બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.11

॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
એકદા ગોકુલે સાધ્વી યશોદા નંદગેહિની ॥
ગૃહકર્મણિ સંસક્તા કૃત્વા બાલં સ્વવક્ષસિ

વાત્યારૂપં તૃણાવર્તમાગચ્છંતં ચ ગોકુલમ્ ॥
શ્રીહરિર્મનસા જ્ઞાત્વા ભારયુક્તો બભૂવ હ

ભારાક્રાંતા યશોદા ચ તત્યાજ બાલકં તદા ॥
શયનં કારયિત્વા ચ જગામ યમુનાં મુને

એતસ્મિન્નંતરે ત વાત્યારૂપધરોઽસુરઃ ॥
આદાય તં ભ્રામયિત્વા ગત્વા ચ શતયોજનમ્

બભંજ વૃક્ષશાખાશ્ચ હ્યંધીભૂતં ચ ગોકુલમ્ ॥
ચકાર સદ્યો માયાવી પુનસ્તત્ર પપાત હ

અસુરોઽપિ હરિસ્પર્શાજ્જગામ હરિમંદિરમ્ ॥
સુંદરં રથમારુહ્ય કૃત્વા કર્મક્ષયં સ્વકમ્

પાંડ્યદેશોદ્ભવો રાજા શાપાદ્દુર્વાસસોઽસુરઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણચરણસ્પર્શાદ્ગોલોકં સ જગામ હ

વાત્યારૂપે ગતે ગોપા ગોપ્યશ્ચ ભયવિહ્વલાઃ ॥
ન દૃષ્ટ્વા બાલકં તત્ર શયાનં શયને મુને

સર્વે નિજઘ્નુઃ સ્વં વક્ષસ્થલં શોકાકુલા ભયાત્ ॥
કેચિન્મૂર્છામવાપુશ્ચ રુરુદુશ્ચાપિ કેચન

અન્વેષણં પ્રકુર્વંતો દદૃશુર્બાલકં વ્રજે ॥
ધૂલિધૂસરસર્વાંગં પુષ્પોદ્યાનાંતરસ્થિતમ્

બાહ્યૈકદેશે સરસસ્તીરે નીરસમન્વિતે ॥
પશ્યંતં ગગનં શશ્વદ્વદંતં ભયકાતરમ્

ગૃહીત્વા બાલકં નંદઃ કૃત્વા વક્ષસિ સત્વરમ્ ॥
દર્શં દર્શં મુખં તસ્ય રુરોદ ચ શુચાઽન્વિતઃ

યશોદા રોહિણી શીઘ્રં દૃષ્ટ્વા બાલં રુરોદ ચ ॥
કૃત્વા વક્ષસિ તદ્વક્ત્રં ચુચુંબ ચ મુહુર્મુહુઃ

મંગલં કારયામાસ સ્નાપયામાસ બાલકમ્ ॥
સ્તનં દદૌ યશોદા ચ પ્રસન્નવદનેક્ષણા

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કથં શશાપ દુર્વાસાઃ પાંડ્યદેશોદ્ભવં નૃપમ્ ॥
સુવિચાર્ય વદ બ્રહ્મન્નિતિહાસં પુરાતનમ્

॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥ ॥
પાંડ્યદેશાધિપો રાજા સહસ્રાક્ષઃ પ્રતાપવાન્ ॥
સ્ત્રીસહસ્રં સમાદાય કામબાણપ્રપીડિતઃ

મનોહરે નિર્જને ચ પર્વતે ગંધમાદને ॥
વિજહાર નદીતીરે પુષ્પોદ્યાને મનોરમે

નાનાપ્રકારશૃગારં વિપરીતાદિકં નૃપઃ ॥
નખદંતક્ષતાંગં ચ કામિનીનાં ચકાર સઃ

કૃત્વા મૂર્તિસહસ્રં ચ યોગીંદ્રો નૃપતીશ્વરઃ ॥
કૃત્વા સ્થલવિહારં ચ જલક્રીડાં ચકાર હ

નાર્યો વિવસનાઃ સર્વા નગ્નાશ્ચ નૃપયોષિતઃ ॥
વિજહ્રુશ્ચ પુષ્પભદ્રાનદીતીરે મનોહરે

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર સમાયાતો મહામુનિઃ ॥
શિષ્યલક્ષૈઃ પરિવૃતો ગચ્છન્વૈ શંકરં પ્રતિ

દૃષ્ટ્વા મુનિં મહામત્તો નોત્તસ્થૌ ન નનામ હ ॥
વાચા હસ્તેન રાજા ચ સંભાષાં ન ચકાર હ

દૃષ્ટ્વા ચુકોપ નૃપતિં શશાપ સ્ફુરિતાધરઃ ॥
અસુરો ભવ પાપિષ્ઠ યોગાદ્ભ્રષ્ટો ભુવં વ્રજ

ભારતે લક્ષવર્ષં ચ સ્થાતવ્યં તે નરાધમ ॥
તતો હરિપદસ્પર્શાદ્ગોલોકં યાસ્યસિ ધ્રુવમ્

સ્થાનેસ્થાને હે મહિષ્યો જનિં લભત ભારતે ॥
રાજેંદ્રગેહે રાજેંદ્રાદ્ભવિષ્યથ મનોહરાઃ

ઇત્યુક્ત્વા તુ મુનીંદ્રસ્તુ જગામ શંકરાલયમ્ ॥
હા હા શબ્દં વિચક્રુશ્ચ શિષ્યસંઘાઃ કૃપાલવઃ

ગતે મુનીંદ્રે રાજેંદ્રો રુરોદ ચ સરિત્તટે ॥
રુરુદૂ રમણીયાશ્ચ રમણ્યો વિરહાતુરાઃ ॥

હે નાથ રમણશ્રેષ્ઠેત્યુચ્ચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥
ત્વાં વિના વા ક્વ યાસ્યામો વયં ત્વં વા ક્વ યાસ્યસિ

વયં નો વિહરિષ્યામસ્ત્વયા સાર્દ્ધં સુનિર્જને ॥
ન કરિષ્યસિ રાજ્યં ત્વં ન યાસ્યામો ગૃહં વયમ્

શરચ્ચંદ્રપ્રભામુષ્ટં ન દ્રક્ષ્યામો મુખં તવ ॥
પ્રસારિતાભ્યાં બાહુભ્યાં નાનયિષ્યામ ઇત્યતઃ

ઇત્યુક્ત્વા રુરુદુઃ સર્વાઃ પુરસ્કૃત્ય નરાધિપમ્ ॥
મૂર્છામવાપુશ્ચરણં ધૃત્વા રાજ્ઞઃ સરિત્તટે

રાજાઽગ્નિકુણ્ડમાધાય નારીભિઃ સહ નારદ ॥
સ્મૃત્વા હરિપદાંભોજં જ્વલદગ્નિં વિવેશ હ

હાહાકારં સુરાઃ સર્વે વિચક્રુર્ગગને સ્થિતાઃ॥
ઇત્યૂચુર્મુનયશ્ચૈવ દૈવં ચ બલવત્તરમ્

સ ચ રાજા તૃણાવર્તો જગામ હરિમંદિરમ્॥
મહિષ્યો ભારતે વર્ષે લેભિરે જન્મ વાઞ્છિતમ્

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં હરેર્માહાત્મ્ય મુત્તમમ્ ॥
માક્ષણં નૃપતેશ્ચૈવ મુનીંદ્રશાપહેતુકમ્

ઇતિ શ્રીબ્ર૦ મ૦ શ્રીકૃષ્ણજ૦ નારાયણનારદસંવાદે તૃણાવર્તવધો નામૈ કાદશોઽધ્યાયઃ