્નિશુદ્ધાશુકે દદૌ

યજ્ઞં ચ કારયામાસ કોટિહોમાન્વિતં શુભમ્ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ તુષ્ટાવ સ ગણેશ્વરમ્

વાદ્યં દશવિધં ચૈવ વાદયામાસ તત્ર વૈ ।
સૂર્યં ચ પૂજયામાસ સામ્બઃ કુષ્ઠક્ષયાય ચ

હવિષ્યં કારયામાસ તં ચ સામ્બંસમાતરમ્ ।
પરિબૂર્ણ વત્સરં ચાપ્યુપહારૈરનુત્ત્મૈઃ
વરં દદૌ ચ સામ્બાય સ્તોત્રં ચ ભાસ્કરઃ સ્વયમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તં નારદનાઓ ગણેશપૂજા
નામ ત્રયોદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ