બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.111

અથૈકાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
રાધિકોવાચ
જ્ઞાનાત્મકશ્ચ પરમો બ્રહ્મેશશેષપૂજિતઃ ।
જ્ઞાનં ચ ન દદૌ તુભ્યં મન્મુલં પ્રેષિતા સતિ

તેનૈવ ચ્છદ્મના તુભ્યં ભાવાર્થં બોધયામિ કિમ્ ।
વેદાઃ સન્તશ્ચ ભાવાર્થં નૈવ જાનન્તિ તસ્ય ચ

સ્ત્રીજાતિરબલા મૂઢા વક્તુતોઽજ્ઞાનતત્પરા ।
તતસ્તદ્વિરહેણૈવ સંતતં હતચેતના

કિં વાઽહં કથયિષ્યામિ જ્ઞાનં પઞ્ચવિધેષુ ચ ।
ભક્ત્યાત્મકં સર્વપરં નિબોધ કથયામિ તે

શ્રીકૃષ્ણસ્ય વરેણાપિ ન સાધો નિર્ભયો ભવ ।
ગોલોકે ચાપિ પતનં સંભવેચ્ચ કુયોગિનઃ

તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય ભજસ્વ પરમેશ્વરમ્ ।
પુત્રબુદ્ધિં પરિત્યજ્ય બ્રહ્મરૂપં નિશામય

યશોદે ભવતી સર્વે પરિત્યજ્ય ચ નશ્વરમ્ ।
ગત્વા વૃન્દાવનં રમ્યં પુણ્યક્ષેત્રં ચ ભારતમ્

કૃત્વા ત્રિકાલસ્નાનં ચ નિર્મલે યમુનાજલે ।
કૃત્વાઽષ્ટદલપદ્મં ચ સ્નિગ્ધેન ચન્દનેન ચ

ધ્યાનેન ગર્ગદત્તેન શુદ્ધેન મનસા સતિ ।
સંપૂજ્ય પરમાનન્દં સાનન્દં વ્રજ તત્પદમ્

કૃત્વા નિકૃન્તનં કર્મ પિદૃભિઃ શતકૈઃ સહ ।
વૈષ્ણવેન સહાઽઽલાપં કુરુષ્વ સતતં સતિ

વરં હુતવહજ્વાલાં ભક્તો વાઞ્છતિ પઞ્જરમ્ ।
વરં ચ કણ્ટકે વાસં વરં ચ વિષ્ભક્ષણમ્

હરિભક્તિવિહીનાનાં ન સઙ્ગં નાશકારણમ્ ।
સ્વયં નષ્ટો ભક્તિહીનો બૃદ્ધિણેદં કરોતિ ચ

અઙ્કુરો ભક્તિવૃક્ષસ્ય ભક્તસઙ્ગેન વર્ધતે ।
પરં હરિકથાલાપપીયૂષાસેચનેન ચ

અભક્તાલાપદીપાગ્નિજ્વાલાયાઃ કલયાપિ ચ ।
અઙ્કુરઃ શુષ્કતાં યાતિ પુનઃ સેકેન વર્ધતે

તસ્માદભક્તસઙ્ગં ચ સાવધાનઃ પરિત્યજ ।
યથા દૃષ્ટ્વા કાલસર્પં નરો ભીત્વા પલાયતે

યશોદે ચ પ્રયત્નેન સ્વાત્મનઃ પુત્રમીશ્વરમ્ ।
રામ નારાયણનન્ત મુકુન્દ મધુસૂદન

કૃષ્ણ કેશવ કંસારે હરે વૈકુણ્ઠ વામન ।
ઇત્યેકાદશ નામાનિ પઠેદ્વા પાઠયેદિતિ

જન્મકોટિસહસ્રાણાં પાતકાદેવ મુચ્યતે ।
રાશબ્દો વિશ્વવચનો મશ્ચાપીશ્વરવાચકઃ

વિશ્વાનામીશ્વરો યો હિ તેન રામઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
રમતે રમયા સાર્વં તેન રામં વિદુર્બુધા

રમાયા રમણસ્થાનં રામં રામવિદો વિદુઃ ।
રાશ્ચેતિ લક્ષ્મીવચનો મશ્ચાપીશ્વરવાચકઃ

લક્ષ્મીપતિં ગતિં રામં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।
નામ્નાં સહસ્રં દિવ્યાનાં સ્મરણે યત્ફલં લભેત્

તત્ફલં લભતે નૂનં રામોચ્ચારણમાત્રતઃ ।
સારૂપ્યમુક્તિવચનો સારેતિ ચ વિદુર્બુધાઃ

યો દેવોઽપ્યયનં તસ્ય સ ચ નારાયણઃ સ્મૃતઃ ।
નારાશ્ચ કૃતપાપાશ્ચાપ્યયનં ગમનં સ્મૃતમ્

યતો હિ ગમનં તેષાં સોઽયં નારાયણઃ સ્મૃતઃ ।
સકૃન્નારાયણેત્યુક્ત્વા પુમાન્કલ્મશતત્રયમ્

ગઙ્ગાદિસર્વતીર્થેષુ સ્નાતો ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ।
નારં ચ મોક્ષણં પુણ્યમયનં જ્ઞાનમીપ્સિતમ્

તયોર્જ્ઞાનં ભવેદ્યસ્માત્સોઽયં નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
નાસ્ત્યન્તો યસ્ય વેદેષુ પુરાણેષુ ચતુર્ષુ ચ

શાસ્ત્રેષ્વન્યેષુ યોગેષુ તેનાનન્તં વિદુર્બુધાઃ ।
મુકુમધ્યયમાનં ચ નિર્વાણં મોક્ષવાચકમ્

*
તદ્દદાતિ ચ યો દેવો મુકુંદસ્તેન કીર્તિતઃ ।
મુકું ભક્તિરસપ્રેમવચનં વેદસંમતમ્

**
યસ્તં દદાતિ ભક્તેભ્યો મુકંદસ્તેન કીર્તિતઃ ।
સૂદનં મધુદૈત્યસ્ય યસ્માત્સ મધુસૂદનઃ

ઇતિ સન્તો વદન્તીશં વેદે ભિન્નાર્થમીપ્સિતમ્ ।
મધુ ક્લીબં ચ માધ્વીકે કૃતકર્મશુભાશુભે

ભક્તાનાં કર્મણાં ચૈવ સૂદનં મધુસૂદનઃ ।
પરિણામાશુભં કર્મં ભ્રાન્તાનાં મધુરં મધુ

કરોતિ સૂદનં યો હિ સ એવ મધુસૂદનઃ ।
કૃષિરુત્કૃષ્ટવચનો ણશ્ચ સદ્ભક્તિવાચકઃ

અશ્ચાપિ દાતૃવચનઃ કૃષ્ણં તેન વિદુર્બુધાઃ ।
કૃષિશ્ચ પરમાનન્દે ણશ્ચ તદ્દાસ્યકર્મણિ

તયોર્દાતા ચ યો દેવસ્તેન કૃષ્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
કોટિજન્માર્જિતે પાપે કૃષિઃક્લેશે ચ વર્તતે

ભક્તાનાં ણશ્ચ નિર્વાણે તેન કૃષ્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
નામ્નાં સહસ્રં દિવ્યાનાં ત્રિરાવૃત્ત્યા ચયત્ફલમ્

એકાવૃત્ત્યા તુ કૃષ્ણસ્ય તત્ફલં લભતે નરઃ ।
કૃષ્ણનામ્નઃ પરં નામ ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

સર્વેભ્યશ્ચ પરં નામ કૃષ્ણેતિ વૈદિકા વિદુઃ ।
કૃષ્ણ કૃષ્ણોતિ હે ગોપિ યસ્તં સ્મરતિ નિત્યશઃ

જલં ભિત્ત્વા યથા પદ્મં નરકાદુદ્ધરેચ્ચ સઃ ।
કૃષ્ણેતિ મઙ્ગલં નામ યસ્ય વાચિ પ્રવર્તતે

ભસ્મીભવન્તિ સદ્યસ્તુ મહાપાતકકોટયઃ ।
અશ્વમેધસહસ્રેભ્યઃ ફલં કૃષ્ણજપસ્ય ચ

વરં તેભ્યઃ પુનર્જન્મ નાતો ભક્તપુનર્ભવઃ ।
સર્વેષામપિ યજ્ઞાનાં લક્ષાણિ ચ વ્રતાનિ ચ

તીર્થસ્નાનાનિ સર્વાણિ તપાંસ્યનશનાનિ ચ ।
વેદપાઠસહસ્રાણિ પ્રાદક્ષિણ્યં ભુવઃ શતમ્

કૃષ્ણનામજપસ્યાસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ।
તેષાં લોભા દ્ભવેત્સ્વર્ગફલં ચ સુચિરં નૃણામ્

સ્વર્કાદવશ્યં પુંસશ્ચ જપકર્તુર્હરેઃ પદમ્ ।
કે જલે સર્વદેહેઽપિ શયનં યસ્ય ચાઽઽત્મનઃ

વદન્તિ વૈદિકાઃ સર્વે તં દેવં કેશવં પરમ્ ।
કંસશ્ચ પાતકે વિઘ્ને રોગે શોકે ચ દાનવે

તેષામરિર્નિહન્તા ચ સ કંસારિઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
રુદ્રરૂપેણ સંહર્તા વિશ્વાનામપિ નિત્યશઃ

ભક્તાનાં પાતકાનાં ચ હરિસ્તેન પ્રકીર્તિતઃ ।
મા ચ બ્રહ્મસ્વરૂપા યા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી

નારાયણીતિ વિખ્યાતા વિષ્ણુમાયા સનાતની ।
મહાલક્ષ્મીસ્વરૂપા ચ વેદમાતા સરસ્વતી
રાધા વસુંધરા ગઙ્ગા તાસાં સ્વામી ચ માધવઃ

બ્રહ્મેશશેષાદિભવૈશ્ચ વન્દ્યં ધ્યાનૈર્ન કિંચિત્સનકાદિભિશ્ચ ।
વેદૈઃ પુરાણૈર્ન નિરૂપિતં ચ ભજસ્વ ભક્ત્યા નવનીતચોરમ્

ક્વ ચાપિ દુગ્ધં ક્વ દઘિ ઘૃતં વા નવોદ્ધૃતં વા ક્વ ચ તક્રમીપ્સિતમ્ ।
તેષાં ક્વ ચોરોભવતિં ક્વ ચાપિ ક્વ બન્ધનં તે ભવમૂલમધ્યે

ન યોગિભિઃ સિદ્ધગણૈર્મુનીન્દ્રૈર્ન ભક્તસંઘૈર્ભવપદ્મશેષૈઃ ।
યોગૈર્ન બદ્ધો ન હિ રક્ષિતું ક્ષમૈઃ કથં સ વદ્ધસ્તવ મૂલમધ્યતઃ

પ્રમ્ણાનુ ભક્ત્યા સ્તવનેન પૂજયા ભજસ્વ પુત્રં તરસા ચ ભારતે ।
હૃત્પદ્મમધ્યે સ્થિતમીશ્વરં પરં ધ્યાનેન યત્નેન ચ સંતતં સતિ

વરં વૃણુષ્વ ભદ્રં તે યત્તે મનસિ વાઞ્છિતમ્ ।
સર્વં દાસ્યામિ જગતિ દેવાનામપિ દુર્લભમ્

યશોદોવાચ
હરૌ ચ નિશ્ચલા ભક્તિસ્તદ્દાસ્યં વાઞ્છિતં મમ ।
તવ નામ્નશ્ચ વ્યુત્પત્તિઃ કા વા તદ્વક્તુમર્હસિ

રાધિકોવાચ
ભવેદ્ભક્તિર્નિશ્ચલા તે હરેર્દાસ્યં ચ દુર્લભમ્ ।
લભસ્વ મદ્વરેણાપિ કથયામિ સુનિર્ણયમ્

પુરા નન્દેન દૃષ્ટાઽહં ભાણ્ડીરે વટમૂલકે ।
મયા ચ કથિતો નન્દો નિષિદ્ધશ્ચ પ્રજેશ્વરઃ

અહમેવ સ્વયં રાધા છાયા રાયણકામિની ।
રાયણઃ શ્રીહરેરંશઃ પાર્ષદપ્રવરો મહાન્

રાશબ્દશ્ચ મહાવિષ્ણુર્વિશ્વાનિ યસ્ય લોમસુ ।
વિશ્વપ્રાણિષુ વિશ્વેષુ ધા ધાત્રી માતૃવાચકઃ

ધાત્રી માતાઽહમેતેષાં મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ।
તેન રાધા સમાખ્યાતા હરિણા ચ પુરા બુધૈઃ

અહં સુદામશાપેન વૃષભાનસુતાઽધુના ।
શતવર્ષં ચ વિચ્છેદો હરિણા સહ સાંપ્રતમ્

વૃષભાનશ્ચ કૃષ્ણસ્ય પાર્ષદપ્રવરો મહાન્ ।
પિતૄણાં માનસી કન્યા મમ માતા કલાવતી

અયોનિસંભવાઽહં ચ મમ માતા ચ ભારતે ।
પુનઃ સાર્થં ચ યુષ્માભિર્યાસ્યામિ શ્રીહરેઃ પદમ્

ઇતિ તે કથિતં સર્વં વ્રજં વ્રજ વ્રજેશ્વરિ ।
વ્રજેશ્વરેણ સહિતા સ્વામિના જ્ઞાનિના સતિ

મમાધુના ચ ભવતી ધ્યાનસ્ય વ્યવધાનિકા ।
ધ્યાનભઙ્ગે મહાદોષો નરાણામપિ સુન્દરિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારાદનાઓ રાધાયશોદાસંઓ એકાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

૪.૧૧૧.૨૭ મુકુમવ્યયમાન્તઞ્ચ નિર્વ્વાણમોક્ષવાચકમ્। (પાઠભેદઃ)
૪.૧૧૧.૨૮ મુકુર્મુક્તૌ મહેશે મુઃ કુઃ પૃથિવ્યામશોભને - ઇતિ દુર્ગાદાસધૃતહડ્ડચન્દ્રઃ