બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.112

અથ દ્વાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
વાસુદેવો દ્વારકાયાં વસુદેવાજ્ઞયા મુને ।
પ્રયયૌ રત્નરુચિરં રુક્મિણીમન્દિરં વરમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશમમૂલ્યરત્નનિર્મિતમ્ ।
પુરતઃ પરિતો રમ્યં નાનાચિત્રેણ ચિત્રિતમ્

અમૂલ્યરત્નકલશં શ્વેતચામરદર્પણૈઃ ।
વહનિશુદ્ધાશુકૈઃ શુદ્ધૈઃ પરિતઃ પરિશોભિતમ્

દદર્શ રુક્મિણીં દેવીમતીવ નવયૌવનામ્ ।
રત્નપર્યઙ્કમારુહ્ય શયાનાં સસ્મિતાં મુદા

અપ્રૌઢાં ચ નવોઢાં તાં નવસંગમલજ્જિતામ્ ।
અમૂલ્યરત્નનિર્માણભૂષણેન વિભૂષિતામ્

સુચારુકબરીભારાં માલતીમલ્યભૂષિતામ્ ।
દૃષ્ટવા કૃષ્ણાં ભીષ્મકન્યા સહસા પ્રણનામ સા

તાં સંપ્રાપ્ય જગન્નાથો રત્નતલ્પે ઉવાસ સઃ ।
શુભક્ષણે ચ શુભયા સ રેમે રામયા સહ

સુખસંભોગમાત્રેણ મૂર્ચ્છામાપ મુદા સતી ।
તસ્યાં જજ્ઞે કામદેવો ભસ્મીભૂતદશ્ચ શંભુના

સ શમ્બરં નિહત્યૈવ તત્ર પ્રાપ રતિં સતીમ્ ।
રતિર્માયાવતીનામ્ના સંકેતેન સુરસ્ય ચ ॥
છાયાં દત્ત્વા ચ શયને ગૃહિણી શમ્બરાલયે

નરદ ઉવાચ
જહાર શમ્બરં કામો દૈત્યં કેન પ્રકારતઃ ।
કથયસ્વ માહાભાગ વિસ્તરેણ શુભાં કથામ્

નારાયણ ઉવાચ
સમતીતે ચ સપ્તાહે રુક્મિણીસૂતિકાગૃહાત્ ।
ગૃહીત્વા બાલકં દૈત્યો જગામ્ સ્વાલયં જવાત્

અપુત્રકશ્ચ દૈત્યેશઃ પુત્રં પ્રાપ્ય પ્રહર્ષિતઃ ।
માયાવત્યૈ દદૌ હૃષ્ટો હૃષ્ટા માયાવતી સતી

અતીવ પાલનેનૈવ વર્ધયામાસ બારકમ્ ।
સરસ્વતી તાં રહસિ કથયામાસ નિર્જને

સરસ્વત્યુવાચ
શિવકોપાનલે પૂર્વ ભસ્મીભૂતઃ પતિસ્તવ ।
સ ચાયં રુક્મિણીપુત્રો દૈત્યેનૈવ સમાહૃતઃ

માયયાઽપિ ચ માયેશો રુક્મિણીસૂતિકાગૃહાત્ ।
સમાનીય દદૌ તુભ્યં પતિસ્તેઽયં ન ચાઽઽત્મજઃ

કામં ચ કથયામાસ જગન્માતા ચ સા સતી ।
તવ પત્ની રતિશ્ચેયં રમસ્વ રામયા સહ

ત્વમેવ રુક્મિણીપુત્રો નાન્યદૈત્યસ્ય મન્મથઃ ।
કુરરીવ સતી નિત્યં રોદિતિ સ્મ ત્વયા વિના

ઇત્યુક્ત્વા ચ યયૌ વાણી બ્રહ્માણી બ્રહ્મણઃ પદમ્ ।સ રેમે નિર્જને નિત્યં રામયા સહ સુન્દરઃ

એકદા મન્મથં દૈત્યૌ દદર્શ રહસિ શ્થિતમ્ ।
શૃઙ્ગારં રામયા સાર્ધં કુર્વન્તં કૌતુકેન ચ

સસ્મિતં સસ્મિતાયાશ્ચ મધ્યવક્ષઃસ્થલસ્થિતમ્ ।
રતિં દદર્શ કામેન મૂર્ચ્છિતાં સુરતોત્સુકામ્

દૃષ્ટ્વા ચુકોપ દૈત્યશ્ચ જગ્રાહ ખડ્ગમુત્તમમ્ ।
ઉવાચ ખડ્ગહસ્તશ્ચ કામદેવં રતિં સતીમ્

શમ્વર ઉવાચ
ધિક્ત્વાં મહાકામુકં ચ મૂર્ખં પણ્ડિતમાનિનમ્ ।
મહાપાતકિનાં શ્રેષ્ઠં પ્રમત્તં માતૃગામિનમ્

ધિક્ત્વાં ચ પુંશ્ચલીં મત્તાં કામુકીં હતચેતનામ્ ।
પુત્રં ગૃહીત્વા રહસિ કલોષિ સુરતિં સતિ

ઇત્યેવમુક્ત્વા ખડ્ગં ચ તામેવ હન્તુમૃદ્યતઃ ।
જિઘાંસન્તં રતિં દેત્યં પ્રેરયામાસ મન્મથઃ

પપાત દૂરતો બ્રહ્મન્મૂર્ચ્છિતઃ સ્વાઙ્ગપીડિતઃ ।
પુનશ્ચ ચેતનાં પ્રાપ્ય કોપેન પ્રજ્વલન્નિવ

શિવદત્તં ચ શૂલં ચ જગ્રાહ નિર્ભરેણ ચ ।
શતસૂર્યપ્રભં શૂલં પ્રલયાગ્નિસમં મુને

દૃષ્ટ્વાઽઽજગ્મુશ્ચ દેવાશ્ચ બ્રહ્મેશશેષસંજ્ઞકાઃ ।
પવનઃ કથયામાસ કર્ણે કામસ્ય યત્નતઃ

સ્મર સ્મર મહામાયાં દુર્ગાં તુર્ગતિનાશિનીમ્ ।
પવનસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દુર્ગાં સસ્માર મન્મથઃ

શૂલં બભૂવ તસ્યાઙ્ગે રમ્યં માલ્યં મનોહરમ્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રેણ ચ તં દૈત્યં જઘાન મન્મથો મુદા

રતિં ગૃહીત્વા યાનેન જગામ દ્વારકાં પુરીમ્ ।
પ્રયયુર્દેવતાઃ સર્વા સ્તુત્વા ચ પાર્વતીં સ્વયમ્

રુક્મિણી મઙ્ગલં કૃત્વા પ્રજગ્રાહ રતિં સુતમ્ ।
ઉત્સવં કારયામાસ પરં સ્વસ્ત્યયનં હરિઃ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ પૂજયામાસ પાર્વતીમ્ર ।
અથ કૃષ્ણઃ ક્રમેણૈવ વેદોક્તે મઙ્ગલે દિને

સપ્તાનાં રમણીનાં ચ પાણિગ્રાહં ચકાર હ ।
કાલિન્દીં સત્યભામાં ચ સત્યા રાગ્નિજિતીં સતીમ્

જામ્બવતીં લક્ષ્મણાં ચ સમુદ્વાહં ચકાર સઃ ।
તાભિઃ સાર્ધ ક્રમેણૈવ પુત્રત્પત્તિં ચકાર હ

એકસ્યાં દશપુત્રાશ્ચ કન્યકૈકા ક્રમેણ ચ ।
નિહત્ય નરકં દૈત્યં સપુત્રં ચ નૃપેશ્વરમ્

બલવન્તં મુરં દૈત્યં જઘાન રણમૂર્ધનિ ।
દદર્શ કન્યાસ્તત્રસ્થાઃ સહસ્રાણાં ચ ષોડશ

શતાધિકા વયસ્યાશ્ચ શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનાઃ ।
પ્રફુલ્લવદનાઃ સર્વા રત્નભૂષણભૂષિતાઃ

શુભક્ષણે ચ તાસાં ચ પાણિં જગ્રાહ માધવઃ ।
તાભિઃ સાર્ધં સ રેમે ચ ક્રમેણ ચ શુભક્ષણે

એકસ્યાં દશપુત્રાશ્ચ કન્યકૈકા ક્રમેણા ચ ।
હરેરેતાન્યપત્યાનિ બભૂવુશ્ચ પૃથક્પૃથક્

એકદા દ્વારકાં રમ્યાં દુર્વાસા મુનિપુંગવઃ ।
શિષ્યૈસ્ત્રિકોટિભિઃ સાર્ધમાજગામાવલીલયા

રાજા મહોગ્રસેનશ્ચ સપુત્રઃ સપુરોહિતઃ ।
વસુદેવો વાસુદેવોઽપ્યક્રૂરશ્ચોદ્ધવસ્તથા

નીત્વા ષોડશોપચારં પ્રણેમુર્મુનિપુંગવમ્ ।
શુભાર્શિષં ચ પ્રદદૌ તેભ્યો બ્રહ્મન્પૃથક્પૃથક્

એકાનંશાં ચ કન્યાં તાં દદૌ તસ્મૈ શુભક્ષણે ।
મુક્તામાણિક્યઙીરાંશ્ચ રત્નં ચ યૌતકં દદૌ

સ રેમે રામયા સાર્ધ માહેન્દ્રે રત્નમન્દિરે ।
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણં દદૌ તસ્મૈ શુભાશ્રમમ્

એકદા સ મુનિશ્રેષ્ઠઃ સમાલોચ્ય સ્વચેતસા ।
શયાનં કૃત્રચિદ્રમ્યપર્યઙ્કે રત્નનિર્મિતે

શ્રુતવન્તં પુરાણં ચ શ્રદ્ધયા કુત્રચિદ્ધિભુમ્ ।
મહોત્સવે નિયુક્તં ચ કુત્રચિત્પ્રાઙ્ગણે શુભે

તામબૂલં ભુક્તવન્તં ચ ભક્ત્યા દત્તં ચ સત્યયા ।
કુત્રચિત્સેવિતં તલ્પે રુક્મિણ્યા શ્ચેતચામરૈઃ

કાલિન્દીસેપિતપદં શયાનં કુત્રચિન્મુદા ।
સર્વત્ર સમસંભાષાં ચકાર ભગવાન્મુનિમ્

વિસ્મયં પ્રયયૌ વિપ્રૌ દૃષ્ટ્વા તત્પરમાદ્ભુતમ્ ।
તુષ્ટાવ જગતીનાથં રુક્મિણીમન્દિરે પુનઃ
વસન્તં ચ સુધર્માયાં સતાં સંસદિ સુન્દરમ્

દુર્વાસા ઉવાચ
જય જય જગતાં નાથ જિતસર્વ જનાર્દન સર્વાત્મક
સર્વેશ સર્વબીજ પુરાતન નિર્ગુણ નિરીહ

નિર્લિપ્ત નિરઞ્જન નિરાકાર ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહ સત્યમ્વરૂપસનાતન નિઃસ્વરૂપ નિત્યનૂતન

બ્રહ્મેશશેષધનેશવન્દિત પદ્મયા સેવિતપાદપદ્મ બ્રહ્મજ્યોતિરનિર્વચનીય વેદાવિદિતગુણરૂપ મહાકાશસંમાનનીય પરમાત્મન્નમોઽસ્તુ તે

ઇત્યેવમુક્ત્વા મનસા હરેરનુમતેન ચ ।
પ્રણમ્ય તસ્થૌ વિપ્રેન્દ્રસ્તત્રૈવ પુરતો હરેઃ

તમુવાચ જગન્નાથો હિતં સત્યં પુરાતનમ્ ।
જ્ઞાનં ચ વેદવિહિતં સર્વેષાં ચ સતાં મતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ
મા ભેર્વિપ્ર શિવાંશસ્ત્વં કિં ન જાનાસિ જ્ઞાનતઃ ।
અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે

અહમાત્મા ચ સર્વેષાં શાવાઃ સર્વે મયા વિના ।
પ્રાણિદેહાન્મયિ ગતે યાન્ત્યેવ સર્વશક્તયઃ

જાતાવપ્યેક એવાહં વ્યક્તાવેવ પૃથક્પૃથક્ ।
યો ભુઙ્ક્તે તસ્ય તૃપ્તિઃ સ્યાન્નાન્યેષાં ચ કદાચન

પૃથગ્જીવાદિસર્વેષાં પ્રતિમાનં ચ પ્રાણિનામ્ ।
પરિપૂર્ણતમોઽહં ચ ગોલોકે રાસમણ્ડલે

શ્રીદામશાપાદ્રાધા સા માં દ્રષ્ટુમક્ષમાઽધુના ।
સર્વે ચૈવાંશરૂપેણા કલયા ચ તદંશતઃ

રુક્મિણીમન્દિરે ચાંશોઽપ્યન્યાસાં મન્દિરે કલાઃ ।
મમાપિ કુત્રચિચ્ચાંશં કુત્ર ચિચ્ચ કલાકલાઃ

કલાકલાંશાઃ કુત્રાપિ પ્રતિમાસુ ચ દેહિષુ ।
ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો ગૃહસ્યાભ્યન્તરં યયૌ
દુર્વાસાશ્ચ પ્રિયાં ત્યક્ત્વા શ્રીહરેસ્તપસે ગતઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ મુનિકૃષ્ણસંઓ
દ્વાદશાધિકાશતતમોઽધ્યાયઃ