બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.1

॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
॥ શ્રીસરસ્વત્યૈ નમઃ ॥
॥ શ્રીગોપીજનવલ્લભાય નમઃ ॥
॥ અથ બ્રહ્મવૈવર્તીયશ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડપ્રારંભઃ ॥
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ॥
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુતં પ્રથમતો બ્રહ્મન્બ્રહ્મખણ્ડં મનોહરમ્ ॥
બ્રહ્મણો વદનાંભોજાત્પરમાદ્ભુતમેવ ચ

તતસ્તદ્વચનાત્તૂર્ણં સમાગત્ય તવાંતિકમ્ ॥
શ્રુતં પ્રકૃતિખણ્ડં ચ સુધાખંડાત્પરં વરમ્

તતો ગણપતેઃ ખંડમખંડભવખંડનમ્ ॥
ન મે તૃપ્તં મનો લોલં વિશિષ્ટં શ્રોતુમિચ્છતિ

શ્રીકૃષ્ણજન્મખંડં ચ જન્માદેઃ ખંડનં નૃણામ્ ॥
પ્રદીપં સર્વતત્ત્વાનાં કર્મઘ્નં હરિભક્તિદમ્

સદ્યો વૈરાગ્યજનનં ભવરોગનિકૃંતનમ્ ॥
કારણં મુક્તિબીજાનાં ભવાબ્ધેસ્તારણં પરમ્

કર્મોપભોગરોગાણાં ખંડને ચ રસાયનમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણચરણાંભોજપ્રાપ્તિસોપાન કારણમ્

જીવનં વૈષ્ણવાનાં ચ જગતાં પાવનં પરમ્ ॥
વદ વિસ્તાર્ય માં ભક્તં શિષ્યં ચ શરણાગતમ્

કેન વા પ્રાર્થિતઃ કૃષ્ણ આજગામ મહીતલમ્ ॥
સર્વાંશૈરેક એવેશઃ પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્

યુગે કુત્ર કુતો હેતોઃ કુત્ર વાઽઽવિર્બભૂવ હ ॥
વસુદેવોઽસ્ય જનકઃ કો વા કા વા ચ દેવકી

વદ કસ્ય કુલે જન્મ માયયા સુવિડંબનમ્ ॥
કિં ચકાર સમાગત્ય કેન રૂપેણ વા હરિઃ ॥

જગામ ગોકુલં કંસભયેન સૂતિકાગૃહાત્ ॥
કથં કંસાત્કીટતુલ્યાદ્ભયેશસ્ય ભયં મુને

હરિર્વા ગોપવેષેણ ગોકુલે કિં ચકાર હ ॥
કુતો ગોપાઙ્ગનાસાર્ધં વિજહાર જગત્પતિઃ

કા વા ગોપાંગના કે વા ગોપાલા બાલરૂપિણઃ ॥
કા વા યશોદા કો નંદઃ કિં વા પુણ્યં ચકાર હ

કથં રાધા પુણ્યવતી દેવી ગોકુલવાસિની ॥
વ્રજે વા વ્રજકન્યા સા બભૂવ પ્રેયસો હરેઃ

કથં ગોપ્યો દુરારાધ્યં સંપ્રાપુરીશ્વરં પરમ્ ॥
કથં તાશ્ચ પરિત્યજ્ય જગામ મથુરાં પુનઃ

ભારાવતરણં કૃત્વા કિં વિધાય જગામ સઃ ॥
કથયસ્વ મહાભાગ પુણ્યશ્રવણકીર્તન

સુદુર્લભાં હરિકથાં તરણિં ભવસાગરે ॥
નિષેકભોગનિગડક્લેશચ્છેદન કર્તનીમ્

પાપેંધનાનાં દહને જ્વલદગ્નિશિખામિવ ॥
પુંસાં શ્રુતવતાં કોટિજન્મકિલ્બિષનાશિનીમ્

મુક્તિં કર્ણસુધારમ્યાં શોકસાગરનાશિનીમ્ ॥
મહ્યં ભક્તાય શિષ્યાય જ્ઞાનં દેહિ કૃપાનિધે

તપોજપમહાદાનાત્પૃથિવ્યાં તીર્થદર્શનાત્ ॥
શ્રુતિપાઠાદનશનાદ્વ્રતાદ્દેવાર્ચનાદપિ

દીક્ષાયાઃ સર્વયજ્ઞેષુ યત્ફલં લભતે નરઃ ॥
ષોડશીં જ્ઞાનદાનસ્ય કલાં નાર્હતિ તત્ફલમ્

પિત્રાઽહં પ્રેષિતો જ્ઞાનાદાનાય તવ સન્નિધિમ્ ॥
સુધાસમુદ્રં સંપ્રાપ્ય કો વાઽન્યત્પાતુમિચ્છતિ

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥ ॥
મયા જ્ઞાતોઽસિ ધન્યસ્ત્વં પુણ્યરાશિઃ સુમૂર્તિમાન્ ॥
કરોષિ ભ્રમણં લોકાન્પાવિતું કુલપાવન

જનાનાં હૃદયં સદ્યઃ સુવ્યક્તં વચનેન વૈ ॥
શિષ્યે કલત્રે કન્યાયાં દૌહિત્રે બાંધવેઽપિ ચ

પુત્રે પૌત્રે ચ વચસિ પ્રતાપે ચાપદિ સ્ત્રિયામ્ ॥
વૃદ્ધૌ વૈરિણિ વિદ્યાયાં જ્ઞાયતે હૃદયં નૃણામ્

જીવન્મુક્તોઽસિ પૂતસ્ત્વં શુદ્ધભક્તો ગદાભૃતઃ ॥
પુનાસિ પાદરજસા સર્વાધારાં વસુન્ધરામ્

પુનાસિ લોકાન્ત્સર્વાંશ્ચ સ્વીયવિગ્રહદર્શનાત્ ॥
સુમંગલાં હરિકથાં તેન ત્વં શ્રોતુમિચ્છસિ

યત્ર કૃષ્ણકથાઃ સંતિ તત્રૈવ સર્વદેવતાઃ ॥
ઋષયો મુનયશ્ચૈવ તીર્થાનિ નિખિલાનિ ચ

કથાઃ શ્રુત્વા કથાંતે તે યાંતિ સન્તો નિરાપદમ્ ॥
ભવંતિ તાનિ તીર્થાનિ યેષુ કૃષ્ણકથાઃ શુભાઃ

સદ્યઃ કૃષ્ણકથાવક્તા સ્વસ્ય પુંસાં શતં શતમ્॥
સમુદ્ધૃત્ય શ્રુતવતાં પુનાતિ નિખિલં કુલમ્

પ્રષ્ટા તુ પ્રશ્નમાત્રેણ પુનાતિ કુલમાત્મનઃ ॥
શ્રોતા શ્રવણમાત્રેણ સ્વકુલં સ્વ સ્વબાંધવાન્

શતજન્મતપસ્તપ્તો જન્મેદં ભારતે લભેત્ ॥
કરોતિ સફલં જન્મ શ્રુત્વા હરિકથામૃતમ્

અર્ચનં વંદનં મન્ત્રજપઃ સેવનમેવ ચ ॥
સ્મરણં કીર્તનં શશ્વદ્ગુણશ્રવણમીપ્સિતમ્

નિવેદનં તસ્ય દાસ્યં નવધા ભક્તિલક્ષણમ્ ॥
કરોતિ જન્મ સુફલં કૃત્વૈતાનિ ચ નારદ

ન ચ વિઘ્નો ભવેત્તસ્ય પરમાયુર્ન નશ્યતિ ॥
ન યાતિ તત્પુરઃ કાલો વૈનતેયમિવોરગઃ

ન જહાતિ સમીપં ચ ક્ષણં તસ્ય હરિઃ સ્વયમ્ ॥
ઉપતિષ્ઠતિ તૂર્ણં તમણિમાદિકસિદ્ધયઃ

સુદર્શનં ભ્રમત્યેવ તસ્ય પાર્શ્વે દિવાનિશમ્ ॥
કૃષ્ણાજ્ઞયા ચ રક્ષાર્થં કો વા કિં કર્તુમીશ્વરઃ

ન યાંતિ તત્સમીપં ચ સ્વપ્નેઽપિ યમકિંકરાઃ ॥
જ્વલદગ્નિં યથા દૃષ્ટ્વા શલભા ન વ્રજંતિ તમ્

વ્યાધયો વિપદઃ શોકા વિપ્રાશ્ચ ન પ્રયાંતિ તમ્ ॥
ન યાતિ તત્સમીપં ચ મૃત્યુર્મૃત્યુભયાન્મુને

ઋષયો મુનયઃ સિદ્ધાઃ સન્તુષ્ટાઃ સર્વદેવતાઃ ॥
સ ચ સર્વત્ર નિઃશંકઃ સુખી કૃષ્ણપ્રસાદતઃ

તવ કૃષ્ણકથાયાં ચ રતિરાત્યંતિકી સદા ॥
જનકસ્ય સ્વભાવો હિ જન્યે તિષ્ઠતિ નિશ્ચિતમ્

વિપ્રેંદ્ર કા પ્રશંસેયં જન્મ તે બ્રહ્મમાનસે ॥
યત્ર યત્ર કુલે જન્મ તન્મતિસ્તાદૃશી ભવેત્

પિતા વિધાતા જગતાં કૃષ્ણપાદાબ્જસેવયા ॥
નિત્યં કરોતિ યઃ શશ્વન્નવધા ભક્તિલક્ષણમ્

રતિઃ કૃષ્ણકથાયાં ચ યસ્યાશ્રુપુલકોદ્ગમઃ ॥
મનો નિમગ્નં તત્રૈવ સ ભક્તઃ કથિતો બુધૈઃ

પુત્રદારાદિકં સર્વં જાનાતિ શ્રીહરેરિતિ ॥
આત્મના મનસા વાચા સ ભક્તઃ કથિતો બુધૈઃ

નિર્જને તીર્થસંપર્કે નિઃસંગા યે મુદાઽન્વિતાઃ ॥
ધ્યાયંતે ચરણાંભોજં શ્રીહરેસ્તે ચ વૈષ્ણવાઃ

દયાઽસ્તિ સર્વજીવેષુ સર્વં કૃષ્ણમ યં જગત્ ॥
યો જાનાતિ મહાજ્ઞાની સ ભક્તો વૈષ્ણવો મતઃ

શશ્વદ્યે નામ ગાયંતિ ગુણં મંત્રં જપંતિ ચ ॥
કુર્વંતિ શ્રવણં ગાથા વદંતિ તેઽતિવૈષ્ણવાઃ

લબ્ધાનીષ્ટાનિ વસ્તૂનિ પ્રદાતું હરયે મુદા ॥
તૂર્ણં યસ્ય મનો હૃષ્ટં સ ભક્તો જ્ઞાનિનાં વરઃ

યન્મનો હરિપાદાબ્જે સ્વપ્ને જ્ઞાને દિવાનિશમ્॥
પૂર્વકર્મોપભોગં ચ બહિર્ભુઙ્ક્તે સ વૈષ્ણવઃ

ગુરુવક્ત્રાદ્વિષ્ણુમંત્રો યસ્ય કર્ણે વિશત્યલમ્ ॥
તં વૈષ્ણવં મહાપૂતં પ્રવદંતિ મનીષિણઃ

પૂર્વાન્ત્સપ્ત પરાન્ત્સપ્ત સપ્ત માતામહાદિકાન્ ॥
સોદરાનુદ્ધરેદ્ભક્તઃ સ્વપ્રસૂં ચ પ્રસૂપ્રસૂમ્

કલત્રં કન્યકાં બંધું શિષ્યં દૌહિત્રમાત્મનઃ ॥
કિંકરાન્કિંકરીશ્ચૈવમુદ્ધરેદ્વૈષ્ણવઃ સદા

સદા વાંછતિ તીર્થાનિ વૈષ્ણવસ્પર્શદર્શને ॥
પાપિદત્તાનિ પાપાનિ તેષાં નશ્યંતિ સંગતઃ

ગોદોહનક્ષણં યાવદ્યત્ર તિષ્ઠંતિ વૈષ્ણવાઃ ॥
તત્ર સર્વાણિ તીર્થાનિ સંતિ તાવન્મહીતલે

ધ્રુવં તત્ર મૃતઃ પાપી મુક્તો યાતિ હરેઃ પદમ્ ॥
તથૈવ જ્ઞાનગંગાયામંતે કૃષ્ણસ્મૃતૌ યથા

તુલસીકાનને ગોષ્ઠે શ્રીકૃષ્ણમંદિરે પરે॥
વૃંદારણ્યે હરિદ્વારે તીર્થેષ્વન્યેષુ વા યથા

પાપાનિ પાપિનાં યાંતિ તીર્થસ્નાનાવગાહનાત્ ॥
તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ વૈષ્ણવસ્પર્શવાયુના

ન હિ સ્થાતું શક્નુવંતિ પાપાન્યેવ કૃતાનિ ચ ॥
જ્વલદગ્નૌ યથા ક્ષિપ્રં શુષ્કાણિ હિ તૃણાનિ ચ

ભક્તં વર્ત્મનિ ગચ્છંતં યે યે પશ્યંતિ માનવાઃ॥
સપ્તજન્માર્જિતાઘાનિ તેષાં નશ્યંતિ નિશ્ચિતમ્

યે નિંદંતિ હૃષીકેશં તદ્ભક્તં પુણ્યરૂપિણમ્ ॥
શતજન્માર્જિતં પુણ્યં તેષાં નશ્યતિ નિશ્ચિતમ્

તે પચ્યંતે મહાઘોરે કુંભીપાકે ભયાનકે ॥
ભક્ષિતાઃ કીટસંઘેન યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ

તસ્ય દર્શનમાત્રેણ પુણ્યં નશ્યતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
ગંગાં સ્નાત્વા રવિં નત્વા તદા વિદ્વાન્વિશુધ્યતિ

વૈષ્ણવસ્પર્શમાત્રેણ મુક્તો ભવતિ પાતકી ॥
તસ્ય પાપાનિ હંત્યેવ સ્વાંતઃસ્થો મધુસૂદનઃ॥

ઇત્યેવં કથિતો વિપ્ર વિષ્ણુવૈષ્ણવયોર્ગુણઃ ॥
અધુના શ્રીહરેર્જન્મ નિબોધ કથયામિ તે

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખંડે નારાયણનારદસંવાદે વિષ્ણુવૈષ્ણવયોર્ગુણપ્રશંસાપ્રસ્તાવવર્ણનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ