બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.16

નારાયણ ઉવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા તં શીઘ્રં બોધયિત્વા ચ કૃત્તિકાઃ ॥
ઉવાચ કિંચિદ્યુક્તં ચ વચનં શઙ્કરાત્મજઃ

કાર્તિકેય ઉવાચ ॥
યાસ્યામિ શંકરસ્થાનં દ્રક્ષ્યામિ સુરસઞ્ચયમ્ ॥
માતરં બન્ધુવર્ગાંશ્ચાપ્યાજ્ઞાં મે દત્ત માતરઃ

દૈવાધીનં જગત્સર્વં જન્મ કર્મ શુભાવહમ્ ॥
સંયોગશ્ચ વિયોગશ્ચ ન ચ દૈવાત્પરં બલમ્

કૃષ્ણાયત્તં ચ તદ્દૈવં સ ચ દૈવાત્પરસ્તતઃ ॥
ભજન્તિ સતતં સન્તઃ પરમાત્માનમીશ્વરમ્

દૈવં વર્દ્ધયિતું શક્તઃ ક્ષયં કર્ત્તું સ્વલીલયા ॥
ન દૈવબદ્ધસ્તદ્ભક્તશ્ચાવિનાશીતિ નિર્ણયઃ

તસ્માદ્ભજત ગોવિન્દં મોહં ત્યજત દુઃખદમ્॥
સુખદં મોક્ષદં સારં જન્મમૃત્યુભયાપહમ્

પરમાનન્દજનનં મોહજાલનિકૃન્તનમ્ ॥
શશ્વદ્ભજન્તિ યત્સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ

કોઽહં ભવાબ્ધૌ યુષ્માકં કા વા યૂયં મમાત્મિકાઃ ॥
તત્કર્મસ્રોતસાં સર્વં પુઞ્જીભૂતં ચ ફેનવત્

સંશ્લેષં વા વિયોગં વા સર્વમીશ્વરચિન્તયા ॥
બ્રહ્માણ્ડમીશ્વરાધીનં ન સ્વતન્ત્રં વિદુર્બુધાઃ

જલબુદ્બુદવત્સર્વમનિત્યં ચ જગત્ત્રયમ્ ॥
માયામનિત્યે કુર્વન્તિ માયયા મૂઢચેતસઃ

સન્તસ્તત્ર ન લિપ્યન્તે વાયુવત્કૃષ્ણચેતસઃ ॥
તસ્માન્મોહં પરિત્યજ્ય ચાજ્ઞપ્તિં દત્ત માતરઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા તા નત્વા સાર્દ્ધં શઙ્કરપાર્ષદૈઃ ॥
યાત્રાં ચકાર ભગવાન્મનસા શ્રીહરિં સ્મરન્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર દદર્શ રથમુત્તમમ્ ॥
વિશ્વકર્મકૃતં રમ્યં હીરકેણ વિરાજિતમ્

સદ્રત્નસારરચિતં માણિક્યેન વિરાજિતમ્ ॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાજાલૈશ્ચ શોભિતમ્

મણીન્દ્રદર્પણઃ શ્વેતચામરૈરતિદીપિતમ્ ॥
ક્રીડાર્હમન્દિરૈ રમ્યૈશ્ચિત્રિતૈશ્ચિત્રિતં વરમ્

શતચક્રં સુવિસ્તીર્ણં મનોયાયિ મનોહરમ્ ॥
પ્રસ્થાપિતં ચ પાર્વત્યા વેષ્ટિતં પાર્ષદૈર્વરૈઃ

સમારુહન્તં યાનં તા હૃદયેન વિદૂયતા ॥
સહસા ચેતનાં પ્રાપ્ય મુક્તકેશ્યઃ શુચાઽઽતુરાઃ

દૃષ્ટ્વા ચ સ્વપુરઃ સ્કન્દં સ્તંભિતાશ્ચાતિશોકતઃ ॥
ઉન્મત્તા ઇવ તત્રૈવ વક્તુમારેભિરે ભિયા

કૃત્તિકા ઊચુઃ ॥
કિં કુર્મઃ ક્વ ચ યાસ્યામો વયં વત્સ ત્વદાશ્રયાઃ ॥
વિહાયાસ્માન્ક્વ યાસિ ત્વં નાયં ધર્મ્મસ્તવાધુના

સ્નેહેન વર્દ્ધિતોઽસ્માભિઃ પુત્રોઽસ્માકં સ્વધર્મતઃ ॥
નાયં ધર્મો માતૃવર્ગાનનુરક્તઃ સુતસ્ત્યજેત્

ઇત્યુક્ત્વા કૃત્તિકાઃ સર્વાઃ કૃત્વા વક્ષસિ તં સુતમ્ ॥
પુનર્મૂર્ચ્છામવાપુસ્તાઃ સુતવિચ્છેદદારુણમ્

કુમારો બોધયિત્વા તા અધ્યાત્મવચનેન વૈ ॥
તાભિશ્ચ પાર્ષદૈઃ સાર્દ્ધમારુરોહ રથં મુને

પૂર્ણકુમ્ભં દ્વિજં વેશ્યાં શુક્લધાન્યાનિ દર્પણમ્॥
દધ્યાજ્યં મધુ લાજાંશ્ચ પુષ્પં દૂર્વાક્ષતાન્સિતાન્

વૃષં ગજેન્દ્રં તુરગં જ્વલદગ્નિં સુવર્ણકમ્ ॥
પૂર્ણં ચ પરિપક્વાનિ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ

પતિપુત્રવતીં નારીં પ્રદીપં મણિમુત્તમમ્ ॥
મુક્તાં પ્રસૂનમાલાં ચ સદ્યોમાંસં ચ ચન્દનમ્

દદર્શૈતાનિ વસ્તૂનિ મઙ્ગલાનિ પુરો મુને ॥
શૃગાલં નકુલં કુમ્ભં શવં વામે શુભાવહમ્

રાજહંસં મયૂરં ચ ખઞ્જનં ચ શુકં પિકમ્ ॥
પારાવતં શઙ્ખચિલ્લં ચક્રવાકં ચ મઙ્ગલમ્

કૃષ્ણસારં ચ સુરભિં ચમરીં શ્વેતચામરમ્॥
ધેનું ચ વત્સસંયુક્તાં પતાકાં દક્ષિણે શુભામ્॥

નાનાપ્રકારવાદ્યં ચાપ્યશ્રૌષીન્મંગલધ્વનિમ્ ॥
મનોહરં ચ સંગીતં ઘણ્ટાશંખધ્વનિં તથા

દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા મઙ્ગલં સ હ્યગમત્તાતમન્દિરમ્ ॥
ક્ષણેનાનન્દયુક્તશ્ચ મનોયાયિરથેન ચ

કુમારઃ પ્રાપ્ય કૈલાસં ન્યગ્રોધાક્ષયમૂલકે ॥
ક્ષણં તસ્થૌ કૃત્તિકાભિઃ પાર્ષદપ્રવરૈઃ સહ

પાર્વતી મંગલં કૃત્વા રાજમાર્ગં મનોહરમ્ ॥
પદ્મરાગૈરિન્દ્રનીલૈઃ સંસ્કૃતં પરિતઃ પુરમ્

રમ્ભાસ્તમ્ભસમૂહૈશ્ચ પટ્ટસૂત્રાંશુકૈસ્તથા ॥
શ્રીખણ્ડપલ્લવૈર્યુક્તં પૂર્ણકુમ્ભૈઃ સુશોભિતમ્

પૂર્ણકુમ્ભજલૈર્વ્યાપ્તં સિક્તં ચન્દનવારિભિઃ ॥
અસંખ્યરત્નદીપૈશ્ચ મણિરાજૈર્વિરાજિતમ્

નટનર્ત્તકવેશ્યાનામુત્સવૈઃ સંકુલં સદા ॥
બન્દિભિર્વિપ્રવર્ગૈશ્ચ દૂર્વાપુષ્પકરૈર્યુતમ્

પતિપુત્રવતીભિશ્ચ સાધ્વીભિશ્ચ સમન્વિતમ્॥
લક્ષ્મીં સરસ્વતીં દુર્ગાં સાવિત્રીં તુલસીં રતિમ્

અરુન્ધતીમહલ્યાં ચ દિતિં તારાં મનોરમામ્ ॥
અદિતિં શતરૂપાં ચ શચીં સન્ધ્યાં ચ રોહિણીમ્

અનસૂયાં તથા સ્વાહાં સંજ્ઞાં વરુણકામિનીમ્॥
આકૂતિં ચ પ્રસૂતિં ચ દેવહૂતિં ચ મેનકામ્

તામેકપાટલામેકપર્ણાં મૈનાકકામિનીમ્ ॥
વસુન્ધરાં ચ મનસાં પુરસ્કૃત્ય સમાયયૌ॥

રમ્ભા તિલોત્તમા મેના ઘૃતાચી મોહિની શુભા ॥
ઉર્વશી રત્નમાલા ચ સુશીલા લલિતા કલા

કદમ્બમાલા સુરસા વનમાલા ચ સુન્દરી ॥
એતાશ્ચાન્યાશ્ચ બહવો વિપ્રેન્દ્રાપ્સરસાં ગણાઃ

સંગીતનર્ત્તનપરાઃ સસ્મિતા વેષસંયુતાઃ ॥
કરતાલકરાઃ સર્વા જગ્મુરાનન્દપૂર્વકમ્

દેવાશ્ચ મુનયઃ શૈલા ગન્ધર્વાઃ કિન્નરાસ્તથા ॥
સર્વે યયુઃ પ્રમુદિતાઃ કુમારસ્યાનુમજ્જને

નાનાપ્રકારવાદ્યૈશ્ચ રુદ્રૈર્વા પાર્ષદૈઃ સહ ॥
ભૈરવૈઃ ક્ષેત્રપાલૈશ્ચ યયૌ સાર્દ્ધં મહેશ્વરઃ

અથ શક્તિધરો હૃષ્ટો દૃષ્ટ્વા ઽઽરાત્પાર્વતીં તદા ॥
અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણં શિરસા પ્રણનામ હ

તં પદ્માપ્રમુખં દેવીગણં ચ મુનિકામિનીમ્ ॥
શિવં ચ પરયા ભક્ત્યા સર્વાન્સંભાષ્ય યત્નતઃ

કાર્ત્તિકેયં શિવા દૃષ્ટ્વા ક્રોડે કૃત્વા ચુચુમ્બ ચ ॥
શઙ્કરશ્ચ સુરાઃ શૈલા દેવ્યો વૈ શૈલયોષિતઃ

પાર્વતીપ્રમુખા દેવ્યસ્તથા દેવશ્ચ શઙ્કરઃ ॥
શૈલાશ્ચ મુનયઃ સર્વે દદુસ્તસ્મૈ શુભાશિષઃ

કુમારઃ સ ગણૈઃ સાર્દ્ધમાગત્ય ચ શિવાલયમ્ ॥
દદર્શ તં સભામધ્યે વિષ્ણું ક્ષીરોદશાયિનમ્

રત્નસિંહાસનસ્થં ચ રત્નભૂષણભૂષિતમ્ ॥
ધર્મબ્રહ્મેન્દ્રચન્દ્રાર્કવહ્નિવાય્વાદિભિર્યુતમ્

ઈષદ્ધાસ્યં પ્રસન્નાસ્યં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્ ॥
સ્તુતં મુનીન્દ્રૈર્દેવેન્દ્રૈઃ સેવિતં શ્વેતચામરૈઃ

તં દૃષ્ટ્વા જગતાં નાથં ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥
પુલકાન્વિતસર્વાંગઃ શિરસા પ્રણનામ હ

વિધિં ધર્મં ચ દેવાંશ્ચ મુનીન્દ્રાંશ્ચ મુદાઽન્વિતાન્ ॥
પ્રણનામ પૃથક્તત્ર પ્રાપ તેભ્યશ્શુભાશિષઃ

પૃથક્સંભાષ્ય સર્વાંશ્ચાપ્યુવાસ કનકાસને ॥
દદૌ ધનાનિ વિપ્રેભ્યઃ પાર્વત્યા સહ શઙ્કરઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે કાર્ત્તિકેયાગમનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ