બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.54

રાજોવાચ ॥
કુત્રાધારો મહાવિષ્ણોઃ સર્વાધારસ્ય તસ્ય ચ ॥
કાલભીતસ્ય કતિ ચ કાલમાયા મુનીશ્વર

ક્ષુદ્રસ્ય કતિચિત્કાલં બ્રહ્મણઃ પ્રકૃતેસ્તથા ॥
મનોરિન્દ્રસ્ય ચન્દ્રસ્ય સૂર્ય્યસ્યાયુસ્તથૈવ ચ

અન્યેષાં વૈ જનાનાં ચ પ્રાકૃતાનાં પરં વયઃ ॥
વેદોક્તં સુવિચાર્ય્યં ચ વદ વેદવિદાં વર

વિશ્વાનામૂર્ધ્વભાગે ચ કસ્સ્યાદ્વા લોક એવ સઃ ॥
કથયસ્વ મહાભાગ સન્દેહચ્છેદનં કુરુ

મુનિરુવાચ ॥
ગોલોકો નૃપ વિશ્વાનાં વિસ્તૃતશ્ચ નભસ્સમઃ ॥
તથા નિત્યં ડિમ્બરૂપશ્શ્રીકૃષ્ણેચ્છાસમુદ્ભવઃ

જલેન પરિપૂર્ણશ્ચ કૃષ્ણસ્ય મુખબિન્દુના ॥
સૃષ્ટ્યુન્મુખસ્યાદિસર્ગે પરિશ્રાન્તસ્ય ખેલતઃ

પ્રકૃત્યા સહ યુક્તસ્ય કલયા નિજયા નૃપ ॥
તત્રાધારો મહાવિષ્ણોર્વિશ્વાધારસ્ય વિસ્તૃતઃ

પ્રકૃતિર્ગર્ભસંર્યુક્તડિમ્બોદ્ભૂતસ્ય ભૂમિપ ॥
સુવિસ્તૃતે જલાધારે શયાનશ્ચ મહાવિરાટ્

રાધેશ્વરસ્ય કૃષ્ણસ્ય ષોડશાંશઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
દૂર્વાદલશ્યામરૂપઃ સસ્મિતશ્ચ ચતુર્ભુજઃ

વનમાલાધરઃ શ્રીમાઞ્છોભિતઃ પીતવાસસા ॥
ઊર્ધ્વં નભસિ તદ્વિષ્ણોર્નિત્યવૈકુણ્ઠ એવ ચ

આત્માઽઽકાશસમો નિત્યો વિસ્તૃતશ્ચન્દ્રબિમ્બવત્ ॥
ઈશ્વરેચ્છાસમુદ્ભૂતો નિર્લક્ષ્યશ્ચ નિરાશ્રયઃ

આકાશવત્સુવિસ્તારો રત્નૌઘૈશ્ચ વિનિર્મિતઃ ॥
તત્ર નારાયણઃ શ્રીમાન્વનમાલી ચતુર્ભુજઃ

લક્ષ્મીસરસ્વતીગઙ્ગાતુલસીપતિરીશ્વરઃ ॥
સુનન્દનન્દકુમુદપાર્ષદાદિભિરાવૃતઃ

સર્વેશઃ સર્વસિદ્ધેશો ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણશ્ચ દ્વિધાભૂતો દ્વિભુજશ્ચ ચતુર્ભુજઃ

ચતુર્ભુજશ્ચ વૈકુણ્ઠે ગોલોકે દ્વિભુજઃ સ્વયમ્ ॥
ઊર્ધ્વં વૈકુણ્ઠલોકાચ્ચ પઞ્ચાશત્કોટિયોજનાત

ગોલોકો વર્ત્તુલાકારો વરિષ્ઠસ્સર્વલોકતઃ ॥
અમૂલ્યરત્નખચિતૈર્મન્દિરૈશ્ચ વિભૂષિતઃ

રત્નેન્દ્રસારખચિતૈઃ સ્તમ્ભસોપાનચિત્રિતૈઃ ॥
મણીન્દ્રદર્પણાસક્તૈઃ કપાટૈઃ કલશોજ્જ્વલૈઃ

નાનાચિત્રવિચિત્રૈશ્ચ શિબિરૈશ્ચ વિરાજિતઃ ॥
કોટિયોજનવિસ્તીર્ણો દૈર્ઘ્યે શતગુણસ્તથા ॥
વિરજાસરિદાકીર્ણૈશ્શતશૃંગૈસ્સુવેષ્ટિતઃ

સરિદર્ધપ્રમાણેન દૈર્ઘ્યેણ ચ તતેન ચ ॥
શૈલાર્દ્ધપરિમાણેન યુક્તો વૃન્દાવનેન ચ ॥

તદર્દ્ધમાનવિલસદ્રાસમણ્ડલમણ્ડિતઃ ॥
સરિચ્છૈલવનાદીનાં મધ્યે ગોલોક એવ ચ

યથા પંકજમધ્યે ચ કર્ણિકા સુમનોહરા ॥
તત્ર ગોગોપગોપીભિર્ગોપીશો રાસમણ્ડલે

રાસેશ્વર્ય્યા રાધિકયા સંયુક્તઃ સન્તતં નૃપ ॥
દ્વિભુજો મુરલીહસ્તઃ શિશુર્ગોપાલરૂપધૃક્

વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનો રત્નભૂષણભૂષિતઃ ॥
ચન્દનોક્ષિતસર્વાંગો રત્નમાલાવિરાજિતઃ

રત્નસિંહાસનસ્થશ્ચ રત્નચ્છત્રેણ શોભિતઃ ॥
તથા સ પ્રિયગોપાલૈઃ સેવિતઃ શ્વેતચામરૈઃ

ભૂષિતાભિશ્ચ ગોપીભિર્માલાચન્દનચર્ચિતઃ॥
સસ્મિતઃ સકટાક્ષાભિઃ સુવેષાભિશ્ચ વીક્ષિતઃ

કથિતો લોકવિસ્તારો યથાશક્તિ યથાગમમ્॥
યથાશ્રુતં શમ્ભુવક્ત્રાત્કાલમાનં નિશામય

પાત્રં ષટ્પલસંભૂતં ગભીરં ચતુરઙ્ગુલમ્

સ્વર્ણમાષકૃતચ્છિદ્રં દણ્ડૈશ્ચ ચતુરંગુલૈઃ ॥
યાવજ્જલપ્લુતં પાત્રં તત્કાલં દણ્ડમેવ ચ

દણ્ડદ્વયં મુહૂર્તં ચ યામસ્તસ્ય ચતુષ્ટયમ્ ॥
વાસરશ્ચાષ્ટભિર્યામૈઃ પક્ષસ્તૈર્દશપઞ્ચભિઃ

માસો દ્વાભ્યાં ચ પક્ષાભ્યાં વર્ષં દ્વાદશમાસકૈઃ ॥
માસેન વૈ નરાણાં ચ પિતૄણાં તદહર્નિશમ્

કૃષ્ણપક્ષે દિનં પ્રોક્તં શુક્લે રાત્રિઃ પ્રકીર્ત્તિતા ॥
વત્સરેણ નરાણાં ચ દેવાનાં ચ દિવાનિશમ્

અયનં હ્યુત્તરમહો રાત્રિર્વૈ દક્ષિણાયનમ્ ॥
યુગકર્માનુરૂપં ચ નરાદીનાં વયો નૃપ

પ્રકૃતેઃ પ્રાકૃતાનાં ચ બ્રહ્માદીનાં નિશામય ॥
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ચેતિ ચતુર્યુગમ્

દિવ્યૈર્દ્વાદશસાહસ્રૈઃ સાવધાનં નિશામય ॥
ચત્વારિ ત્રીણિ ચ દ્વયેકં સહસ્રાણિ કૃતાદિકમ્

તેષાં ચ સન્ધ્યાસન્ધ્યાંશૌ દ્વે સહસ્રે પ્રકીર્તિતે ॥
ત્રિચત્વારિંશકૈર્લક્ષૈસ્સવિંશતિસહસ્રકૈઃ

ચતુર્યુગં પરિમિતં નરમાનક્રમેણ ચ ॥
લક્ષૈશ્ચ સપ્તદશભિસ્સાષ્ટવિંશસહસ્રકૈઃ

કૃતં યુગં નૃમાનેન સંખ્યાવિદ્ભિઃ પ્રકીર્ત્તિતમ્ ॥
સહસ્રૈષ્ષણ્ણવતિભિર્લક્ષૈર્દ્વાદશભિસ્સહ

ત્રેતાયુગં પરિમિતં કાલવિદ્ભિઃ પ્રકીર્ત્તિતમ્ ॥
અષ્ટલક્ષૈસ્સહ મિતં ચતુષ્ષષ્ટિસહસ્રકમ્

પરિમાણં દ્વાપરસ્ય સંખ્યાવિદ્ભિરિતીરિતમ્॥
સદ્વાત્રિંશત્સહસ્રૈશ્ચ ચતુર્લક્ષૈશ્ચ વત્સરૈઃ॥
નૃમાનાદ્વૈ કલિયુગં વિદુઃ કાલવિદો બુઘાઃ

તત્ર સપ્ત ચ વારા વૈ તિથયઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ॥
દિવારાત્ર્યશ્ચ પક્ષૌ દ્વૌ માસો વર્ષં ચ નિર્મિતમ્

તથા ભ્રમતિ તચ્ચક્રમેવમેવં ચતુર્યુગમ્॥
તથા યુગાનિ રાજેન્દ્ર તથા મન્વન્તરાણિ ચ

।
મન્વન્તરં તુ દિવ્યાનાં યુગાનામેકસપ્તતિઃ॥
એવં ક્રમાદ્ભ્રમન્ત્યેવ મનવશ્ચ ચતુર્દશ

પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રં ષષ્ટ્યન્તશતપઞ્ચકમ્ ॥
નરમાનયુગં ચૈવ પરં મન્વન્તરં સ્મૃતમ્

આખ્યાનં ચ મનૂનાં ચ ધર્મિષ્ઠાનાં નરાધિપ॥
યચ્છ્રુતં શિવવક્ત્રેણ તત્ત્વં મત્તો નિશામય

આદ્યો મનુર્બ્રહ્મપુત્રઃ શતરૂપા પતિવ્રતા ॥
ધર્મિષ્ઠાનાં વરિષ્ઠશ્ચ ગરિષ્ઠો મનુષુ પ્રભુઃ

સ્વાયમ્ભુવઃ શમ્ભુશિષ્યો વિષ્ણુવ્રતપરાયણઃ ॥
જીવન્મુક્તો મહાજ્ઞાની ભવતઃ પ્રપિતામહઃ

રાજસૂયસહસ્રં ચ ચક્રે વૈ નર્મદાતટે॥
ત્રિલક્ષમશ્વમેધં ચ ત્રિલક્ષં નરમેધકમ્

ગોમેધં ચ ચતુર્લક્ષં વિધિવન્મહદદ્ભુતમ્ ॥
બ્રાહ્મણાનાં ત્રિકોટીશ્ચ ભોજયામાસ નિત્યશઃ

પઞ્ચલક્ષગવાં માંસૈઃ સુપક્વૈર્ઘૃતસંસ્કૃતૈઃ ॥
ચર્વ્યૈંશ્ચોષ્યૈર્લેહ્યપેયૈર્મિષ્ટદ્રવ્યૈઃ સુદુર્લભૈઃ

અમૂલ્યરત્નલક્ષં ચ દશકોટિસુવર્ણકમ્ ॥
સ્વર્ણશૃઙ્ગયુતં દિવ્યં ગવાં લક્ષં સુપૂજિતમ્ ॥

વહ્નિશુદ્ધાનિ વસ્ત્રાણિ મુનીન્દ્રાણાં ચ લક્ષકમ્ ॥
ભૂમિં ચ સર્વસસ્યાઢ્યાં ગજેન્દ્રાણાં ચ લક્ષકમ્॥
ત્રિલક્ષમશ્વરત્નં ચ શાતકુંભવિભૂષિતમ્

સહસ્રં રથરત્નં ચ શિબિકાલક્ષમેવ ચ॥
ત્રિકોટિસ્વર્ણપાત્રાણિ સાન્નં સજલમીપ્સિતમ્॥
ત્રિકોટિસ્વર્ણભૂષાશ્ચ કર્પૂરાદિસુવાસિતમ્

તામ્બૂલં સુવિચિત્રં ચ ત્રિકોટિસ્વર્ણતલ્પકમ્॥
રત્નેન્દ્રખચિતૈર્મઞ્ચૈઃ રચિતૈર્વિશ્વકર્મણા

વહ્નિશુદ્ધાંશુકૈશ્ચિત્રૈ રાજિતં માલ્યજાલકૈઃ॥
નિત્યં દદૌ બ્રાહ્મણેભ્યો વિષ્ણુપ્રીત્યા શિવાજ્ઞયા

સંપ્રાપ્ય શંકરાજ્જ્ઞાનં કૃષ્ણમંત્રં સુદુર્લભમ્॥
સંપ્રાપ્ય કૃષ્ણદાસ્યં ચ ગોલોકં વૈ જગામ સઃ

દૃષ્ટ્વા મુક્તં સ્વપુત્રં ચ પ્રહષ્ટોઽભૂત્પ્રજાપતિઃ॥
તુષ્ટાવ શંકરં તુષ્ટઃ સસૃજેઽન્યં મનું વિધિઃ

યતઃ સ્વયમ્ભુપુત્રોઽયમતઃ સ્વાયમ્ભુવો મનુઃ॥
સ્વારોચિષો મનુશ્ચૈવ દ્વિતીયો વહ્નિનન્દનઃ

રાજા વદાન્યો ધર્મિષ્ઠઃ સ્વાયમ્ભુવસમો મહાન્ ॥
પ્રિયવ્રતસુતાવન્યૌ દ્વૌ મનૂ ધર્મિણાં વરૌ

તૌ તૃતીયૌ ચતુર્થૌ ચ વૈષ્ણવૌ તાપસોત્તમૌ ॥
તૌ ચ શઙ્કરશિષ્યૌ ચ કૃષ્ણભક્તિપરાયણૌ

ધર્મિષ્ઠાનાં વરિષ્ઠશ્ચ રૈવતઃ પઞ્ચમો મનુઃ ॥
ષષ્ઠશ્ચ ચાક્ષુષો જ્ઞેયો વિષ્ણુભક્તિપરાયણઃ

શ્રાદ્ધદેવઃ સૂર્યસુતો વૈષ્ણવઃ સપ્તમો મનુઃ ॥
સાવર્ણિઃ સૂર્યતનયો વૈષ્ણવો મનુરષ્ટમઃ

નવમો દક્ષસાવર્ણિર્વિષ્ણુવ્રતપરાયણઃ ॥
દશમો બ્રહ્મસાવર્ણિર્બ્રહ્મજ્ઞાનવિશારદઃ

તતશ્ચ ધર્મસાવર્ણિર્મનુરેકાદશઃ સ્મૃતઃ ॥
ધર્મિષ્ઠશ્ચ વરિષ્ઠશ્ચ વૈષ્ણવવ્રતતત્પરઃ ॥

જ્ઞાની ચ રુદ્રસાવર્ણિર્મનુશ્ચ દ્વાદશઃ સ્મૃતઃ ॥
ધર્માત્મા દેવસાવર્ણિર્મનુરેવં ત્રયોદશઃ

ચતુર્દશો મહાજ્ઞાની ચન્દ્રસાવર્ણિરેવ ચ ॥
યાવદાયુર્મનૂનાં સ્યાદિન્દ્રાણાં તાવદેવ હિ

ચતુર્દશેન્દ્રાવચ્છિન્નં બ્રહ્મણો દિનમુચ્યતે ॥
તાવતી બ્રહ્મણો રાત્રિઃ સા ચ બ્રાહ્મી નિશા નૃપ

કાલરાત્રિશ્ચ સા જ્ઞેયા વેદેષુ પરિકીર્ત્તિતા ॥
બ્રહ્મણો વાસરે રાજન્ક્ષુદ્રકલ્પઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ॥

સપ્તકલ્પે ચિરંજીવી માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ॥
બ્રહ્મલોકાદધઃ સર્વે લોકા દગ્ધાશ્ચ તત્ર વૈ

ઉત્થિતેનૈવ સહસા સઙ્કર્ષણમુખાગ્નિના ॥
ચન્દ્રાર્કબ્રહ્મપુત્રાશ્ચ બ્રહ્મલોકં ગતા ધ્રુવમ્

બ્રહ્મરાત્રિવ્યતીતે તુ પુનશ્ચ સસૃજે વિધિઃ ॥
તસ્યાં બ્રહ્મનિશાયાં ચ ક્ષુદ્રઃ પ્રલય ઉચ્યતે

દેવાશ્ચ મનવશ્ચૈવ તત્ર દગ્ધા નરાદયઃ ॥
એવં ત્રિંશદ્દિવારાત્રૈર્બ્રહ્મણો માસ એવ ચ

વર્ષં દ્વાદશમાસૈશ્ચ બ્રહ્મસમ્બન્ધિ ચૈવ હિ ॥
એવં પઞ્ચદશાબ્દે તુ ગતે ચ બ્રહ્મણો નૃપ ॥
દૈનંદિનસ્તુ પ્રલયો વેદેષુ પરિકીર્ત્તિતઃ ॥

મોહરાત્રિશ્ચ સા પ્રોક્તા વેદવિદ્ભિઃ પુરાતનૈઃ ॥
તત્ર સર્વે પ્રણષ્ટાસ્સ્યુશ્ચન્દ્રાર્કાદિદિગીશ્વરાઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા મનવો માનવાદયઃ ॥
ઋષયો મુનયશ્ચૈવ ગન્ધર્વા રાક્ષસાદયઃ

માર્કણ્ડેયો લોમશશ્ચ પેચકશ્ચિરજીવિનઃ ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્નશ્ચ નૃપતિશ્ચાકૂપારશ્ચ કચ્છપઃ

નાડીજંઘો બકશ્ચૈવ સર્વે નષ્ટાશ્ચ તત્ર વૈ ॥
બ્રહ્મલોકાદધઃ સર્વે લોકા નાગાલયાસ્તથા ॥

બ્રહ્મલોકં યયુઃ સર્વે બ્રહ્મપુત્રાદયસ્તથા ॥
ગતે દૈનંદિને બ્રહ્મા લોકાંશ્ચ સસૃજે પુનઃ

એવં શતાબ્દપર્ય્યન્તં પરમાયુઃ પ્રજાપતેઃ ॥
બ્રહ્મણશ્ચ નિપાતે સ્યાન્મહાકલ્પો ભવેન્નૃપ

પ્રકીર્તિતા મહારાત્રિઃ સૈવ ચેહ પુરાતનૈઃ ॥
બ્રહ્મણશ્ચ નિપાતે ચ બ્રહ્માણ્ડૌઘો જલપ્લુતઃ

દેવમાતા ચ સાવિત્રી વેદા ધર્મ્માદયસ્તથા ॥
સર્વે પ્રણષ્ટા મૃત્યુશ્ચ પ્રકૃતિં ચ શિવં વિના

નારાયણે પ્રલીનાશ્ચ વિશ્વસ્થા વૈષ્ણવાસ્તથા ॥
કાલાગ્નિરુદ્રઃ સંહર્ત્તા સર્વરુદ્રગણૈઃ સહ

મૃત્યુઞ્જયે મહાદેવે પ્રલીનઃ સ તમો ગુણઃ ॥
બ્રહ્મણશ્ચ નિપાતેન નિમેષઃ પ્રકૃતેર્ભવેત્

નારાયણસ્ય શમ્ભોશ્ચ મહાવિષ્ણોશ્ચ નિશ્ચિતમ્ ॥
નિમેષાન્તે પુનઃ સૃષ્ટિર્ભવેત્કૃષ્ણેચ્છયા નૃપ

કૃષ્ણો નિમેષરહિતો નિર્ગુણઃ પ્રકૃતે પરઃ ॥
સગુણાનાં નિમેષશ્ચ કાલસંખ્યાવયોમિતઃ ॥

નિર્ગુણસ્ય ચ નિત્યસ્ય ચાદ્યન્તરહિતસ્ય ચ ॥
નિમેષાણાં સહસ્રેણ પ્રકૃતેર્દણ્ડ ઉચ્યતે

ષષ્ટિદણ્ડાત્મિકાસ્તસ્યા વાસરશ્ચ પ્રકીર્ત્તિતઃ ॥
ત્રિંશદ્રાત્રિં દિનૈર્માસો વર્ષં દ્વાદશમાસકૈઃ

એવં ગતે શતાબ્દે ચ શ્રીકૃષ્ણે પ્રકૃતેર્લયઃ ॥
પ્રકૃત્યાં ચ પ્રલીનાયાં શ્રીકૃષ્ણે પ્રાકૃતો લયઃ

સર્વાન્સંહૃત્ય સા ચૈકા મહાવિષ્ણોઃ પ્રસૂશ્ચ યા ॥
કૃષ્ણવક્ષસિ લીના ચ મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી

સન્તો વદન્તિ તાં દુર્ગાં વિષ્ણુમાયાં સનાતનીમ્ ॥
સર્વશક્તિસ્વરૂપાં ચ પરાં નારાયણીં સતીમ્

બુદ્ધ્યધિષ્ઠાતૃદેવી ચ શ્રીકૃષ્ણસ્યૈવ નિર્ગુણામ્ ॥
યન્માયામોહિતાશ્ચૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ

વૈષ્ણવાસ્તાં મહાલક્ષ્મીં પરાં રાધાં વદન્તિ તે ॥
અર્દ્ધાઙ્ગાં ચ મહાલક્ષ્મીઃ પ્રિયા નારાયણસ્ય ચ

પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવીં ચ પ્રેમ્ણા પ્રાણાધિકાં વરામ્ ॥
સ્થિરપ્રેમમયીં શક્તીં નિર્ગુણાં નિર્ગુણસ્ય ચ

નારાયણશ્ચ શમ્ભુશ્ચ સંહૃત્ય સ્વગણાન્બહૂન્ ॥
શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપી શ્રીકૃષ્ણે લીનશ્ચ નિર્ગુણે॥

ગોપા ગોપ્યશ્ચ ગાવશ્ચ સવત્સાશ્ચ નરાધિપ ॥
સર્વે લીનાઃ પ્રકૃત્યાં ચ પ્રકૃતિઃ પરમેશ્વરે॥।
મહાવિષ્ણૌ વિલીનાશ્ચ તે સર્વે ક્ષુદ્રવિષ્ણવઃ ॥
મહાવિષ્ણુઃ પ્રકૃત્યાં ચ સા ચૈવં પરમાત્મનિ

પ્રકૃતિર્યોગનિદ્રા ચ શ્રીકૃષ્ણનયનદ્વયે ॥
અધિષ્ઠાનં ચકારૈવં માયયા ચેશ્વરેચ્છયા

પ્રકૃતેર્વાસરો યાવન્મિતઃ કાલઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ ॥
તાવદ્વૃન્દાવને નિદ્રા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ

અમૂલ્ય રત્નતલ્પે ચ વહ્નિશુદ્ધાંશુકાર્ચિતે ॥
ગન્ધચન્દનમાલ્યૌઘવાય્વાદિસુરભીકૃતે

પુનઃ પ્રજાગરે તસ્ય સર્વસૃષ્ટિર્ભવેત્પુનઃ ॥
એવં સર્વે પ્રાકૃતાશ્ચ શ્રીકૃષ્ણં નિર્ગુણં વિના

તદ્વન્દનં તત્સ્મરણં તસ્ય ધ્યાનં તદર્ચનમ્ ॥
કીર્ત્તનં તદ્ગુણાનાં ચ મહાપાતકનાશનમ્

એતત્તે કથિતં સર્વં યદ્યન્મૃત્યુઞ્જયાચ્છ્રુતમ્ ॥
યથાગમં મહારાજ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

સુયજ્ઞ ઉવાચ॥
કાલાગ્નિરુદ્રો વિશ્વાનાં સંહર્ત્તા ચ તમોગુણઃ ॥
બ્રહ્મણોઽન્તે વિલીનશ્ચ સત્ત્વં મૃત્યુઞ્જયે શિવે

શિવો લીનો નિર્ગુણે ચ શ્રીકૃષ્ણે પ્રાકૃતે લયે ॥
કથં તવ ગુરોર્નામ મૃત્યુઞ્જય ઇતિ શ્રુતમ્

કથં પ્રસૂર્મહાવિષ્ણોર્મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી॥
અસંખ્યાનિ ચ વિશ્વાનિ સન્તિ વૈ યસ્ય લોમસુ

સુતપા ઉવાચ ॥
બ્રહ્મણોઽન્તે મૃત્યુકન્યા પ્રણષ્ટા જલબિમ્બવત્ ॥
સંહર્ત્રી સર્વલોકાનાં બ્રહ્માદીનાં નરાધિપ

કતિધા મૃત્યુકન્યાનાં બ્રહ્મણાં કોટિશો લયે ॥
કાલેન લીનઃ શમ્ભુશ્ચ સત્ત્વરૂપે ચ નિર્ગુણે । ૧૦૬ ॥
મૃત્યુકન્યા જિતા શશ્વચ્છિવેન ગુરુણા મમ ॥
ન મૃત્યુના જિતઃ શમ્ભુઃ કલ્પે કલ્પે શ્રુતૌ શ્રુતમ્

શમ્ભુર્નારાયણસ્યૈવ પ્રકૃતેશ્ચ નરાધિપ ॥
નિત્યાનાં લીનતા નિત્યે તન્માયા ન તુ વાસ્તવી

સ્વયં પુમાન્નિર્ગુણશ્ચ કાલેન સગુણઃ સ્વયમ્ ॥
સ્વયં નારાયણઃ શમ્ભુર્માયયા પ્રકૃતિઃ સ્વયમ્

તદંશસ્તત્સમઃ શશ્વદ્યથા વહ્નેઃ સ્ફુલિઙ્ગવત્ ॥
યે યે ચ બ્રહ્મણા સૃષ્ટા રુદ્રાદિત્યાદયસ્તથા

કલ્પે કલ્પે જિતાસ્તે તે નશ્વરા મૃત્યુકન્યયા ॥
ન શિવો બ્રહ્મણા સૃષ્ટઃ સત્યો નિત્યઃ સનાતનઃ

કતિધા બ્રહ્મણાં પાતો યન્નિમેષણ ભૂમિપ ॥
અથાદિસર્ગે શ્રીકૃષ્ણઃ પ્રકૃત્યાં ચ જગદ્ગુરુઃ

ચકાર વીર્યાધાનં ચ પુણ્યે વૃન્દાવને વને ॥
તદ્વામાંશસમુદ્ભૂતા રાસે રાસેશ્વરી પરા

ગર્ભં દધાર સા રાધા યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો વયઃ॥
તતઃ સુષાવ સા ડિમ્ભં ગોલોકે રાસમણ્ડલે

ચુકોપ ડિમ્ભં સા દૃષ્ટ્વા હૃદયેન વિદૂયતા ॥
તડ્ડિમ્ભં પ્રેરયામાસ તદધો વિશ્વ ગોલકે

ત્યક્ત્વાઽપત્ય મહાદેવી રુરોદ ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
કૃષ્ણસ્તાં બોધયામાસ મહાયોગેન યોગવિત્

બભૂવ તસ્માડિમ્ભાચ્ચ સર્વાધારો મહાવિરાટ્

સુયજ્ઞ ઉવાચ ॥
અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવનં સાર્થકં મમ ॥
શાપો મે વરરૂપશ્ચાપ્યભવદ્ભક્તિકારણમ્

સુદુર્લભા હરેર્ભક્તિઃ સર્વમઙ્ગલમઙ્ગલા ॥
ન તસ્યાશ્ચ સમં વિપ્ર વેદોક્તં ભક્તિપઞ્ચકમ્

યથા ભક્તિર્મમ ભવેચ્છ્રીકૃષ્ણે પરમાત્મનિ ॥
સુદુર્લભા ચ સર્વેષાં તત્કુરુષ્વ મહામુને

નહ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ ॥
તે પુનન્ત્યુરુકાલેન કૃષ્ણભક્તાશ્ચ દર્શનાત્

સર્વેષામાશ્રમાણાં ચ દ્વિજાતેર્જાતિરુત્તમા ॥
સ્વધર્મનિરતાશ્ચૈવ તેષુ શ્રેષ્ઠશ્ચ ભારતે

કૃષ્ણમન્ત્રોપાસકશ્ચ કૃષ્ણભક્તિપરાયણઃ ॥
નિત્યં નૈવેદ્યેભોજી ચ તતઃ શ્રેષ્ઠો મહાઞ્છુચિઃ

ત્વાં વૈષ્ણવં દ્વિજશ્રેષ્ઠં મહાજ્ઞાનાર્ણવં પરમ્ ॥
સંપ્રાપ્ય શિવશિષ્યં ચ કં યામિ શરણં મુને

અધુનાઽહં ગલત્કુષ્ઠી તવ શાપાન્મહામુને ॥
કથં તપસ્યામશુચિર્નાધિકારી કરોમિ ચ

સુતપા ઉવાચ ॥
હરિભક્તિપ્રદાત્રી સા વિષ્ણુમાયા સનાતની ॥
સા ચ યાનનુગૃહ્ણાતિ તેભ્યો ભક્તિં દદાતિ ચ

યાંશ્ચ માયા મોહયતિ તેભ્યસ્તાં ન દદાતિ ચ ॥
કરોતિ વઞ્ચનાં તેષાં નશ્વરેણ ધનેન ચ

કૃષ્ણપ્રેમમયીં શક્તિં પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવતામ્ ॥
ભજ રાધાં નિર્ગુણાં તાં પ્રદાત્રીં સર્વસમ્પદામ્

શીઘ્રં યાસ્યાસિ ગોલોકં તદનુગ્રહસેવયા ॥
સા સેવિતા શ્રીકૃષ્ણેન સર્વારાધ્યેન પૂજિતા

ધ્યાનસાધ્યં દુરારાધ્યં ભક્તાઃ સંસેવ્ય નિર્ગુણમ્ ॥
સુચિરેણ ચ ગોલોકં પ્રયાન્તિ બહુજન્મતઃ

કૃપામયીં ચ સંસેવ્ય ભક્તા યાન્ત્યચિરેણ વૈ ॥
સા પ્રસૂશ્ચ મહાવિષ્ણોઃ સર્વસમ્પત્સ્વરૂપિણી

સહસ્રવર્ષપર્ય્યન્તં વિપ્રપાદોદકં પિબ ॥
કામદેવસ્વરૂપશ્ચ રોગહીનો ભવિષ્યસિ

વિપ્રપાદોદકક્લિન્ના યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની ॥
તાવત્પુષ્કરપત્રેષુ પિબન્તિ પિતરો જલમ્

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ તાનિ તીર્થાનિ સાગરે ॥
સાગરે યાનિ તીર્થાનિ વિપ્રપાદેષુ તાનિ ચ

વિપ્રપાદોદકં ચૈવ પાપવ્યાધિવિનાશનમ્ ॥
સર્વતીર્થોદકસમં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્

વિપ્રો માનવરૂપી ચ દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
વિપ્રેણ દત્તં દ્રવ્યં ચ ભુઞ્જતે સર્વદેવતાઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા વિપ્રશ્ચ ગૃહીત્વા તસ્ય પૂજનમ્ ॥
જગામ ગૃહમિત્યુક્ત્વા ત્વાયાસ્યે વત્સરાન્તરે

ભક્ત્યા ચ બુભુજે રાજા વિપ્રપાદોદકં શિવે ॥
વિપ્રાંશ્ચ પૂજયામાસ ભોજયામાસ વત્સરમ્

સંવત્સરે વ્યતીતે તુ નિર્મુક્તો વ્યાધિતો નૃપઃ ॥
આજગામ મુનિશ્રેષ્ઠઃ સુતપાઃ કશ્યપાગ્રણીઃ

રાધાપૂજાવિધાનં ચ સ્તોત્રં ચ કવચં મનુમ્ ॥
ધ્યાનં ચ સામવેદોક્તં દદૌ તસ્મૈ નૃપાય સઃ

રાજન્નિર્ગમ્યતાં શીઘ્રમિત્યુક્ત્વા તપસે મુનિઃ ॥
જગામ સ્વાલયાદ્દુર્ગં નિર્જગામ ત્વરન્નૃપઃ

રુરુદુર્બાન્ધવાઃ સર્વે ત્રિરાત્રં શોકમૂર્ચ્છિતાઃ ॥
ભાર્ય્યાશ્ચ તત્યજુઃ પ્રાણાન્પુત્રો રાજા બભૂવ હ

સુયજ્ઞઃ પુષ્કરં ગત્વા ચક્રે વૈ દુષ્કરં તપઃ ॥
દિવ્યં વર્ષશતં રાજા જજાપ પરમં મનુમ્

તદા દદર્શ ગગને રથસ્થાં પરમેશ્વરીમ્ ॥
સ તદ્દર્શનમાત્રેણ નિષ્પાપશ્ચ બભૂવ હ

તત્યાજ માનુષં દેહં દિવ્યાં મૂર્ત્તિં દધાર હ ॥
સા દેવી તેન યાનેન રત્નેન્દ્રૈર્નિર્મિતેન ચ

નૃપં નીત્વા ચ ગોલોકં તત્ર ચૈષા યયૌ તદા ॥
રાજા દદર્શ ગોલોકં નદ્યા વિરજયા વૃતમ્

વેષ્ટિતં પર્વતેનૈવ શતશૃઙ્ગેણ ચારુણા॥
શ્રીવૃન્દાવનસંયુક્તં રાસમણ્ડલમણ્ડિતમ્

ગોગોપગોપીનિકરૈઃ શોભિતં પરિસેવતૈઃ॥
રત્નેન્દ્રસારખચિતૈર્મન્દિરૈઃ સુમનોહરૈઃ

નાનાચિત્રવિચિત્રૈશ્ચ રાજિતં પરિશોભિતમ્॥
સપ્તત્રિંશદ્ભિરાક્રીડૈઃ કલ્પવૃક્ષસમન્વિતૈઃ

પારિજાતદ્રુમાકીર્ણૈર્વેષ્ટિતં કામધેનુભિઃ ॥
આકાશવત્સુવિસ્તીર્ણં વર્તુલં ચન્દ્રબિમ્બવત્

અત્યૂર્ધ્વમપિ વૈકુણ્ઠાત્પઞ્ચાશત્કોટિયોજનમ્ ॥
શૂન્યે સ્થિતં નિરાધારં ધુવમેવેશ્વરેચ્છયા

આત્માકાશસમં નિત્યમસ્માકં ચ સુદુર્લભમ્ ॥
અહં નારાયણોઽનન્તો બ્રહ્મા વિષ્ણુર્મહાન્વિરાટ્

ધર્મક્ષુદ્રવિરાટ્સંઘો ગઙ્ગા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ॥
ત્વં વિષ્ણુમાયા સાવિત્રી તુલસી ચ ગણેશ્વરઃ

સનત્કુમારઃ સ્કન્દશ્ચ નરનારાયણાવૃષી ॥
કપિલો દક્ષિણા યજ્ઞો બ્રહ્મપુત્રાશ્ચ યોગિનઃ

પવનો વરુણશ્ચન્દ્રઃ સૂર્ય્યો રુદ્રો હુતાશનઃ ॥
કૃષ્ણમન્ત્રોપાસકશ્ચ ભારતસ્થાશ્ચ વૈષ્ણવાઃ

એભિર્દૃષ્ટશ્ચ ગોલોકો નાન્યૈર્દૃષ્ટઃ કદાચન॥
નિરામયે ચ તત્રૈવ રત્નસિંહાસને સ્થિતમ્

રત્નમાલાકિરીટૈશ્ચ ભૂષિતં રત્નભૂષણૈઃ॥
સુનિર્મલૈઃ પીતવસ્ત્રૈઃ વહ્નિશુદ્ધૈર્વિરાજિતમ્

ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં કિશોરં ગોપરૂપિણમ્ ॥
નવીનનીરદશ્યામશ્વેતપઙ્કજલોચનમ્

શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યમીષદ્ધાસ્યં મનોહરમ્ ॥
દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

સ્વેચ્છામયં પરં બ્રહ્મ નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્॥
ધ્યાનસાધ્યં દુરારાધ્યમસ્માકં ચ સુદુર્લભમ્

પ્રિયૈર્દ્વાદશગોપાલૈઃ સેવિતં શ્વેતચામરૈઃ॥
વીક્ષિતં ગોપિકાવૃન્દૈઃ સસ્મિતૈઃ સુમનોહરૈઃ

પીડિતૈઃ કામબાણૈશ્ચ શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનૈઃ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનૈ રત્નભૂષણભૂષિતૈઃ

રાસમણ્ડલમધ્યસ્થં શ્રીકૃષ્ણં ચ પરાત્પરમ્ ॥
દદર્શ રાજા તત્રૈવ રાધયા દર્શિતં તદા

સ્તુતં ચતુર્ભિવેદૈશ્ચ મૂર્તિમદ્ભિર્મનોહરૈઃ ॥
રાગિણીનાં ચ રાગાણામતીવ સુમનોહરમ્

શ્રુતવન્તં ચ સઙ્ગીતં યન્ત્રવક્ત્રોત્થિતં શિવે ॥
નિત્યયા ચ સનાતન્યા પ્રકૃત્યા ચ સહ ત્વયા

શશ્વત્પૂજિતપાદાબ્જમખણ્ડતુલસીદલૈઃ ॥
કસ્તૂરીકુંકુમાક્તૈશ્ચ ગન્ધચન્દનચર્ચિતૈઃ

દૂર્વાભિરક્ષતાભિશ્ચ પારિજાતપ્રસૂનકૈઃ ॥
નિર્મલૈર્વિરજાતોયૈર્દત્તાર્ઘ્યૈરતિશોભિતમ્

સુપ્રસન્નં સ્વતન્ત્રં ચ સર્વકારણકારણમ્ ॥
સર્વેષાં ચાન્તરાત્માનં સર્વેશં સર્વજીવનમ્

સર્વાધારં પરં પૂજ્યં બ્રહ્મ જ્યોતિઃ સનાતનમ્ ॥
સર્વસમ્પત્સ્વરૂપં ચ દાતારં સર્વસમ્પદામ્

સર્વમઙ્ગલરૂપં ચ સર્વમઙ્ગલકારણમ્ ॥
સર્વમંગલદં સર્વમંગલનાં ચ મંગલમ્

તં દૃષ્ટ્વા નૃપતિસ્ત્રસ્તો હ્યવરુહ્ય રથાત્ત્વરન્ ॥
સાશ્રુનેત્રઃ પુલકિતો મૂર્ધ્ના સ પ્રણનામ ચ

પરમાત્મા દદૌ તસ્મૈ સ્વદાસ્યં ચ શુભાશિષમ્ ॥
સ્વભક્તિં નિશ્ચલાં સત્યામસ્માકં ચ સુદુર્લભામ્

રાધાઽવરુહ્ય સ્વરથાત્કૃષ્ણવક્ષસ્યુવાસ સા ॥
ગોપીભિઃ સુપ્રિયાભિશ્ચ સેવિતા શ્વેતચામરૈઃ ॥

સમ્ભાષિતા શ્રીકૃષ્ણેન સસ્મિતેન ચ પૂજિતા ॥
સમુત્થિતેન સહસા ભક્ત્યા વૈ સમ્ભ્રમેણ ચ

આદૌ રાધાં સમુચ્ચાર્ય્ય પશ્ચાત્કૃષ્ણં ચ માધવમ્ ॥
પ્રવદન્તિ ચ વેદેષુ વેદવિદ્ભિઃ પુરાતનૈઃ

વિપર્ય્યયં યે વદન્તિ યે નિન્દન્તિ જગત્પ્રસૂમ્ ॥
કૃષ્ણપ્રાણાધિકાં પ્રેમમયીં શક્તિં ચ રાધિકામ્

તે પચ્યન્તે કાલસૂત્રે યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરમ્ ॥
ભવન્તિ સ્ત્રીપુત્રહીના રોગિણઃ શતજન્મસુ ॥।૧૭૭।
ઇત્યેવં કથિતં દુર્ગે રાધિકાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
સા ત્વં સતી ભગવતી વૈષ્ણવી ચ સનાતની

નારાયણી વિષ્ણુમાયા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ॥
માયયા માં પૃચ્છસિ ત્વં સર્વજ્ઞા સર્વરૂપિણી॥૧૭૯।
સ્ત્રીજાતિષ્વધિદેવી ચ પરા જાતિસ્મરા વરા ॥
કથિતં રાધિકાખ્યાનં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસં વાદાન્તર્ગતહરગૌરીસંવાદે રાધાખ્યાને સુયજ્ઞાખ્યાને સુતપઃસુયજ્ઞસંવાદે સુયજ્ઞસ્ય ગોલોકપ્રાપ્તિર્નામ ચતુષ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ