બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.34

નારાયણ ઉવાચ ॥
સ પ્રાતરાહ્નિકં કૃત્વા સમાલોચ્ય ચ તૈઃ સહ ॥
દૂતં પ્રસ્થાપયામાસ કાર્ત્તવીર્ય્યાશ્રમં ભૃગુઃ

સ દૂતઃશીઘ્રમાગત્ય વસન્તં રાજસંસદિ ॥
વેષ્ટિતં સચિવૈઃ સાર્દ્ધમુવાચ નૃપતીશ્વરમ્

રામદૂત ઉવાચ ॥
નર્મ્મદાતીરસાન્નિધ્યે ન્યગ્રોધાક્ષયમૂલકે ॥
સ ભૃગુર્ભ્રાતૃભિઃ સાર્દ્ધં તત્ર ત્વં ગન્તુમર્હસિ

યુદ્ધં કુરુ મહારાજ જાતિભિર્જ્ઞાતિભિઃ સહ ॥
ત્રિસ્સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કરિષ્યતિ મહીમિતિ

ઇત્યુક્ત્વા રામદૂતશ્ચાપ્યગચ્છદ્રામસન્નિધિમ્ ॥
રાજા વિધાય સન્નાહં સમરં ગન્તુમુદ્યતઃ

ગચ્છન્તં સમરં દૃષ્ટ્વા પ્રાણેશં સા મનોરમા ॥
તમેવ વારયામાસ વાસયામાસ સન્નિધૌ

રાજા મનોરમાં દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નવદનેક્ષણઃ ॥
તામુવાચ સભામધ્યે વાક્યં માનસિકં મુને

કાર્ત્તવીર્ય્યાર્જુન ઉવાચ॥
મામેવાહ્વયતે કાન્તે જમદગ્નિસુતો મહાન્ ॥
સ તિષ્ઠન્નર્મ્મદાતીરે રણાય ભ્રાતૃભિઃ સહ

સમ્પ્રાપ્ય શઙ્કરાચ્છસ્ત્રં મન્ત્રં ચ કવચં હરેઃ ।ઽ
ત્રિસ્સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કર્તુમિચ્છતિ મેદિનીમ્

આન્દોલયન્તિ મે પ્રાણા મનઃ સંક્ષુભિતં મુહુઃ ॥
શશ્વત્સ્ફુરતિ વામાઙ્ગં દૃષ્ટં સ્વપ્નં શૃણુ પ્રિયે

તૈલાભ્યઙ્ગિતમાત્માનમપશ્યં ગર્દભોપરિ ॥
ઔઢપુષ્પસ્ય માલ્યં ચ બિભ્રતં રક્તચન્દનમ્

રક્તવસ્ત્રપરીધાનં લોહાલઙ્કારભૂષિતમ્ ॥
ક્રીડન્તં ચ હસન્તં ચ નિર્વાણાઙ્ગારરાશિના

ભસ્માચ્છન્નાં ચ પૃથિવીં જપાપુષ્પાન્વિતાં સતિ ॥
રહિતં ચન્દ્રસૂર્ય્યાભ્યાં રસ્તસન્ધ્યાન્વિતં નભઃ

મુક્તકેશાં ચ નૃત્યન્તીં વિધવાં છિન્નનાસિકામ્ ॥
રક્તવસ્ત્રપરીધાનામપશ્યં ચાટ્ટહાસિનીમ્

સશરામગ્નિરહિતાં ચિતાં ભસ્મસમન્વિતામ્ ॥
ભસ્મવૃષ્ટિમસૃગ્વૃષ્ટિમગ્નિવૃષ્ટિમપીશ્વરિ

પક્વ તાલફલાકીર્ણાં પૃથિવીમસ્થિસંયુતામ્॥
અપશ્યં કર્પરૌઘં ચ છિન્નકેશનખાન્વિતમ્

પર્વતં લવણાનાં ચ રાશીભૂતં કપર્દકમ્॥
ચૂર્ણાનાં ચૈવ તૈલાનામદૃશં કન્દરં નિશિ

અદૃશં પુષ્પિતં વૃક્ષમશોકકરવીરયોઃ ॥
તાલવૃક્ષં ચ ફલિતં તત્ર ચૈવ પતત્ફલમ્

।
સ્વકરાત્પૂર્ણકલશઃ પપાત ચ બભઞ્જ ચ ॥
ઇત્યપશ્યં ચ ગગનાત્સમ્પતચ્ચન્દ્રમણ્ડલમ્

અપશ્યમમ્બરાત્સૂર્ય્યમણ્ડલં સમમ્પતદ્ભુવિ ॥
ઉલ્કાપાતં ધૂમકેતું ગ્રહણં ચન્દ્રસૂર્ય્યયોઃ

વિકૃતાકારપુરુષં વિકટાસ્યં દિગમ્બરમ્ ॥
આગચ્છન્તં ચાગ્રતસ્તમપશ્યં ચ ભયાનકમ્

બાલા દ્વાદશાવર્ષીયા વસ્ત્રભૂષણભૂષિતા ॥
સંરુષ્ટા યાતિ મદ્ગેહાદિત્યપશ્યમહં નિશિ

આજ્ઞાં ત્વં દેહિ રાજેન્દ્ર ત્વદ્ગેહાદ્યામિ કાનનમ્ ॥
વદસિ ત્વં મામિતિ ચ નિશ્યપશ્યમહં શુચા

રુષ્ટો વિપ્રો માં શપતે સંન્યાસી ચ તથા ગુરુઃ ॥
ભિત્તૌ પુત્તલિકાશ્ચિત્રા નૃત્યન્તીશ્ચ દદર્શ હ

ચઞ્ચલાનાં ચ ગૃધ્રાણાં કાકાનાં નિકરૈઃ સદા ॥
પીડિતં મહિષાણાં ચ સ્વમપશ્યમહં નિશિ

પીડિતં તૈલયન્ત્રેણ ભ્રામિતં તૈલકારિણા ॥
દિગમ્બરાન્પાશહસ્તાનપશ્યમહમીશ્વરિ

નૃત્યન્તિ ગાયકાઃ સર્વે ગાનં ગાયન્તિ મે ગૃહે ॥
વિવાહં પરમાનન્દમિત્યપશ્યમહં નિશિ

રમણં કુર્વતો લોકાન્કેશાકેશિ ચ કુર્વતઃ ॥
અદૃશં સમરં રાત્રૌ કાકાનાં ચ શુનામપિ

મોટકાનિ ચ પિણ્ડાનિ શ્મશાનં શવસંયુતમ્ ॥
રક્તવસ્ત્રં શુક્લવસ્ત્રમપશ્યં નિશિ કામિનિ

કૃષ્ણામ્બરા કૃષ્ણવર્ણા નગ્ના વૈ મુક્તકેશિની॥
વિધવાઽઽશ્લિષ્યતિ ચ મામપશ્યં નિશિ શોભને ॥

નાપિતો મુણ્ડતે મુણ્ડં શ્મશ્રુશ્રેણીં ચ મે પ્રિયે ॥
વક્ષઃસ્થલં ચ નખરમિત્યપશ્યમહં નિશિ

પાદુકા ચર્મરજ્જૂનામપશ્યં રાશિમુલ્બણમ્ ॥
ચક્રં ભ્રમન્તં ભૂમૌ ચ કુલાલસ્યેતિ સુન્દરિ

વાત્યયા ઘૂર્ણમાનં ચ શુષ્કવૃક્ષં તમુત્થિતમ્ ॥
પૂર્ણમાનં કબન્ધં વૈ ચાપશ્યં નિશિ સુવ્રતે

ગ્રથિતાં મુણ્ડમાલાં ચ ચૂર્ણમાનાં ચ વાત્યયા ॥
અતીવ ઘોરદશનામપ્યપશ્યમહં વરે

ભૂતપ્રેતા મુક્તકેશા વમન્તશ્વ હુતાશનમ્ ॥
માં ભીષયન્તિ સતતમિત્યપશ્યમહં નિશિ

દગ્ધજીવં દગ્ધવૃક્ષં વ્યાધિગ્રસ્તં નરં પરમ્ ॥
અઙ્ગહીનં ચ વૃષલમપ્યપશ્યમહં નિશિ

ગેહપર્વતવૃક્ષાણાં સહસા પતનં પરમ્ ॥
મુહુર્મુહુર્વજ્રપાતમપ્યપશ્યમહં નિશિ

કુક્કુરાણાં શૃગાલાનાં રોદનં ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
ગૃહે ગૃહે ચ નિયતમપશ્યં સર્વતો નિશિ

અધશ્શિરસ્તૂર્દ્ધ્વપાદં મુક્તકેશં દિગમ્બરમ્ ॥
ભૂમૌ ભ્રમન્તં ગચ્છન્તં ચાપ્યપશ્યમહં નરમ્

વિકૃતાકારશબ્દં ચ ગ્રામાદૌ દેવ રોદનમ્ ॥
પ્રાતઃ શ્રુત્વૈવાવબુદ્ધઃ ક ઉપાયો વદાધુના

નૃપતેર્વચનં શ્રુત્વા હૃદયેન વિદૂયતા ॥
સગદ્ગદં ચ રુદતી તમુવાચ નૃપેશ્વરમ્

મનોરમોવાચ ॥
હે નાથ રમણશ્રેષ્ઠ શ્રેષ્ઠ સર્વમહીભૃતામ્ ॥
પ્રાણાતિરેક પ્રાણેશ શૃણુ વાક્યં શુભાવહમ્

નારાયણાંશો ભગવાઞ્જામદગ્ન્યો મહાબલી ॥
સૃષ્ટિસંહર્તુરીશસ્ય શિષ્યોઽયં જગતઃ પ્રભોઃ

ત્રિઃસપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કરિષ્યામિ મહીમિતિ ॥
પ્રતિજ્ઞા યસ્ય રામસ્ય તેન સાર્દ્ધં રણં ત્યજ

પાપિનં રાવણં જિત્વા શૂરં ત્વમપિ મન્યસે ॥
સ ત્વયા ન જિતો નાથ સ્વપાપેન પરાજિતઃ

યો ન રક્ષતિ ધર્મ્મં ચ તસ્ય કો રક્ષિતા ભુવિ ॥
સ નશ્યતિ સ્વયં મૂઢો જીવન્નપિ મૃતો હિ સઃ

શુભાશુભસ્ય સતતં સાક્ષી ધર્મ્મસ્ય કર્મણઃ ॥
આત્મારામઃ સ્થિતઃ સ્વાન્તો મૂઢસ્ત્વં નહિ પશ્યસિ

પુત્રદારાદિકં યદ્યત્સર્વૈશ્વર્ય્યં સુધર્મિણામ્ ॥
જલબુદ્બુદવત્સર્વમનિત્યં નશ્વરં નૃપ

સંસારં સ્વપ્નસદૃશં મત્વા સન્તોઽત્ર ભારતે॥
ધ્યાયન્તિ સતતં ધર્મ્મં તપઃ કુર્વન્તિ ભક્તિતઃ

દત્તેન દત્તં યજ્જ્ઞાનં તત્સર્વં વિસ્મૃતં ત્વયા ॥
અસ્તિ ચેદ્વિપ્રહિંસાયાં કુબુદ્ધે ત્વન્મનઃ કથમ્

સુખાર્થે મૃગયાં ગત્વા તત્રોપોષ્ય દ્વિજાશ્રમે ॥
ભુક્ત્વા મિષ્ટમપૂર્વં ચ હતો વિપ્રો નિરર્થકમ્

ગુરુ વિપ્રસુરાણાં ચ યઃ કરોતિ પરાભવમ્ ॥
અભીષ્ટદેવસ્તં રુષ્ટો વિપત્તિસ્તસ્ય સન્નિધૌ

સ્મરણં કુરુ રાજેન્દ્ર દત્તાત્રેયપદામ્બુજમ્ ॥
ગુરૌ ભક્તિશ્ચ સર્વેષાં સર્વવિઘ્નવિનાશિની

ગુરુદેવં સમભ્યર્ચ્ય તં ભૃગું શરણં વ્રજ ॥
વિપ્રે દેવે પ્રસન્ને ચ ક્ષત્ત્રિયાણાં નહિ ક્ષતિઃ

વિપ્રસ્ય કિંકરો ભૂપો વૈશ્યો ભૂપસ્ય ભૂમિપ ॥
સર્વેષાં કિઙ્કરાઃ શૂદ્રા બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષતઃ

અયશઃ શરણં શશ્વત્ક્ષત્રિયસ્ય ચ ક્ષત્રિયે ॥
મહદ્યશસ્તચ્છરણં ગુરુદેવદ્વિજેષુ ચ

બ્રાહ્મણં ભજ રાજેન્દ્ર ગરીયાંસં સુરાદપિ ॥
બ્રાહ્મણે પરિતુષ્ટે ચ સન્તુષ્ટાઃ સર્વદેવતાઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજેન્દ્રં ક્રોડે કૃત્વા મહાસતી॥
મુહુર્મુહુર્મુખં દૃષ્ટ્વા વિલલાપ રુરોદ ચ

ક્ષણં તિષ્ઠ મહારાજ પુનરેવમુવાચ સા ॥
સ્નાનં કુરુ મહારાજ ભોજયિષ્યામિ વાઞ્છિતમ્

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકર્પૂરૈઃ કુંકુમૈર્યુતમ્ ॥
અનુલેપં કરિષ્યામિ સર્વાંગે તવ સુન્દર

ક્ષણં સિંહાસને તિષ્ઠ ક્ષણં વક્ષસિ મે પ્રભો॥
સભાયાં પુષ્પરચિતે તલ્પે પશ્યામિ શોભનમ્

શતપુત્રાધિકઃ પ્રેમ્ણા સતીનાં વૈ પતિર્નૃપ ॥
નિરૂપિતો ભગવતા વેદેષુ હરિણા સ્વયમ્

મનોરસ્તવચઃ શ્રુત્વા રાજા પરમપણ્ડિતઃ ॥
બોધયામાસ તાં રાજ્ઞીં દદૌ પ્રત્યુત્તરં પુનઃ

કાર્ત્તવીર્ય્યાર્જુન ઉવાચ ॥
શૃણુ કાન્તે પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુતં સર્વં ત્વયેરિતમ્ ॥
શોકાર્તાનાં ચ વચનં ન પ્રશંસ્યં સભાસુ ચ

સુખં દુઃખં ભયં શોકઃ કલહઃ પ્રીતિરેવ ચ ॥
કર્મ ભોગાર્હકાલેન સર્વં ભવતિ સુન્દરિ

કાલો દદાતિ રાજત્વં કાલો મૃત્યું પુનર્ભવમ્ ॥
કાલઃ સૃજતિ સંસારં કાલઃ સંહરતે પુનઃ

કરોતિ પાલનં કાલઃ કાલરૂપી જનાર્દનઃ ॥
કાલસ્ય કાલઃ શ્રીકૃષ્ણો વિધાતુર્વિધિરેવ ચ

સંહર્ત્તુર્વાઽપિ સંહર્ત્તા પાતુઃ પાતા ચ કર્મકૃત્ ॥
સ કર્મણાં કર્મરૂપી દદાતિ તપસાં ફલમ્ ॥
કઃ કેન હન્યતે જન્તુઃ કર્મણા વૈ વિના સતિ॥ ઽ

સ્રષ્ટા સૃજતિ સૃષ્ટિં ચ સંહર્ત્તા સંહરેત્પુનઃ ॥
પાતા પાતિ ચ ભૂતાનિ યસ્યાજ્ઞાં પરિપાલયેત્

યસ્યાજ્ઞયા વાતિ વાતઃ સન્તતં ભયવિહ્વલઃ ॥
શશ્વત્સઞ્ચરતે મૃત્યુઃ સૂર્ય્યસ્તપતિ સન્તતમ્

વર્ષતીન્દ્રો દહત્યગ્નિઃ કાલો ભ્રમતિ ભીતવત્ ॥
તિષ્ઠન્તિ સ્થાવરાઃ સર્વે ચરન્તિ સતતં ચરાઃ

વૃક્ષાશ્ચ પુષ્પિતાઃ કાલે ફલિતઃ પલ્લવાન્વિતાઃ ॥
શુષ્યન્તિ કાલતઃ કાલે વર્દ્ધન્તે ચ તદાજ્ઞયા

આવિર્ભૂતા તિરોભૂતા સૃષ્ટિરેવ તદાજ્ઞયા ॥
તસ્યાજ્ઞયા ભવેત્સર્વં ન કિઞ્ચિત્સ્વેચ્છયા નૃણામ્ ॥

નારાયણાંશો ભગવાઞ્જામદગ્ન્યો મહાબલઃ ॥
ત્રિસ્સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કરિષ્યતિ મહીમિતિ

પ્રતિજ્ઞા વિફલા તસ્ય ન ભવેત્તુ કદાચન ॥
નિશ્ચિતં તસ્ય વધ્યોઽહમિતિ જાનામિ સુવ્રતે

જ્ઞાત્વા સર્વં ભવિષ્યં ચ શરણં યામિ તત્કથમ્ ॥
પ્રતિષ્ઠિતાનાં ચાકીર્ત્તિર્મરણાદતિરિચ્યતે

ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજેન્દ્રઃ સમરં ગન્તુમુદ્યતઃ ॥
વાદ્યં ચ વાદયામાસ કારયામાસ મંગલમ્

શતકોટિર્નૃપાણાં ચ ગજેન્દ્રાણાં ત્રિલક્ષકમ્ ॥
અક્ષૌહિણીનાં શતકં મહાબલપરાક્રમમ્

અશ્વાનાં ચ ગજાનાં ચ પદાતીનાં તથૈવ ચ ॥
અસંખ્યકં રથાનાં ચ ગૃહીત્વા ગન્તુમુદ્યતઃ

બભૂવ સ્તિમિતા સાધ્વી દૃષ્ટ્વા તં ગમનોન્મુખમ્ ।
ધૃતવન્તં ચ સન્નાહમક્ષયં સશરં ધનુઃ

ક્રીડાગારે ક્ષણં તસ્થૌ કૃત્વા કાન્તં સ્વવક્ષસિ ॥
પશ્યન્તી તન્મુખામ્ભોજં ચુચુમ્બ ચ મુહુર્મુહુઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે કાર્તવીર્યાર્જુન સંનાહો નામ ચતુસ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ