બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.44

પાર્વત્યુવાચ ॥
સર્વે જાનન્તિ જગતિ દુર્ગાં શઙ્કરકિંકરીમ્ ॥
અપેક્ષા રહિતા દાસી તસ્યા વૈ જીવનં વૃથા

ઈશ્વરસ્ય સમાઃ સર્વાસ્તૃણપર્વતજાતયઃ ॥
દાસીપુત્રસ્ય શિષ્યસ્ય દોષઃ કસ્યેતિ ચ પ્રભો

વિચારં કર્તુમુચિતં ત્વં ચ ધર્મવિદાં વરઃ ॥
વીરભદ્રઃ કાર્ત્તિકેયઃ પાર્ષદાઃ સન્તિ સાક્ષિણઃ

સાક્ષ્યે મિથ્યાં કો વદેદ્વા દ્વાવેષાં ભ્રાતરૌ સમૌ ॥
સાક્ષ્યે સમે શત્રુમિત્રે સતાં ધર્મનિરૂપણે

સાક્ષી સભાયાં યત્સાક્ષ્યં જાનન્નપ્યન્યથા વદેત્ ॥
કામતઃ ક્રોધતો વાઽપિ લોભેન ચ ભયેન ચ

સ યાતિ કુમ્ભીપાકં ચ નિપાત્ય શતપૂરુષમ્ ॥
તૈશ્ચ સાર્દ્ધં વસેત્તત્ર યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરમ્

અહં વિબોધિતું શક્તા યન્નિર્ણેત્રી દ્વયોરપિ ॥
તથાઽપિ તવ સાક્ષાત્તુ મમાજ્ઞા નિન્દિતા શ્રુતૌ

કિંકરાણાં પ્રભા તત્ર નૃપે વસતિ સંસદિ ॥
ઉદિતે ભાસ્કરે પૃથ્વ્યાં ખદ્યોતો હિ યથા પ્રભો

સુચિરં તપસા પ્રાપ્તં ત્વદીયં ચરણામ્બુજમ્ ॥
પરિત્યાગભયેનૈવ સન્તતં ભીતયા મયા

યત્કિંચિત્કોપશોકાભ્યામુક્તં મોહેન તત્પરમ્॥
તત્ક્ષમસ્વ જગન્નાથ પુત્રસ્નેહાચ્ચ દારુણાત્

ત્વયા યદિ પરિત્યક્તા તદા પુત્રેણ તેન કિમ્ ॥
સાધ્વ્યાઃ સદ્વંશજાયાશ્ચ શતપુત્રાધિકઃ પતિઃ

અસદ્વંશપ્રસૂતા યા દુશ્શીલા જ્ઞાનવર્જિતા ॥
સ્વામિનં મન્યતે નાસૌ પિત્રોર્દોષેણ કુત્સિતા

કુત્સિતં પતિતં મૂઢં દરિદ્રં રોગિણં જડમ્ ॥
કુલજા વિષ્ણુતુલ્યં ચ કાન્તં પશ્યતિ સન્તતમ્

હુતાશનો વા સૂર્ય્યો વા સર્વતેજસ્વિનાં વરઃ ॥
પતિવ્રતાતેજસશ્ચ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

મહાદાનાનિ પુણ્યાનિ વ્રતાન્યનશનાનિ ચ ॥
તપાંસિ પતિસેવાયાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

પુત્રોવાઽપિ પિતા વાઽપિ બાન્ધવોઽથ સહોદરઃ ॥
યોષિતાં કુલજાતાનાં ન કશ્ચિત્સ્વામિનઃ સમઃ

ઇત્યુક્ત્વા સ્વામિનં દુર્ગા દદર્શ પુરતો ભૃગુમ્ ॥
શમ્ભોઃ પદાબ્જં સેવન્તં નિર્ભયં તમુવાચ હ

પાર્વત્યુવાચ ॥
અહો રામ મહાભાગ બ્રહ્મવંશ્યોઽસિ પણ્ડિતઃ ॥
પુત્રોઽસિ જમદગ્નેશ્ચ શિષ્યો વૈ યોગિનાં ગુરોઃ

માતા તે રેણુકા સાધ્વી પદ્માંશા સત્કુલોદ્ભવા ॥
માતામહો વૈષ્ણવશ્ચ માતુલશ્ચ તતોઽધિકઃ ॥ ।

ત્વં ચ રેણુકભૂપસ્ય મનુવંશોદ્ભવસ્ય ચ ॥
દૌહિત્રો માતુલઃ સાધુઃ શૂરો વિષ્ણુપદાશ્રયઃ

કસ્ય દોષેણ દુર્દ્ધર્ષસ્ત્વં ન જાનેઽપ્યશુદ્ધધીઃ ॥
યેષાં દોષૈર્જનો દુષ્ટસ્તમૃતે શુદ્ધમાનસઃ

અમોઘં પ્રાપ્ય પર્શું ચ ગુરું ચ કરુણાનિધિમ્ ॥
પરીક્ષાં ક્ષત્ત્રિયે કૃત્વા બભૂવાસ્ય સુતે પુનઃ

ગુરવે દક્ષિણાદાનમુચિતં ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ॥
ભગ્નો દન્તસ્તત્સુતસ્ય ચ્છિન્ધિ મસ્તકમપ્યહો

ગણેશ્વરં રણે જિત્વા સ્થિતશ્ચેદાવયોઃ પુરઃ ॥
સ ત્વં લબ્ધ્વાઽઽશિષો લોકે પૂજિતોઽભૂર્જગત્ત્રયે

પર્શુનાઽમોઘવીર્ય્યેણ શઙ્કરસ્ય વરેણ ચ ॥
હન્તું શક્તઃ સૃગાલશ્ચ સિંહં શાર્દૂલમાખુભુક્

ત્વદ્વિધં લક્ષકોટિં ચ હન્તું શક્તો ગણેશ્વરઃ ॥
જિતેન્દ્રિયાણાં પ્રવરો નહિ હન્તિ ચ મક્ષિકામ્

તેજસા કૃષ્ણતુલ્યોઽયં કૃષ્ણાંશશ્ચ ગણેશ્વરઃ ॥
દેશશ્ચાન્યે કૃષ્ણકલાઃ પૂજાઽસ્ય પુરતસ્તતઃ

વ્રતપ્રભાવતઃ પ્રાપ્તઃ શઙ્કરસ્ય વરેણ ચ ॥
શોકેનાતિકઠોરેણ નહિ સમ્પદ્વિનાઽઽપદમ્

ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતી રોષાત્તં રામં હન્તુમુદ્યતા ॥
રામઃ સસ્માર તં કૃષ્ણં પ્રણમ્ય મનસા ગુરુમ્

એતસ્મિન્નન્તરે દુર્ગા દદર્શ પુરતો દ્વિજમ્ ॥
અતીવ વામનં બાલં સૂર્ય્યકોટિસમપ્રભમ્

શુક્લદન્તં શુક્લવાસં શુક્લયજ્ઞોપવીતિનમ્ ॥
દણ્ડિનં છત્રિણં ચૈવ સુપ્રભં તિલકોજ્જ્વલમ્॥

દધતં તુલસીમાલાં સસ્મિતં સુમનોહરમ્ ॥
રત્નકેયૂરવલયં રત્નમાલાવિભૂષિતમ્

રત્નનૂપુરપાદં ચ સદ્રત્નમુકુટોજ્જ્વલમ્ ॥
રત્નકુણ્ડલયુગ્માઢ્યગણ્ડસ્થલવિરાજિતમ્

સ્થિરમુદ્રાં દર્શયન્તં ભક્તવામકરેણ ચ ॥
દક્ષિણેઽભયમુદ્રાં ચ ભક્તેશં ભક્તવત્સલમ્

બાલિકાબાલકગણૈર્નાગરૈઃ સસ્મિતૈર્યુતમ્ ॥
કૈલાસવાસિભિઃ સર્વૈરાવૃદ્ધૈરીક્ષિતં મુદા

તં દૃષ્ટ્વા સમ્ભ્રમાચ્છમ્ભુઃ સભૃત્યઃ સહપુત્રકઃ ॥
મૂર્ધ્ના ભક્ત્યા પ્રાણમચ્ચ દુર્ગાયૈ દણ્ડવદ્ભુવિ

આશિષં પ્રદદૌ બાલઃ સર્વેભ્યો વાઞ્છિતપ્રદામ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા બાલકાઃ સર્વે મહાશ્ચર્ય્યં યયુર્ભિયા

દત્ત્વા તસ્મૈ શિવો ભક્ત્યા તૂપચારાંસ્તુ ષોડશ ॥
પૂજાં ચકાર શ્રુત્યુક્તાં પરિપૂર્ણતમસ્ય ચ

તુષ્ટાવ કાણ્વશાખોક્તસ્તોત્રેણ નતકન્ધરઃ ॥
પુલકાઙ્કિતસર્વાંગો ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥

રત્નસિંહાસનસ્થં ચ પ્રાવોચચ્છઙ્કરઃ સ્વયમ્ ॥
અતીવ તેજસાઽત્યન્તં પ્રચ્છન્નાકૃતિમેવ ચ

શંકર ઉવાચ ॥
આત્મારામેષુ કુશલપ્રશ્નોઽતીવ વિડમ્બનમ્ ॥
તે શશ્વત્કુશલાધારાઃ કુશલાઃ કુશલપ્રદાઃ

અયને સફલં જન્મ જીવિતં ચ સુજીવિતમ્ ॥
પ્રાપ્તસ્ત્વમતિથિબ્રહ્મન્કૃષ્ણસેવાફલોદયાત્

પરિપૂર્ણતમઃ કૃષ્ણો લોકનિસ્તારહેતવે ॥
પુણ્યક્ષેત્રે હિ કલયા ભારતે ચ કૃપાનિધિઃ

અતિથિઃ પૂજિતો યેન પૂજિતાઃ સર્વદેવતાઃ ॥
અતિથિર્યસ્ય સન્તુષ્ટસ્તસ્ય તુષ્ટો હરિઃ સ્વયમ્

સ્નાનેન સર્વતીર્થેષુ સર્વદાનેન યત્ફલમ્ ॥
સર્વવ્રતોપવાસેન સર્વયજ્ઞેષુ દીક્ષયા ॥ ૪૫ઽ ॥
સર્વૈસ્તપોભિર્વિવિધૈર્નિત્યૈર્નૈમિત્તિકાદિભિઃ ॥
તદેવાતિથિસેવાયાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

અતિથિર્યસ્ય ભગ્નાશો યાતિ રુષ્ટશ્ચ મન્દિરાત્ ॥
કોટિજન્માર્જિતં પુણ્યં તસ્ય નશ્યતિ નિશ્ચિતમ્

સ્ત્રીગોઘ્નશ્ચ કૃતઘ્નશ્ચ બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ॥
પિતૃમાતૃગુરૂણાં ચ નિન્દકો નરઘાતકઃ

સન્ધ્યાહીનઃ સ્વઘાતી ચ સત્યઘ્નો હરિનિન્દકઃ ॥
બ્રહ્મસ્વસ્થાપ્યહારી ચ મિથ્યાસાક્ષ્યપ્રદાયકઃ

મિત્રદ્રોહી કૃતઘ્નશ્ચ વૃષવાહશ્ચ સૂપકૃત્ ॥
શવદાહી ગ્રામયાજી બ્રાહ્મણો વૃષલીપતિઃ

શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજી ચ શૂદ્રશ્રાદ્ધેષુ ભોજકઃ ॥
કન્યાવિક્રયકારી ચ શ્રીહરેર્નામવિક્રયી

લાક્ષામાંસતિલાનાં ચ લવણસ્ય તિલસ્ય ચ ॥
વિક્રેતા બ્રાહ્મણશ્ચૈવ તુરગાણાં ગવાં તથા

એકાદશીકૃષ્ણસેવાહીનો વિપ્રશ્ચ ભારતે॥
એતે મહાપાતકિનસ્ત્રિષુ લોકેષુ નિન્દિતાઃ

કાલસૂત્રે ચ નરકે પતન્તિ બ્રહ્મણાં શતમ્ ॥
એતેભ્યોઽપ્યધિકઃ સોઽપિ યશ્ચાતિથિપરાઙ્મુખઃ

નારાયણ ઉવાચ ॥
શઙ્કરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સન્તુષ્ટઃ શ્રીહરિઃ સ્વયમ્ ॥
મેઘગમ્ભીરયા વાચા તમુવાચ જગત્પતિઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥ શ્વેતદ્વીપાદાગતોઽહં જ્ઞાત્વા કોલાહલં ચ વઃ ॥
અસ્ય રામસ્ય રક્ષાર્થં કૃષ્ણભક્તસ્ય સામ્પ્રતમ્

નૈતેષાં કૃષ્ણભક્તાનામશુભં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥
રક્ષામિ તાંશ્ચક્રહસ્તો ગુરુમન્યં વિના શિવ

નાહં પાતા ગુરૌ રુષ્ટે બલવદ્ગુરુહેલનમ્ ॥
તત્પરઃ પાતકી નાસ્તિ સેવાહીનો ગુરોશ્ચ યઃ

માન્યઃ પૂજ્યશ્ચ સર્વેભ્યઃ સર્વેષાં જનકો ભવેત્ ॥
અહો યસ્ય પ્રસાદેન સર્વાન્પશ્યતિ માનવઃ

જનકો જન્મદાનાચ્ચ પાલનાચ્ચ પિતા નૃણામ્ ॥
તતો વિસ્તારકરણાત્કલયા સ પ્રજાપતિઃ

પિતુઃ શતગુણં માતા પોષણાદ્ગર્ભધારણાત્ ॥
વન્દ્યા પૂજ્યા ચ માન્યા ચ પ્રસૂસ્સ્યાદ્વૈ વસુન્ધરા

માતુઃ શતગુણં વન્દ્યઃ પૂજ્યો માન્યોઽન્નદાયકઃ ॥
યદ્વિના નશ્વરો દેહો વિષ્ણુશ્ચ કલયાઽન્નદઃ

અન્નદાતુઃ શતગુણોઽભીષ્ટદેવઃ પરઃ સ્મૃતઃ ॥
ગુરુસ્તસ્માચ્છતગુણો વિદ્યામન્ત્રપ્રદાયકઃ

અજ્ઞાનતિમિરાચ્છન્નં જ્ઞાનદીપેન ચક્ષુષા ॥
યઃ સર્વાર્થં દર્શયતિ તત્પરો નૈવ બાન્ધવઃ

ગુરુદત્તેન મન્ત્રેણ તપસેષ્ટસુખં લભેત્॥
સર્વજ્ઞત્વં સર્વસિદ્ધિં તત્પરો નૈવ બાન્ધવઃ

સર્વં જયતિ સર્વત્ર વિદ્યયા ગુરુદત્તયા ॥
તસ્માત્પૂજ્યો હિ જગતિ કો વા બન્ધુસ્તતોઽધિકઃ

વિદ્યાન્ધો વા ધનાન્ધો વા યો મૂઢો ન ભજેદ્ગુરુમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈઃ સ લિપ્તો નાત્ર સંશયઃ

દરિદ્રં પતિતં ક્ષુદ્રં નરબુદ્ધ્યાઽઽચરેદ્ગુરુમ્ ॥
તીર્થસ્નાતોઽપિ ન શુચિર્નાધિકારી ચ કર્મસુ

પિતરં માતરં ભાર્ય્યાં ગુરુપત્નીં ગુરું પરમ્ ॥
યો ન પુષ્ણાતિ કાપટ્યાત્સ મહાપાતકી શિવ

ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુર્દેવો મહેશ્વરઃ ॥
ગુરુરેવ પરં બ્રહ્મ ગુરુર્ભાસ્કરરૂપકઃ

ગુરુશ્ચન્દ્રસ્તથેન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ વરુણોઽનલઃ ॥
સર્વરૂપો હિ ભગવાન્પરમાત્મા સ્વયં ગુરુઃ

નાસ્તિ વેદાત્પરં શાસ્ત્રં નહિ કૃષ્ણાત્પરઃ સુરઃ ॥
નાસ્તિ ગઙ્ગાસમં તીર્થં ન પુષ્પં તુલસીદલાત્

નાસ્તિ ક્ષમાવતી ભૂમેઃ પુત્રાન્નાસ્ત્યપરઃ પ્રિયઃ ॥
ન ચ દૈવાત્પરા શક્તિર્નૈકાદશ્યાઃ પરં વ્રતમ્

શાલગ્રામાત્પરો યન્ત્રો ન ક્ષેત્રં ભારતાત્પરમ્ ॥
પરં પુણ્યસ્થલાનાં ચ પુણ્યં વૃન્દાવનં યથા

મોક્ષદાનાં યથા કાશી વૈષ્ણવાનાં યથા શિવઃ ॥
ન પાર્વત્યાઃ પરા સાધ્વી ન ગણેશાત્પરો વશી

ન ચ વિદ્યાસમો બન્ધુર્નાસ્તિ કશ્ચિદ્ગુરોઃ પરઃ ॥
વિદ્યાદાતુઃ પુત્રદારૌ તત્સમૌ નાત્ર સંશયઃ

ગુરુસ્ત્રિયાં ચ પુત્રે ચાપ્યભવદ્રામહેલનમ્ ॥
પરં સમ્માર્જનં કર્તુમાગતોઽહં તવાલયમ્

નારાયણ ઉવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા શમ્ભું ચ દુર્ગાં સમ્બોધ્ય નારદ ॥
ઉવાચ ભગવાંસ્તત્ર સત્યસારં પરં વચઃ

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ મદીયં વચનં શુભમ્ ॥
નીતિયુક્તં વેદસારં પરિણામસુખાવહમ્

યથા તે ગજવક્ત્રશ્ચ કાર્ત્તિકેયશ્ચ પાર્વતિ ॥ ।
તથા પરશુરામશ્ચ ભાર્ગવો નાત્ર સંશયઃ

નાસ્ત્યેષુ સ્નેહભેદશ્ચ તવ વા શંકરસ્ય ચ ॥
વિચાર્ય્ય સર્વં સર્વજ્ઞે કુરુ માતર્યથોચિતમ્

પુત્રેણ સાર્દ્ધં પુત્રસ્ય વિવાદો દૈવદોષતઃ ॥
દૈવં હન્તું કો હિ શક્તો દૈવં ચ બલવત્તરમ્

પુત્રાભિધાનં વેદેષુ પશ્ય વત્સે વરાનને ॥
એકદન્ત ઇતિ ખ્યાતં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

પુત્રનામાષ્ટકં સ્તોત્રં સામવેદોક્તમીશ્વરિ ॥
શૃણુષ્વાવહિતં માતઃ સર્વવિઘ્નહરં પરમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
ગણેશમેકદન્તં ચ હેરમ્બં વિઘ્નનાયકમ્ ॥
લમ્બોદરં શૂર્પકર્ણં ગજવક્ત્રં ગુહાગ્રજમ્

અષ્ટાખ્યાર્થં ચ પુત્રસ્ય શૃણુ માતર્હરપ્રિયે ॥
સ્તોત્રાણાં સારભૂતં ચ સર્વવિઘ્નહરં પરમ્

જ્ઞાનાર્થવાચકો ગશ્ચ ણશ્ચ નિર્વાણવાચકઃ ॥
તયોરીશં પરં બ્રહ્મ ગણેશં પ્રણમામ્યહમ્

એકશબ્દઃ પ્રધાનાર્થો દન્તશ્ચ બલવાચકઃ ॥
બલં પ્રધાનં સર્વસ્માદેકદન્તં નમામ્યહમ્

દીનાર્થવાચકો હેશ્ચ રમ્બઃ પાલકવાચકઃ ॥
પાલકં દીનલોકાનાં હેરમ્બં પ્રણમામ્યહમ્

વિપત્તિવાચકો વિઘ્નો નાયકઃ ખણ્ડનાર્થકઃ ॥
વિપત્ખણ્ડનકારં તં પ્રણમે વિઘ્નનાયકમ્ ॥

વિષ્ણુદત્તૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્યસ્ય લમ્બં પુરોદરમ્ ॥
પિત્રા દત્તૈશ્ચ વિવિધૈર્વન્દે લમ્બોદરં ચ તમ્

શૂર્પાકારૌ ચ યત્કર્ણૌ વિઘ્નવારણકારકૌ ॥
સમ્પદ્દૌ જ્ઞાનરૂપૌ ચ શૂર્પકર્ણં નમામ્યહમ્

વિષ્ણુપ્રસાદં મુનિના દત્તં યન્મૂર્ધ્નિ પુષ્પકમ્ ॥
તદ્ગજેન્દ્રમુખં કાન્તં ગજવક્ત્રં નમામ્યહમ્

ગુહસ્યાગ્રે ચ જાતોઽયમાવિર્ભૂતો હરાલયે ॥
વન્દે ગુહાગ્રજં દેવં સર્વદેવાગ્રપૂજિતમ્॥

એતન્નામાષ્ટકં દુર્ગે નાનાશક્તિયુતં પરમ્ ॥
એતન્નામાષ્ટકં સ્તોત્રં નાનાર્થસહિતં શુભમ્

ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નિત્યં સ સુખી સર્વતો જયી ॥
તતો વિઘ્નાઃ પલાયન્તે વૈનતેયાદ્યથોરગાઃ

ગણેશ્વરપ્રસાદેન મહાજ્ઞાની ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
પુત્રાર્થી લભતે પુત્રં ભાર્ય્યાર્થી કુશલાં સ્ત્રિયમ્

મહાજડઃ કવીન્દ્રશ્ચ વિદ્યાવાંશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
પુત્રસ્ત્વં પશ્ય વેદે ચ તથા કોપં ચ નો કુરુ॥

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે ગણેશસ્તોત્રકથનં નામ ચતુશ્ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ