બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.64

નારાયણ ઉવાચ ॥
રાજા યેન ક્રમેણૈવ ભેજે તાં પ્રકૃતિં પરામ્ ॥
તચ્છ્રૂયતાં મહાભાગ વેદોક્તં ક્રમમેવ ચ

સ્નાત્વાઽઽચમ્ય મહારાજઃ કૃત્વા ન્યાસત્રયં તદા ॥
સ્વકરાઙ્ગાઙ્ગમન્ત્રાણાં ભૂતશુદ્ધિં ચકાર સઃ

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા કૃત્વા ચ શઙ્ખશોધનમ્ ॥
ધ્યાત્વા દેવીં ચ મૃન્મય્યાં ચકારાવાહનં તદા

પુનર્ધ્યાત્વા ચ ભક્ત્યા ચ પૂજયામાસ ભક્તિતઃ ॥
+દેવ્યાશ્ચ દક્ષિણે ભાગે સંસ્થાપ્ય કમલાલયામ્

સંપૂજ્ય ભક્તિભાવેન ભક્ત્યા પરમધાર્મિકઃ ॥
દેવષટ્કં સમાવાહ્ય દેવ્યાશ્ચ પુરતો ઘટે

ભક્ત્યા ચ પૂજયામાસ વિધિપૂર્વં ચ નારદ ॥
ગણેશં ચ દિનેશં ચ વહ્નિં વિષ્ણું શિવં શિવામ્

દેવષટ્કં ચ સંપૂજ્ય નમસ્કૃત્ય વિચક્ષણઃ ॥
તદા ધ્યાયેન્મહાદેવીં ધ્યાનેનાનેન ભક્તિતઃ

ધ્યાનં ચ સામવેદોક્તં પરં કલ્પતરું મુને ॥
ધ્યાયેન્નિત્યં મહાદેવીં મૂલપ્રકૃતિમીશ્વરીમ્॥

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનાં પૂજ્યાં વન્દ્યાં સનાતનીમ્ ॥
નારાયણીં વિષ્ણુમાયાં વૈષ્ણવીં વિષ્ણુભક્તિદામ્

સર્વસ્વરૂપાં સર્વેષાં સર્વાધારાં પરાત્પરામ્ ॥
સર્વવિદ્યાસર્વમન્ત્રસર્વશક્તિસ્વરૂપિણીમ્

સગુણાં નિર્ગુણાં સત્ત્વાં વરાં સ્વેચ્છામયીં સતીમ્ ॥
મહાવિષ્ણોશ્ચ જનનીં કૃષ્ણસ્યાર્દ્ધાઙ્ગસમ્ભવામ્

કૃષ્ણપ્રિયાં કૃષ્ણશક્તિં કૃષ્ણબુદ્ધ્યધિદેવતામ્ ॥
કૃષ્ણસ્તુતાં કૃષ્ણપૂજ્યાં કૃષ્ણવન્દ્યાં કૃપામયીમ્

તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભાં કોટિસૂર્ય્યસમપ્રભામ્ ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યાં ભક્તાનુગ્રહકારિકામ્

દુર્ગાં શતભુજાં દેવીં મહદ્દુર્ગતિનાશિનીમ્ ॥
ત્રિલોચનપ્રિયાં સાધ્વીં ત્રિગુણાં ચ ત્રિલોચનામ્

ત્રિલોચનપ્રાણરૂપાં શુદ્ધાર્દ્ધચન્દ્રશેખરામ્ ॥
બિભ્રતીં કબરીભારં માલતીમાલ્યમણ્ડિતમ્

વર્તુલં વામવક્ત્રં ચ શમ્ભોર્માનસમોહિનીમ્ ॥
રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગણ્ડસ્થલવિરાજિતામ્

નાસાદક્ષિણભાગેન બિભ્રતીં ગજમૌક્તિકમ્ ॥
અમૂલ્યરત્નં બહુલં બિભ્રતીં શ્રવણોપરિ

મુક્તાપંક્તિવિનિન્દ્યૈકદન્તપંક્તિસુશોભિતામ્ ॥
પક્વબિમ્બાધરોષ્ઠીં ચ સુપ્રસન્નાં સુમંગલામ્

ચિત્રપત્રાવલીરમ્યકપોલયુગલોજ્જ્વલામ્ ॥
રત્નકેયૂરવલયરત્નમઞ્જીરરઞ્જિતામ્

રત્નકઙ્કણભૂષાઢ્યાં રત્નપાશંકશોભિતામ્ ॥
રત્નાંગુલીયનિકરૈઃ કરાંગુલિચયોજ્જ્વલામ્ ॥

પાદાઙ્ગુલિનખાસક્તાલક્તરેખાસુશોભનામ્ ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનાં ગન્ધચન્દનચર્ચિતામ્

બિભ્રતીં સ્તનયુગ્મં ચ કસ્તૂરીબિન્દુશોભિતમ્ ॥
સર્વરૂપગુણવતીં ગજેન્દ્રમન્દગામિનીમ્

અતીવ કાન્તાં શાન્તાં ચ નિતાન્તાં યોગસિદ્ધિષુ ॥
વિધાતુશ્ચ વિધાત્રીં ચ સર્વધાત્રીં ચ શંકરીમ્

શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યામતીવ સુમનોહરામ્ ॥
કસ્તૂરીબિન્દુભિઃ સાર્દ્ધમધશ્ચન્દનબિન્દુના

સિન્દૂરબિન્દુના શશ્વદ્ભાલમધ્યસ્થલોજ્જ્વલામ્ ॥
શરન્મધ્યાહ્નકમલપ્રભામોચનલોચનામ્

ચારુકજ્જલરેખાભ્યાં સર્વતશ્ચ સમુજ્જ્વલામ્ ॥
કોટિકન્દર્પલાવણ્યલીલાનિન્દિતવિગ્રહામ્

રત્નસિંહાસનસ્થાં ચ સદ્રત્નમુકુટોજ્જ્વલામ્ ॥
સૃષ્ટૌ સ્રષ્ટુઃ શિલ્પરૂપાં દયાં પાતુશ્ચ પાલને

સંહારકાલે સંહર્ત્તુઃ પરાં સંહારરૂપિણીમ્ ॥
નિશુમ્ભશુમ્ભમથિનીં મહિષાસુરમર્દિનીમ્

પુરા ત્રિપુરયુદ્ધે ચ સંસ્તુતા ત્રિપુરારિણા ॥
મધુકૈટભયોર્યુદ્ધે વિષ્ણુશક્તિસ્વરૂપિણીમ્

સર્વદૈત્યનિહન્ત્રીં ચ રક્તબીજવિનાશિનીમ્ ॥
નૃસિંહશક્તિરૂપાં ચ હિરણ્યકશિપોર્વધે

વરાહશક્તિં વારાહે હિરણ્યાક્ષવધે તથા॥
પરબ્રહ્મસ્વરૂપાં ચ સર્વશક્તિં સદા ભજે

ઇતિ ધ્યાત્વા સ્વશિરસિ પુષ્પં દત્ત્વા વિચક્ષણઃ ॥
પુનર્ધ્યાત્વા ચૈવ ભક્ત્યા કુર્ય્યાદાવાહનં તતઃ

પ્રકૃતેઃ પ્રતિમાં ધૃત્વા મન્ત્રમેવં પઠેન્નરઃ ॥
જીવન્યાસં તતઃ કુર્ય્યાન્મનુનાઽનેન યત્નતઃ

એહ્યેહિ ભગવત્યમ્બ શિવલોકાત્સનાતનિ ॥
ગૃહાણ મમ પૂજાં ચ શારદીયાં સુરેશ્વરિ

ઇહાગચ્છ જગત્પૂજ્યે તિષ્ઠ તિષ્ઠ મહેશ્વરિ ॥
હે માતરસ્યામર્ચાયાં સન્નિરુદ્ધા ભવામ્બિકે

ઇહાગચ્છન્તુ ત્વત્પ્રાણાશ્ચાધિપ્રાણૈઃ સહાચ્યુતે ॥
ઇહાગચ્છન્તુ ત્વરિતં તવૈવ સર્વ શક્તયઃ

ૐ હ્રીં શ્રીં ક્લીં ચ દુર્ગાયૈ વહ્નિજાયાન્તમેવ ચ ॥
સમુચ્ચાર્ય્યોરસિ પ્રાણાઃ સન્તિષ્ઠન્તુ સદાશિવે

સર્વેન્દ્રિયાધિદેવાસ્તે ઇહાગચ્છન્તુ ચણ્ડિકે॥
તે શક્તયોઽત્રાગચ્છન્તુ ઇહાગચ્છન્તુ ઈશ્વરાઃ

સ ઇહાગચ્છેત્યાવાહ્ય પરિહારં કરોતિ ચ ॥
મન્ત્રેણાનેન વિપ્રેન્દ્ર તચ્છૃણુષ્વ સમાહિતઃ

સ્વાગતં ભગવત્યમ્બ શિવલોકાચ્છિવપ્રિયે ॥
પ્રસાદં કુરુ માં ભદ્રે ભદ્રકાલિ નમોઽસ્તુ તે

ધન્યોઽહં કૃતકૃત્યોઽહં સફલં જીવનં મમ ॥
આગતાઽસિ યતો દુર્ગે માહેશ્વરિ મદાલયમ્

અદ્ય મે સફલં જન્મ સાર્થકં જીવનં મમ ॥
પૂજયામિ યતો દુર્ગાં પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે

ભારતે ભવતીં પૂજ્યાં દુર્ગાં યઃ પૂજયેદ્ બુધઃ ॥
સોઽન્તે યાતિ ચ ગોલોકં પરમૈશ્વર્ય્યવાનિહ

કૃત્વા ચ વૈષ્ણવીપૂજાં વિષ્ણુલોકં વ્રજેત્સુધીઃ ॥
માહેશ્વરીં ચ સંપૂજ્ય શિવલોકં ચ ગચ્છતિ

સાત્ત્વિકી રાજસી ચૈવ ત્રિધા પૂજા ચ તામસી ॥
ભગવત્યાશ્ચ વેદોક્તા ચોત્તમા મધ્યમા ઽધમા

સાત્ત્વિકી વૈષ્ણવાનાં ચ શાક્તાદીનાં ચ રાજસી ॥
અદીક્ષિતાનામસતામન્યેષાં તામસી સ્મૃતા

જીવહત્યા વિહીના યા વરા પૂજા તુ વૈષ્ણવી ॥
વૈષ્ણવા યાન્તિ ગોલોકં વૈષ્ણવીબલિદાનતઃ

માહેશ્વરી રાજસી ચ બલિદાનસમન્વિતા ॥
શાક્તાદયો રાજસાશ્ચ કૈલાસં યાન્તિ તે તથા

કિરાતાસ્ત્રિદિવં યાન્તિ તામસ્યા પૂજયા તયા ॥
ત્વમેવ જગતાં માતશ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદા

સર્વશક્તિસ્વરૂપા ચ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિહરા ત્વં ચ પરાત્પરા

સુખદા મોક્ષદા ભદ્રા કૃષ્ણભક્તિપ્રદા સદા ॥
નારાયણિ મહામાયે દુર્ગે દુર્ગતિનાશિનિ

દુર્ગેતિ સ્મૃતિમાત્રેણ યાતિ દુર્ગં નૃણામિહ ॥
ઇતિ કૃત્વા પરીહારં દેવ્યા વામે ચ સાધકઃ

ત્રિપદ્યા ઉપરિષ્ટાત્તુ શંખં સંસ્થાપયેત્તુ સઃ ॥
તત્ર દત્ત્વા જલં પૂર્ણં દૂર્વાં પુષ્પં ચ ચન્દનમ્

ધૃત્વા દક્ષિણહસ્તેન મન્ત્રમેવં પઠેન્નરઃ ॥
પુણ્યસ્ત્વં શંખ પુણ્યાનાં મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્ ॥
પ્રભૂતઃ શંખચૂડાત્ત્વં પુરા કલ્પે પવિત્રકઃ

તતોઽર્ઘ્યપાત્રં સંસ્થાપ્ય વિધિનાઽનેન પણ્ડિતઃ ॥
દત્ત્વા સંપૂજયેદ્દેવીમુપચારાંશ્ચ ષોડશ

ત્રિકોણમણ્ડલં કૃત્વા સજલેન કુશેન ચ ॥
કૂર્મં શેષં ધરિત્રીં ચ પૂજયેત્તત્ર ધાર્મિકઃ

ત્રિપદીં સ્થાપયેત્તત્ર ત્રિપદ્યાં શંખમેવ ચ ॥
શંખે ત્રિભાગતોયં ચ દત્ત્વા સંપૂજયેત્તતઃ

ગઙ્ગે ચ યમુને ચૈવ ગોદાવરિ સરસ્વતિ ॥
નર્મ્મદે સિન્ધુકાવેરિ ચન્દ્રભાગે ચ કૌશિકિ

સ્વર્ણરેખે કનખલે પારિભદ્રે ચ ગણ્ડકિ ॥
શ્વેતગઙ્ગે રુદ્રરેખે પમ્પે ચમ્પે ચ ગોમતિ ॥

પદ્માવતિ ત્રિપર્ણાશે વિપાશે વિરજે પ્રભે ॥
શતહ્રદે ચેલગંગે જલેઽસ્મિન્સન્નિધિં કુરુ

વહ્નિં સૂર્ય્યં ચ ચન્દ્રં ચ વિષ્ણું ચ વરુણં શિવમ્ ॥
પૂજયેત્તત્ર તોયે ચ તુલસ્યા ચન્દનેન ચ ॥
નૈવેદ્યાનિ ચ સર્વાણિ પ્રોક્ષયેત્તજ્જલેન ચ

પ્રત્યેકં વૈ તતો દદ્યાદુપચારાંશ્ચ ષોડશ ॥
આસનં વસનં પાદ્યં સ્નાનીયમનુલેપનમ્

મધુપર્કં ગન્ધમર્ઘ્યં પુષ્પં નૈવેદ્યમીપ્સિતમ્ ॥
પુનરાચમનીયં ચ તામ્બૂલં રત્નભૂષણમ્

ધૂપં પ્રદીપં તલ્પં ચેત્યુપચારાસ્તુ ષોડશ

અમૂલ્યરત્નસંક્લૃપ્તં નાનાચિત્ર વિરાજિતમ્ ॥
વરં સિંહાસનં શ્રેષ્ઠં ગૃહ્યતાં શઙ્કરપ્રિયે

અનન્તસૂત્રપ્રભવમીશ્વરેચ્છાવિનિર્મિતમ્ ॥
જ્વલદગ્નિવિશુદ્ધં ચ વસનં ગૃહ્યતાં શિવે

અમૂલ્યરત્નપાત્રસ્થં નિર્મલં જાહ્નવીજલમ્ ॥
પાદપ્રક્ષાલનાર્થાય દુર્ગે દેવિ પ્રગૃહ્યતામ્ ॥

સુગન્ધામલકીસ્નિગ્ધદ્રવમેતત્સુદુર્લભમ્ ॥
સુપક્વં વિષ્ણુતૈલં ચ ગૃહ્યતાં પરમેશ્વરિ

કસ્તૂરીકુંકુમાક્તં ચ સુગન્ધિ દ્રુતચન્દનમ્ ॥
સુવાસિતં જગન્માતર્ગૃહ્યતામનુલેપનમ્

માધ્વીકં રત્નપાત્રસ્થં સુપવિત્રં સુમઙ્ગલમ્ ॥
મધુપર્કં મહાદેવિ ગૃહ્યતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્

સુગન્ધમૂલચૂર્ણં ચ સુગન્ધદ્રવ્યસંયુતમ્ ॥
સુપવિત્રં મઙ્ગલાર્હં દેવિ ગન્ધં ગૃહાણ મે

પવિત્રં શંખપાત્રસ્થં દૂર્વાપુષ્પાક્ષતાન્વિતમ્ ॥
સ્વર્ગમન્દાકિનીતોયમર્ઘ્યં ચણ્ડિ ગૃહાણ મે

સુગન્ધિ પુષ્પશ્રેષ્ઠં ચ પારિજાતતરૂદ્ભવમ્ ॥
નાનાપુષ્પાદિમાલ્યાનિ ગૃહ્યન્તાં જગદમ્બિકે

દિવ્યં સિદ્ધાન્નમામાન્નં પિષ્ટકં પાયસાદિકમ્ ॥
મિષ્ટાન્નં લડ્ડુકફલં નૈવેદ્યં ગૃહ્યતાં શિવે

સુવાસિતં શીતતોયં કર્પૂરાદિસુસંસ્કૃતમ્॥
મયા નિવેદિતં ભક્ત્યા ગૃહ્યતાં શૈલકન્યકે

ગુવાકપર્ણચૂર્ણં ચ કર્પૂરાદિસુવાસિતમ્ ॥
સર્વભોગકરં રમ્યં તામ્બૂલં દેવિ ગૃહ્યતામ્

અમૂલ્યરત્નસારૈશ્ચ ખચિતં ચેશ્વરેચ્છયા ॥
સર્વાઙ્ગશોભનકરં ભૂષણં દેવિ ગૃહ્યતામ્

તરુનિર્ય્યાસચૂર્ણં ચ ગન્ધવસ્તુસમન્વિતમ્ ॥
હુતાશમશિખાશુદ્ધં ધૂપં દેવિ ચ ગૃહ્યતામ્

દિવ્યરત્નવિશેષં ચ સાન્દ્રધ્વાન્તનિવારકમ્ ॥
સુપવિત્રં પ્રદીપં ચ ગૃહ્યતાં પરમેશ્વરિ

રત્નસારગણાકીર્ણં દિવ્યં પર્ય્યઙ્કમુત્તમમ્ ॥
સૂક્ષ્મવસ્ત્રૈશ્ચ સંસ્યૂતં દેવિ તલ્પં પ્રગૃહ્યતામ્

એવં સંપૂજ્ય તાં દુર્ગાં દદ્યાત્પુષ્પાઞ્જલિં મુને ॥
તતોઽષ્ટનાયકા દેવીર્યત્નતઃ પરિપૂજયેત્

ઉગ્રચણ્ડાં પ્રચણ્ડાં ચ ચણ્ડોગ્રાં ચણ્ડનાયિકામ્ ॥
અતિચણ્ડાં ચ ચણ્ડાં ચ ચણ્ડાં ચણ્ડવતીં તથા

પદ્મે ચાષ્ટદલે ચૈતાઃ પ્રાગાદિક્રમતસ્તથા॥
પઞ્ચોપચારૈઃ સંપૂજ્ય ભૈરવાન્મધ્યદેશતઃ

આદૌ મહાભૈરવં ચ તથા સંહારભૈરવમ્ ॥
અસિતાંગભૈરવં ચ રુરુભૈરવમેવ ચ

કાલભૈરવમપ્યેવં ક્રોધભૈરવમેવ ચ ॥
તામ્રચૂડં ચન્દ્રચૂડમન્તે વૈ ભૈરવદ્વયમ્

એતાન્સંપૂજ્ય મધ્યે વૈ નવ શક્તીંશ્ચ પૂજયેત્ ॥
તત્ર પદ્મે ચાષ્ટદલે મધ્યે વૈ ભક્તિપૂર્વકમ્

બ્રહ્માણીં વૈષ્ણવીં ચૈવ રૌદ્રીં માહેશ્વરીં તથા ॥
નારસિંહી ચ વારાહીમિન્દ્રાણીં કાર્ત્તિકીં તથા

સર્વશક્તિસ્વરૂપાં ચ પ્રધાનાં સર્વમઙ્ગલામ્ ॥
નવ શક્તીશ્ચ સંપૂજ્ય ઘટે દેવાંશ્ચ પૂજયેત્

શઙ્કરં કાર્ત્તિકેયં ચ સૂર્ય્યં સોમં હુતાશનમ્ ॥
વાયું ચ વરુણં ચૈવ દેવ્યાશ્ચેટીં બટું તથા

ચતુષ્ષષ્ટિં યોગિનીનાં સંપૂજ્ય વિધિપૂર્વકમ્ ॥
યથાશક્તિ બલિં દત્ત્વા કરોતિ સ્તવનં બુધઃ

કવચં ચ ગલે બદ્ધ્વા પઠિત્વા ભક્તિપૂર્વકમ્ ॥
તતઃ કૃત્વા પરીહારં નમસ્કુર્ય્યાદ્વિચક્ષણઃ

બલિદાનવિધાનં ચ શ્રૂયતાં મુનિસત્તમ ॥
માયાર્તિં મહિષં છાગં દદ્યાન્મેષાદિકં શુભમ્

સહસ્રવર્ષં સુપ્રીતા દુર્ગા માયાતિદાનતઃ ॥
મહિષાચ્છતવર્ષં ચ દશવર્ષં ચ છાગલાત્

વર્ષં મેષેણ કૂષ્માણ્ડૈઃ પક્ષિભિર્હરિણૈસ્તથા ॥
દશવર્ષં કૃષ્ણસારૈઃ સહસ્રાબ્દં ચ ગણ્ડકૈઃ

કૃત્રિમૈઃ પિષ્ટકલિતૈઃ ષણ્માસં પશુભિસ્તથા ॥
માસં સુપક્વાદિફલૈરક્ષતૈરિતિ નારદ

યુવકં વ્યાધિહીનં ચ સશૃંગં લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
વિશુદ્ધમવિકારાંગં સુવર્ણં પુષ્ટમેવ ચ

શિશુના બલિના દાતુર્હન્તિ પુત્રં ચ ચણ્ડિકા ॥
વૃદ્ધેન વૈ ગુરુજનં કૃશેનાપીષ્ટબાન્ધવાન્

ધનં ચૈવાધિકાંગેન હીનાંગેન પ્રજાસ્તથા ॥
કામિનીં શૃંગભંગેન કાણેન ભ્રાતરં તથા

ઘુટિકેન ભવેન્મૃત્યુર્વિઘ્નં સ્યાચ્ચિત્રમસ્તકૈઃ ॥
હન્તિ મિત્રં તામ્રપૃષ્ઠૈર્ભ્રષ્ટશ્રીઃ પુચ્છહીનતઃ

માયાતીનાં સ્વરૂપં ચ શ્રૂયતાં મુનિસત્તમ ॥
વક્ષ્યામ્યથર્વવેદોક્તં ફલહાનિર્વ્યતિક્રમે

પિતૃમાતૃવિહીનં ચ યુવકં વ્યાધિવર્જિતમ્ ॥
વિવાહિતં દીક્ષિતં ચ પરદારવિહીનકમ્

અજારજં વિશુદ્ધં ચ સચ્છૂદ્રપરિપોષિતમ્ ॥
તદ્બન્ધુભ્યો ધનં દત્ત્વા ક્રીતમૂલ્યાતિરેકતઃ

સ્નાપયિત્વા ચ તં કર્ત્તા પૂજયેદ્વસ્ત્રચન્દનૈઃ ॥
માલ્યૈર્ધૂપૈશ્ચ સિન્દૂરૈર્દધિગોરોચનાદિભિઃ

તં ચ વર્ષં ભ્રામયિત્વા ભૃત્યદ્વારેણ યત્નતઃ ॥
વર્ષાન્તે ચ સમુત્સૃજ્ય દુર્ગાયૈ તં નિવેદયેત્

અષ્ટમીનવમીસન્ધૌ દદ્યાન્માયાતિમેવ ચ ॥
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં બલિદાનં પ્રસઙ્ગતઃ

બલિં સ્તુત્વા ચ દત્ત્વા ચ ધૃત્વા ચ કવચં બુધઃ ॥
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ દદ્યાદ્વિપ્રાય દક્ષિણામ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે દુર્ગોપાખ્યાને પૂજાવિધિબલિપશુલક્ષણવિશેષો નામ ચતુષ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ