બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.40

નારાયણ ઉવાચ ॥
તં ગૃહીત્વા તદા વિષ્ણૌ વૈકુણ્ઠં ચ ગતે સતિ॥
સપુત્રં ચ સહસ્રાક્ષં જઘાન ભૃગુનન્દનઃ

કૃત્વા યુદ્ધં તુ સપ્તાહં બ્રહ્માસ્ત્રેણ પ્રયત્નતઃ ॥
રાજા કવચહીનોઽપિ સપુત્રશ્ચ પપાત હ॥
પતિતે તુ સહસ્રાક્ષે કાર્તવીર્ય્યાર્જુનઃ સ્વયમ્॥
આજગામ મહાવીરો દ્વિલક્ષાક્ષૌહિણીયુતઃ॥

સુવર્ણરથમારુહ્ય રત્નસારપરિચ્છદમ્ ॥
નાનાસ્ત્રં પરિતઃ કૃત્વા તસ્થૌ સમરમૂર્દ્ધનિ

સમરે તં પરશુરામો રાજેન્દ્રં ચ દદર્શ હ ॥
રત્નાલંકારભૂષાઢ્યૈ રાજેન્દ્રાણાં ચ કોટિભિઃ

રત્નાતપત્રભૂષાઢ્યં રત્નાલંકારભૂષિતમ્ ॥
ચન્દનોક્ષિતસર્વાંગં સસ્મિતં સુમનોહરમ્

રાજા દૃષ્ટ્વા મુનીન્દ્રં તમવરુહ્મ રથાદહો ॥
પ્રણમ્ય રથમારુહ્ય તસ્થૌ નૃપગણૈઃ સહ

દદૌ શુભાશિષં તસ્મૈ રામશ્ચ સમયોચિતમ્ ॥
પ્રોવાચ ચ ગતાર્થં તં સ્વર્ગં ગચ્છેતિ સાનુગઃ

ઉભયોઃ સેનયોર્યુદ્ધમભવત્તત્ર નારદ ॥
પલાયિતા રામશિષ્યા ભ્રાતરશ્ચ મહાબલાઃ ॥
ક્ષતવિક્ષતસર્વાઙ્ગાઃ કાર્ત્તવીર્ય્યપ્રપીડિતાઃ

નૃપસ્ય શરજાલેન રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
ન દદર્શ સ્વસૈન્યં ચ રાજસૈન્યં તથૈવ ચ

ચિક્ષેપ રામશ્ચાગ્નેયં બભૂવાગ્નિમયં રણે ॥
નિર્વાપયામાસ રાજા વારુણેનૈવ લીલયા

ચિક્ષેપ રામો ગાન્ધર્વં શૈલસર્પસમન્વિતમ્ ॥
વાયવ્યેન મહારાજઃ પ્રેરયામાસ લીલયા

ચિક્ષેપ રામો નાગાસ્ત્રં દુર્નિવાર્ય્યં ભયંકરમ્ ॥
ગારુડેન મહારાજઃ પ્રેરયામાસ લીલયા

માહેશ્વરં ચ ભગવાંશ્ચિક્ષેપ ભૃગુનન્દનઃ ॥
નિર્વાપયામાસ રાજા વૈષ્ણવાસ્ત્રેણ લીલયા

બ્રહ્માસ્ત્રં ચિક્ષિપે રામો નૃપનાશાય નારદ ॥
બ્રહ્માસ્ત્રેણ ચ શાન્તં તત્પ્રાણનિર્વાપણં રણે

દત્તદત્તં ચ યચ્છૂલમવ્યર્થં મન્ત્રપૂર્વકમ્ ॥
જગ્રાહ રાજા પરશુરામનાશાય સંયુગે

શૂલં દદર્શ રામશ્ચ શતસૂર્ય્યસમપ્રભમ્ ॥
પ્રલયાગ્રિશિખોદ્રિક્તં દુર્નિવાર્યં સુરૈરપિ

પપાત શૂલં સમરે રામસ્યોપરિ નારદ ॥
મૂર્ચ્છામવાપ સ ભૃગુઃ પપાત ચ હરિં સ્મરન્

પતિતે તુ તદા રામે સર્વે દેવા ભયાકુલાઃ ॥
આજગ્મુઃ સમરં તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

શઙ્કરશ્ચ મહાજ્ઞાની મહાજ્ઞાનેન લીલયા ॥
બ્રાહ્મણં જીવયામાસ તૂર્ણં નારાયણાજ્ઞયા

ભૃગુશ્ચ ચેતનાં પ્રાપ્ય દદર્શ પુરતઃ સુરાન્ ॥
પ્રણનામ પરં ભક્ત્યા લજ્જાનમ્રાત્મકન્ધરઃ

રાજા દૃષ્ટ્વા સુરેશાંશ્ચ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા મૂર્ધ્ના તુષ્ટાવ ચ સુરેશ્વરાન્

તત્રાજગામ ભગવાન્દત્તાત્રેયો રણસ્થલમ્ ॥
શિષ્યરક્ષાનિમિત્તેન કૃપાલુર્ભક્તવત્સલઃ

ભૃગુઃ પાશુપતાસ્ત્રં ચ સોઽગ્રહીત્કોપસંયુતઃ ॥
દત્તદત્તેન દૃષ્ટેન બભૂવ સ્તમ્ભિતો ભૃગુઃ

દદર્શ સ્તમ્ભિતો રામો રાજાનં રણમૂર્દ્ધનિ ॥
નાનાપાર્ષદયુક્તેન કૃષ્ણેનાઽઽરક્ષિતં રણે

સુદર્શનં પ્રજ્વલન્તં ભ્રમણં કુર્વતા સદા ॥
સસ્મિતેન સ્તુતેનૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરૈઃ ॥

ગોપાલશતયુક્તેન ગોપવેષવિધારિણા ॥
નવીનજલદાભેન વંશીહસ્તેન ગાયતા

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વાગ્બભૂવાશરીરિણી ॥
દત્તેન દત્તં કવચં કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ

રાજ્ઞોઽસ્તિ દક્ષિણે બાહૌ સદ્રત્નગુટિકાન્વિતમ્ ॥
ગૃહીતકવચે શમ્ભૌ ભિક્ષયા યોગિનાં ગુરૌ

તદા હન્તું નૃપં શક્તો ભૃગુશ્ચેતિ ચ નારદ ॥
શ્રુત્વાઽશરીરિણીં વાણીં શઙ્કરો દ્વિજરૂપધૃક્

ભિક્ષાં કૃત્વા તુ કવચમાનીય ચ નૃપસ્ય ચ ॥
શમ્ભુના ભૃગવે દત્તં કૃષ્ણસ્ય કવચં ચ યત્

એતસ્મિન્નન્તરે દેવા જગ્મુઃ સ્વસ્થાનમુત્તમમ્ ॥
પ્રત્યુવાચાપિ પરશુરામો વૈ સમરે નૃપમ્

પરશુરામ ઉવાચ ॥
રાજેન્દ્રોત્તિષ્ઠ સમરં કુરુ સાહસપૂર્વકમ્ ॥
કાલભેદે જયો નૃણાં કાલભેદે પરાજયઃ

અધીતં વિધિવદ્દત્તં કૃત્સ્ના પૃથ્વી સુશાસિતા ॥
સમ્યક્કૃતશ્ચ સંગ્રામસ્ત્વયાઽહં મૂર્ચ્છિતો ઽધુના

જિતાઃ સર્વે ચ રાજેન્દ્રા લીલયા રાવણો જિતઃ ॥
જિતોઽહં દત્તશૂલેન શમ્ભુના જીવિતઃ પુનઃ

રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ ॥
મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય તં ભક્ત્યા યથાર્થોક્તિમુવાચ હ

રાજોવાચ ॥
કિમધીતં તથા દત્તં કા વા પૃથ્વી સુશાસિતા ॥
ગતાઃ કતિવિધા ભૂપા માદૃશા ધરણીતલે

બુદ્ધિસ્તેજો વિક્રમશ્ચ વિવિધા રણમન્ત્રણા ॥
શ્રીરૈશ્વર્યં તથા જ્ઞાનં દાનશક્તિશ્ચ લૌકિકમ્

આચારો વિનયો વિદ્યા પ્રતિષ્ઠા પરમં તપઃ ॥
સર્વં મનોરમાસંગે ગતમેવ મમ પ્રભો

સા ચ સ્ત્રી પ્રાણતુલ્યા મે સાધ્વી પદ્માંશસમ્ભવા ॥
યજ્ઞેષુ પત્ની માતેવ સ્નેહે ક્રીડતિ સંગિની

આબાલ્યાત્સંગિની શશ્વચ્છયને ભોજને રણે ॥
તાં વિના પ્રાણહીનોઽહં વિષહીનો યથોરગઃ

ત્વયા ન દૃષ્ટં યુદ્ધં મે પુરેયં શોચના સ્થિતા ॥
દ્વિતીયા શોચના વિપ્ર હતોઽહં બ્રાહ્મણેન ચ

કાલે સિંહઃ સૃગાલં ચ સૃગાલઃ સિંહમેવ ચ ॥
કાલે વ્યાઘ્રં હન્તિ મૃગો ગજેન્દ્રં હરિણસ્તથા

મહિષં મક્ષિકા કાલે ગરુડં ચ તથોરગઃ ॥
કિઙ્કરઃ સ્તૌતિ રાજેન્દ્રં કાલે રાજા ચ કિંકરમ્

ઇન્દ્રં ચ માનવઃ કાલે કાલે બ્રહ્મા મરિષ્યતિ ॥
તિરોભૂત્વા સા પ્રકૃતિઃ કાલે શ્રીકૃષ્ણવિગ્રહે

મરિષ્યન્તિ સુરાઃ સર્વે ત્રિલોકસ્થાશ્ચરાચરાઃ ॥
સર્વે કાલે લયં યાન્તિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ

કાલસ્ય કાલઃ શ્રીકૃષ્ણઃ સ્રષ્ટુઃ સ્રષ્ટા યથેચ્છયા॥
સંહર્તા ચૈવ સંહર્તુઃ પાતુઃ પાતા પરાત્પરઃ

મહાસ્થૂલાત્સ્થૂલતમઃ સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતમઃ કૃશઃ ॥
પરમાણુપરઃ કાલઃ કાલસ્સ્યાત્કાલભેદકઃ

યસ્ય લોમાનિ વિશ્વાનિ સ પુમાંશ્ચ મહાવિરાટ્ ॥
તેજસા ષોડશાંશશ્ચ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ

તતઃ ક્ષુદ્રવિરાડ્ જાતઃ સર્વેષાં કારણં પરમ્ ॥
યઃ સ્રષ્ટા ચ સ્વયં બ્રહ્મા યન્નાભિકમલોદ્ભવઃ

નાભેઃ કમલદણ્ડસ્ય યોઽન્તં ન પ્રાપ યત્નતઃ ॥
ભ્રમણાલ્લક્ષવર્ષં ચ તતઃ સ્વસ્થાનસંસ્થિતઃ

તપશ્ચક્રે તતસ્તત્ર લક્ષવર્ષં ચ વાયુભુક્ ॥
તતો દદર્શ ગોલોકં શ્રીકૃષ્ણં ચ સપાર્ષદમ્ ॥

ગોપગોપીપરિવૃતં દ્વિભુજં મુરલીધરમ્ ॥
રત્નસિંહાસનસ્થં ચ રાધાવક્ષસ્થલસ્થિતમ્

દૃષ્ટ્વાઽનુજ્ઞાં ગૃહીત્વા ચ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥
ઈશ્વરેચ્છાં ચ વિજ્ઞાય સ્રષ્ટું સૃષ્ટિં મનો દધે

યઃ શિવઃ સૃષ્ટિસંહર્ત્તા સ ચ સ્રષ્ટુર્લલાટજઃ ॥
વિષ્ણુઃ પાતા ક્ષુદ્રવિરાટ્ શ્વેતદ્વીપનિવાસકૃત્

સૃષ્ટિકારણભૂતાશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
સન્તિ વિશ્વેષુ સર્વેષુ શ્રીકૃષ્ણસ્ય કલોદ્ભવાઃ

તેઽપિ દેવાઃ પ્રાકૃતિકાઃ પ્રાકૃતશ્ચ મહાવિરાટ્ ॥
સર્વપ્રસૂતિઃ પ્રકૃતિઃ શ્રીકૃષ્ણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ

ન શક્તઃ પરમેશોઽપિ તાં શક્તિં પ્રકૃતિં વિના ॥
સૃષ્ટિં વિધાતું માયેશો ન સૃષ્ટિર્માયયા વિના

સા ચ કૃષ્ણે તિરોભૂય સૃષ્ટિસંહારકારકે ॥
સાઽઽવિર્ભૂતા સૃષ્ટિકાલે સા ચ નિત્યા મહેશ્વરી

કુલાલશ્ચ કટં કર્તું યથાઽશક્તો મૃદં વિના॥
સ્વર્ણં વિના સ્વર્ણકારઃ કુણ્ડલં કર્તુમક્ષમઃ

સા ચ શક્તિઃ સૃષ્ટિકાલે પઞ્ચધા ચેશ્વરેચ્છયા ॥
રાધા પદ્મા ચ સાવિત્રી દુર્ગા દેવી સરસ્વતી

પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવી યા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
પ્રાણાધિકપ્રિયતમા સા રાધા પરિકીર્ત્તિતા

ઐશ્વર્ય્યાધિષ્ઠાતૃદેવી સર્વમઙ્ગલકારિણી ॥
પરમાનન્દરૂપા ચ સા લક્ષ્મીઃ પરિકીર્ત્તિતા

વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવી યા પરમેશસ્ય દુર્લભા ॥
યા માતા વેદશાસ્ત્રાણાં સા સાવિત્રી પ્રકીર્તિતા

બુદ્ધ્યધિષ્ઠાતૃદેવી યા સર્વશક્તિસ્વરૂપિણી ॥
સર્વજ્ઞાનાત્મિકા સર્વા સા દુર્ગા દુર્ગનાશિની

વાગધિષ્ઠાતૃદેવી યા શાસ્ત્રજ્ઞાનપ્રદા સદા ॥
કૃષ્ણકણ્ઠોદ્ભવા સા સ્યાદ્યા ચ દેવી સરસ્વતી

પઞ્ચધાઽઽદૌ સ્વયં દેવી મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ॥
તતઃ સૃષ્ટિક્રમેણૈવ બહુધા કલયા ચ સા

યોષિતઃ પ્રકૃતેરંશાઃ પુમાંસઃ પુરુષસ્ય ચ ॥
માયયા સૃષ્ટિ કાલે ચ તદ્વિના ન ભવેદ્ભવઃ

સૃષ્ટિશ્ચ પ્રતિવિશ્વેષુ બ્રહ્મન્બ્રહ્મોદ્ભવા સદા ॥
પાતા વિષ્ણુશ્ચ સંહર્ત્તા શિવઃ શશ્વચ્છિવપ્રદઃ

દત્તદત્તં જ્ઞાનમિદં રામ મહ્યં ચ પુષ્કરે ॥
દીક્ષાકાલે ચ માઘ્યાં ચ મુનિપ્રવરસન્નિધૌ

ઇત્યુક્ત્વા કાર્ત્તવીર્ય્યશ્ચ રામં નત્વા ચ સસ્મિતઃ ॥
આરુરોહ રથં શીઘ્રં ગૃહીત્વા સશરં ધનુઃ

રામસ્તતો રાજસૈન્યં બ્રહ્માસ્ત્રેણ જઘાન હ ॥
નૃપં પાશુપતેનૈવ લીલયા શ્રીહરિં સ્મરન્

એવં ત્રિસ્સપ્તકૃત્વશ્ચ ક્રમેણ ચ વસુન્ધરામ્ ॥
રામશ્ચકાર નિર્ભૂપાં લીલયા ચ શિવં સ્મરન્

ગર્ભસ્થં માતુરઙ્કસ્થં શિશું વૃદ્ધં ચ મધ્યમમ્ ॥
જઘાન ક્ષત્રિયં રામઃ પ્રતિજ્ઞાપાલનાય વૈ

કાર્ત્તવીર્ય્યશ્ચ ગોલોકં ત્વગમત્કૃષ્ણસન્નિધિમ્ ॥
જગામ તોષાત્પરશુરામશ્ચ શ્રીહરિં સ્મરન્

ત્રિસ્સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં મહીં દૃષ્ટ્વા મહેશ્વરઃ ॥
રમણં તેન પરશુરામં દૃષ્ટ્વા ચ કાતરમ્

દેવાશ્ચ મુનયો દેવ્યઃ સિદ્ધગન્ધર્વકિન્નરાઃ ॥
સર્વે ચક્રુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં રામમૂર્ધ્નિ ચ નારદ

સ્વર્ગે દુન્દુભયો નેદુર્હર્ષશબ્દો બભૂવ હ॥
યશસા ચૈવ પરશુરામસ્યાપૂરિતં જગત્

બ્રહ્મા ભૃગુશ્ચ શુક્રશ્ચ વાલ્મીકિશ્ચ્યવનસ્તથા॥
જમદગ્નિર્બ્રહ્મલોકાદાજગામ પ્રહર્ષિતઃ

પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગાઃ સાનન્દાશ્ચ સમન્વિતાઃ ॥
દૂર્વાપુષ્પકરાઃ સર્વે કુર્વન્તો મંગલાશિષઃ॥

પ્રણનામ ચ તાન્રામો દણ્ડવત્પતિતો ભુવિ ॥
ક્રોડે ચકાર બ્રહ્માઽઽદૌ ક્રમાત્તાતેતિ સંવદન્

તમુવાચાથ પરશુરામં બ્રહ્મા જગદ્ગુરુઃ ॥
વેદસારં નીતિયુતં પરિણામસુખાવહમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ રામ પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસમ્પત્કરં પરમ્ ॥
કાણ્વશાખોક્તવચનં સત્યં વૈ સર્વસમ્મતમ્

પૂજ્યાનામેવ સર્વેષામિષ્ટઃ પૂજ્યતમઃ પરઃ ॥
જનકો જન્મદાનાચ્ચ પાલનાચ્ચ પિતા સ્મૃતઃ

ગરીયાઞ્જન્મદાતુશ્ચ સોઽન્નદાતા પિતા મુને ॥
વિનાઽન્નં નશ્વરો દેહો નિત્યં ચ પિતુરુદ્ભવઃ

તયોઃ શતગુણં માતા પૂજ્યા માન્યા ચ વન્દિતા॥
ગર્ભધારણપોષાભ્યાં સૈવ પ્રોક્તા ગરીયસી

તેભ્યઃ શતગુણં પૂજ્યોઽભીષ્ટદેવઃ શ્રુતૌ શ્રુતઃ॥
જ્ઞાનવિદ્યામન્ત્રદાતાઽભીષ્ટદેવાત્પરો ગુરુઃ

ગુરુવદ્ગુરુપુત્રશ્ચ ગુરુપત્ની તતોઽધિકા ॥
દેવે રુષ્ટે ગુરૂ રક્ષેદ્ગુરૌ રુષ્ટે ન કશ્ચન

ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુર્દેવો મહેશ્વરઃ ॥
ગુરુરેવ પરં બ્રહ્મ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રિયઃ પરઃ

ગુરુર્જ્ઞાનં દદાત્યેવ જ્ઞાનં ચ હરિભક્તિદમ્ ॥
હરિભક્તિપ્રદાતા યઃ કો વા બન્ધુસ્તતઃ પરમ્

અજ્ઞાનતિમિરાચ્છન્નો જ્ઞાનદીપં યતો લભેત્ ॥
લબ્ધ્વા ચ નિર્મલં પશ્યેત્કો વા બન્ધુસ્તતઃ પરઃ

ગુરુદત્તં સુમન્ત્રં ચ જપ્ત્વા જ્ઞાનં તતો લભેત્ ॥
સર્વજ્ઞત્વાચ્ચ સિદ્ધિં ચ કો વા બન્ધુસ્તતોઽધિકઃ

સુખં જયતિ સર્વત્ર વિદ્યયા ગુરુદત્તયા ॥
યયા પૂજ્યોઽપિ જગતિ કો વા બન્ધુસ્તતોઽધિકઃ

વિદ્યાન્ધો વા ધનાન્ધો વા યો મૂઢો ન યજેદ્ગુરુમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં લભતે નાત્ર સંશયઃ

દરિદ્રં પતિતં ક્ષુદ્રં નરબુદ્યા ભજેદ્ગુરુમ્ ॥
તીર્થસ્નાતોઽપિ ન શુચિર્નાધિકારી ચ કર્મસુ

અભીષ્ટદેવઃ શ્રીકૃષ્ણો ગુરુસ્તે શઙ્કરઃ સ્વયમ્ ॥
શરણં ગચ્છ હે પુત્ર દેવપૂજ્યતમં ગુરુમ્

ત્રિસ્સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપા ત્વયા પૃથ્વી કૃતા યતઃ ॥
પ્રાપ્તા ત્વયા હરેર્ભક્તિસ્તં શિવં શરણં વ્રજ

શિવાં ચ શિવરૂપં ચ શિવદં શિવકારણમ્ ॥
શિવારાધ્યં શિવં શાન્તં ગુરું ત્વં શરણં વ્રજ

ગોલોકનાથો ભગવાનંશેન શિવરૂપધૃક્ ॥
ય ઇષ્ટદેવઃ સ ગુરુસ્તમેવ શરણં વ્રજ

આત્મા કૃષ્ણઃ શિવો જ્ઞાનં મનોઽહં સર્વજીવિષુ ॥
પ્રાણા વિષ્ણોસ્સા પ્રકૃતિસ્સર્વશક્તિયુતા સુત

જ્ઞાનદં જ્ઞાનરૂપં ચ જ્ઞાનબીજં સનાતનમ્ ॥
મૃત્યુઞ્જયં કાલકાલં તં ગુરું શરણં વ્રજ

બ્રહ્મજ્યોતિસ્સ્વરૂપં તં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્ ॥
શરણં વ્રજ સર્વજ્ઞં ભગવન્તં સનાતનમ્

પ્રકૃતિર્લક્ષવર્ષં ચ તપસ્તપ્ત્વા યમીશ્વરમ્ ॥
કાન્તં પ્રિયપતિં લેભે તં ગુરું શરણં વ્રજ

ઇત્યુક્ત્વા મુનિભિઃ સાર્દ્ધં જગામ કમલોદ્ભવઃ ॥
રામશ્ચ ગન્તું કૈલાસં મનશ્ચક્રે ચ નારદ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે તૃતીયે ગણેશખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે ભૃગોઃ કૈલાસગમનોપદેશો નામ ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ