બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.20

નારદ ઉવાચ ॥
હરેરંશસમુત્પન્નો હરિતુલ્યો ભવાન્ધિયા ॥
તેજસા વિક્રમેણૈવ મત્પ્રશ્નં શ્રોતુમર્હસિ

વિઘ્નનિઘ્નસ્ય યદ્વિઘ્નં શ્રુતં તત્પરમાદ્ભુતમ્ ॥
તદ્વિઘ્નકારણં ચૈવ વિશ્વકારણવક્ત્રતઃ

અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ પરં સન્દેહભઞ્જનમ્ ॥
ત્રૈલોક્યનાથતનયે ગજાસ્યાયોજનાર્થકમ્

સ્થિતેષ્વન્યેષુ બહુષુ જન્તુષ્વબ્જભુવઃ પતે ॥
સુપ્રાણિનાં સુરૂપેષુ નાનારૂપેષુ રૂપિણામ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ગજાસ્યયોજનાયાશ્ચ કારણં શૃણુ નારદ ॥
ગોપ્યં સર્વપુરાણેષુ વેદેષુ ચ સુદુર્લભમ્

તારણં સર્વદુઃખાનાં કારણં સર્વસમ્પદામ્ ॥
હારણં વિપદાં ચૈવ રહસ્યં પાપમોચનમ્

મહાલક્ષ્મ્યાશ્ચ ચરિતં સર્વમઙ્ગલમઙ્ગલમ્ ॥
સુખદં મોક્ષદં ચૈવ ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

શૃણુ તાત પ્રવક્ષ્યેઽહમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
રહસ્યં પાદ્મકલ્પસ્ય પુરા તાતમુખાચ્છ્રુતમ્

એકદૈવ મહેન્દ્રશ્ચ પુષ્પભદ્રાં નદીં યયૌ ॥
મહાસમ્પન્મદોન્મત્તઃ કામી રાજશ્રિયાઽન્વિતઃ

તત્તીરેઽતિરહઃસ્થાને પુષ્પોદ્યાને મનોહરે ॥
અતીવ દુર્ગમેઽરણ્યે સર્વજન્તુવિવર્જિતે

ભ્રમરધ્વનિસંયુક્તે પુંસ્કોકિલરુતશ્રવે ॥
સુગન્ધિપુષ્પ સંશ્લિષ્ટવાયુના સુરભીકૃતે

દદર્શ રમ્ભાં તત્રૈવ ચન્દ્રલોકાત્સમાગતામ્ ॥
સુરતશ્રમવિશ્રાન્તિકામુકીં કામકામુકીમ્ ॥

ઇચ્છન્તીમીપ્સિતાં ક્રીડાં ગચ્છન્તીં મદનાશ્રમમ્ ॥
એકાકિનીમુન્મનસ્કાં મન્મથોદ્ગતમાનસામ્

સુશ્રોણીં સુદતીં શ્યામાં બિમ્બાધરસરોરુહામ્॥
બૃહન્નિતમ્બભારાર્ત્તાં મત્તવારણગામિનીમ્

સસ્મિતાસ્યશરચ્ચન્દ્રાં સુકટાક્ષં ચ બિભ્રતીમ્॥
બિભ્રતીં કબરીં રમ્યાં માલતીમાલ્યશોભિતામ્

વહ્નિશુદ્ધાંશુકધરાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્ ॥
કસ્તૂરીબિન્દુના સાર્દ્ધં સિન્દૂરં બિભ્રતીં મુદા ॥

નીલોત્પલદલશ્યામકજ્જલોજ્જલલોચનામ્ ॥
મણિકુણ્ડલયુગ્માઢ્યગણ્ડસ્થલવિરાજિતામ્

અત્યુન્નતં સુકઠિનં પત્રરાજિવિરાજિતમ્ ॥
સુખદં રસિકાનાં ચ સ્તનયુગ્મં ચ બિભ્રતીમ્

સર્વશોભાં સુવેષાઢ્યાં સુભગાં સુરતોત્સુકામ્ ॥
પ્રાણાધિકાં ચ દેવાનાં સ્વચ્છાં સ્વચ્છન્દગામિનીમ્

વરામપ્સરસાં રમ્યામતીવ સ્થિરયૌવનામ્ ॥
ગુણરૂપવતીં શાન્તાં મુનિમાનસમોહિનીમ્

દૃષ્ટ્વા તામતિવેષાઢ્યાં તત્કટાક્ષેણ પીડિતઃ ॥
ઇન્દ્રોઽતીન્દ્રિયચાપલ્યાત્પ્રવક્તુપચક્રમે

ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
ક્વ ગચ્છસિ વરારોહે ક્વ ગતાઽસિ મનોહરે ॥
મયા દૃષ્ટા હિ સુચિરાત્કલ્યાણિ સુભગેઽધુના

તવાન્વેષણકર્ત્તાઽહં શ્રુત્વા વાચિકમગ્રતઃ ॥
ત્વદાસક્તમનાશ્ચાસ્મિ નાન્યાં વૈ ગણયામિ ચ

સુવાસિતજલાર્થી યઃ કિમિચ્છેત્પઙ્કિલં જલમ્ ॥
પઙ્કં નેચ્છેચ્ચન્દનાર્થી પઙ્કજાર્થી ન ચોત્પલમ્

સુધાર્થી ન સુરામિચ્છેદ્દુગ્ધાર્થી નાવિલં જલમ્ ॥
સુગન્ધિપુષ્પશાયી યો હ્યસ્ત્રતલ્પં ન ચેચ્છતિ

સ્વર્ગી ચ નરકં નેચ્છેત્સુભોગી દુષ્ટભોજનમ્ ॥
પણ્ડિતૈઃ સહ સંવાસી નેચ્છેત્સ્ત્રીસન્નિધિં નરઃ ॥
વિહાય રત્નાભરણં કોઽપીચ્છેલ્લોહભૂષણમ્

ત્વાં નાશ્લિષ્ય મહાવિજ્ઞાં કાં મૂઢો ગન્તુમિચ્છતિ॥
વિહાય ગઙ્ગાં કો વિજ્ઞો નદીમન્યાં ચ વાંછતિ

ઇન્દ્રિયૈશ્ચેન્દ્રિયરતિં વર્દ્ધયન્તીં પદે પદે ॥
વરં પ્રાર્થયિતારશ્ચ પ્રાણિનશ્ચ સુખાર્થિનઃ

।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાનવરુહ્ય ગજેશ્વરાત્ ॥
કામયુક્તશ્ચ પુરતસ્તસ્થૌ તસ્યાશ્ચ નારદ

શ્રુત્વા તદ્વચનં રમ્ભા મહાશૃઙ્ગારલોલુપા ॥
જહાસાનમ્રવદના પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહા

સ્મેરાનના કટાક્ષેણ સ્તનોર્વોર્દર્શનેન ચ ॥
નર્મોક્તિગર્ભવાક્યેન ચાહરત્તસ્ય ચેતનામ્

મિતં સારં સુમધુરં સુસ્નિગ્ધં કોમલં પ્રિયમ્ ॥
પુરુષાયત્તબીજં ચ પ્રવક્તુમુપચક્રમે

રમ્ભોવાચ ॥
યાસ્યામિ વાઞ્છિતં યત્ર પ્રશ્નેન તવ કિં ફલમ્ ॥
નાહં સન્તોષજનની ધૂર્ત્તાનાં દુષ્ટમિત્રતા

યથા મધુકરો લોભાત્સર્વપુષ્પાસવં લભેત્ ॥
સ્વાદુ યત્રાતિરિક્તં સ તત્ર તિષ્ઠતિ સન્તતમ્

તથૈવ કામુકી લોકે ભ્રમેદ્ભ્રમરવત્સદા ॥
ચાઞ્ચલ્યાત્સ હિ કાસ્વેવ વાયુવદ્રસમાહરેત્

સુપુમાનઙ્ગવત્સ્ત્રીણાં યથા શાખાશ્ચ શાખિષુ ॥
કામુકી કાકવલ્લોલઃ ફલં ભુક્ત્વા પ્રયાતિ ચ

સ્વકાર્ય્યમુદ્ધરેદ્યાવત્તાવદ્વા સ પ્રયોજનમ્ ॥
સ્થિતિઃ કાર્ય્યાનુરોધેન યથા કાષ્ઠે હુતાશનઃ

યાવત્તડાગે તોયાનિ તાવદ્યાદાંસિ તેષુ ચ ॥
શોષારમ્ભે ચ તોયાનાં યાન્તિ સ્થાનાન્તરં પુનઃ

ત્વં દેવાનામીશ્વરોઽસિ કામિનીનાં ચ વાઞ્છિતઃ ॥
પુમાંસં રસિકં શશ્વદ્વાઞ્છન્તિ રસિકાઃ સુખાત્

યુવાનં રસિકં શાન્તં સુવેષં સુન્દરં પ્રિયમ્ ॥
ગુણિનં ધનિનં સ્વચ્છં કાન્તમિચ્છતિ કામિની

દુશ્શીલં રોગિણં વૃદ્ધં રતિશક્તિવિયોજિતમ્ ॥
અદાતારમવિજ્ઞં ચ નૈવ વાઞ્છન્તિ યોષિતઃ

કા મૂઢા ન ચ વાઞ્છન્તિ ત્વામેવં ગુણસાગરમ્ ॥
તવાજ્ઞાકારિણીં દાસીં ગૃહાણાત્ર યથાસુખમ્

ઇત્યુક્ત્વા સસ્મિતા સા ચ તં પપૌ વક્રચક્ષુષા ॥
કામાગ્નિદગ્ધા વિગલલ્લજ્જા તસ્થૌ સમીપતઃ

જ્ઞાત્વા ભાવં સ્મરાર્ત્તાયાઃ સ્મરશાસ્ત્રવિશારદઃ ॥
ગૃહીત્વા તાં પુષ્પતલ્પે વિજહાર તયા સહ

ચુચુમ્બ રહસિ પ્રૌઢાં નગ્નાં ચ સુભગાં વરામ્ ॥
પક્વબિમ્બાધરૌષ્ઠીં ચ સુદત્યા ચુંબિતસ્તયા

નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારાદ્વિપરીતાદિકાન્મુને ॥
સુખી બભૂવ તસ્યાં વૈ શૃંગારો મૂર્તિમાનિવ

તૌ કામાહિતચિત્તૌ નો બુબુધાતે દિવાનિશમ્ ॥
અન્યોન્યગતચિત્તૌ ચ કામાર્તૌ જ્ઞાનવર્જિતૌ

સ ચ કૃત્વા સ્થલે ક્રીડાં તયા સહ સુરેશ્વરઃ॥
યયૌ જલવિહારાર્થં પુષ્પભદ્રાનદી જલમ્

સ ચકાર જલક્રીડાં તયા સહ મુદા ક્ષણમ્ ॥
જલાત્સ્થલે સ્થલાત્તોયે વિજહાર પુનઃ પુનઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તેન વર્ત્મના મુનિપુંગવઃ ॥
સશિષ્યો યાતિ દુર્વાસા વૈકુણ્ઠાચ્છઙ્કરાલયમ્

તં ચ દૃષ્ટ્વા મુનીન્દ્રં ચ દેવેન્દ્રઃ સ્તબ્ધમાનસઃ ॥
નનામાગત્ય સહસા દદૌ તસ્મૈ સ ચાશિષઃ

પારિજાતપ્રસૂનં યદ્દત્તં નારાયણેન વૈ ॥
તચ્ચ દત્તં મહેન્દ્રાય મુનીન્દ્રેણ મહાત્મના

દત્ત્વા પુષ્પં મહાભાગસ્તમુવાચ કૃપાનિધિઃ॥
માહાત્મ્યં તસ્ય યત્કિંચિદપૂર્વં મુનિસત્તમઃ

દુર્વાસા ઉવાચ ॥
સર્વવિઘ્નહરં પુષ્પં નારાયણનિવેદિતમ ॥
મૂર્ધ્નીદં યસ્ય દેવેન્દ્ર જયસ્તસ્યૈવ સર્વતઃ

પુરઃપૂજા ચ સર્વેષાં દેવાનામગ્રણીર્ભવેત્।
તચ્છાયેવ મહાલક્ષ્મીર્ન જહાતિ કદાઽપિ તમ્

જ્ઞાનેન તેજસા બુદ્ધ્યા વિક્રમેણ બલેન ચ ॥
સર્વદેવાધિકઃ શ્રીમાન્હરિતુલ્યપરાક્રમઃ

ભક્ત્યા મૂર્ધ્નિ ન ગૃહ્ણાતિ યોઽહંકારેણ પામરઃ ॥
નૈવેદ્યં ચ હરેરેવ સ ભ્રષ્ટશ્રીઃ સ્વજાતિભિઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા શંકરાંશશ્ચ હ્યગમચ્છંકરાલયમ્

તત્સ રમ્ભાંતિકે તિષ્ઠંશ્ચિક્ષેપ ગજમસ્તકે ॥
તેન ભ્રષ્ટશ્રિયં દૃષ્ટ્વા સા જગામ સુરાલયમ્

પુંશ્ચલી યોગ્યમિચ્છન્તી નાપરં ચઞ્ચલાઽધમા ॥
દેવરાજં પરિત્યજ્ય ગજરાજો મહાબલી

પ્રવિવેશ મહારણ્યં તં નિક્ષિપ્ય સ્વતેજસા ॥
તત્રૈવ કરિણીં પ્રાપ્ય મત્તઃ સંબુભુજે બલાત્

સાઽતો બભૂવ વશગા યોષિજ્જાતિઃ સુખાર્થિની ॥
તયોર્બભૂવાપત્યાનાં નિવહસ્તત્ર કાનને

હરિસ્તન્મસ્તકં છિત્ત્વા યોજયામાસ બાલકે ॥
ઇત્યેવં કથિતં વત્સ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
ગજાસ્યયોજનાયાશ્ચ કારણં પાપનાશનમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે ગણપતેર્ગજાસ્યયોજનાહેતુકથનં નામ વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ