બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.53

શ્રીપાર્વત્યુવાચ ॥
ગતેષુ મુનિસંઘેષુ શ્રુત્વા કર્મફલં નૃણામ્ ॥
કિં ચકાર નૃપશ્રેષ્ઠો બ્રહ્મશાપેન વિહ્વલઃ

અતિથિર્બ્રાહ્મણો વાઽપિ કિં ચકાર તદા પ્રભો ॥
જગામ નૃપગેહં વા ન વા તદ્વક્તુમર્હસિ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
ગતેષુ મુનિસંઘેષુ નિન્દાગ્રસ્તો નરાધિપઃ ॥
પ્રેરિતશ્ચ વસિષ્ઠેન ધર્મિષ્ઠેન પુરોધસા ॥

પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ પાદયોર્બ્રાહ્મણસ્ય ચ ॥
ત્યક્ત્વા મન્યું દ્વિજશ્રેષ્ઠો દદૌ તસ્મૈ શુભાશિષમ્

સસ્મિતં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા ત્યક્તમન્યું કૃપામયમ્ ॥
ઉવાચ નૃપતિશ્રેષ્ઠઃ સાશ્રુનેત્રઃ કૃતાઞ્જલિઃ

રાજોવાચ ॥
કુત્ર વંશે ભવાઞ્જાતઃ કિં નામ ભવતઃ પ્રભો ॥
કિંનામા વાઽપિ તદ્બ્રૂહિ ક્વ વાસઃ કથમાગતઃ

વિપ્રરૂપી સ્વયં વિષ્ણુર્ગૂઢઃ કપટમાનુષઃ ॥
સાક્ષાત્સ મૂર્તિમાનગ્નિઃ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા

કો વા ગુરુસ્તે ભગવન્નિષ્ટદેવશ્ચ ભારતે ॥
તવ વેષઃ કથમયં જ્ઞાનપૂર્ણસ્ય સામ્પ્રતમ્

ગૃહાણ રાજ્યં નિખિલમૈશ્વર્ય્યં કોશમેવ ચ ॥
સ્વભૃત્યં કુરુ મે પુત્રં માં ચ દાસીં સ્ત્રિયં મુને

સપ્તસાગરસંયુક્તાં સપ્તદ્વીપાં વસુન્ધરામ્ ॥
અષ્ટાદશોપદ્વીપાઢ્યાં સશૈલવનશોભિતામ્

મયા ભૃત્યેન શાધિ ત્વં રાજેન્દ્રો ભવ ભારતે ॥
રત્નેન્દ્રસારખચિતે તિષ્ઠ સિંહાસને વરે ॥

નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા જહાસ મુનિપુઙ્ગવઃ ॥
ઉવાચ પરમં તત્ત્વમજ્ઞાતં સર્વદુર્લભમ્

અતિથિરુવાચ ॥
મરીચિર્બ્રહ્મણઃ પુત્રસ્તત્પુત્રઃ કશ્યપઃ સ્વયમ્ ॥
કશ્યપસ્ય સુતાઃ સર્વે પ્રાપ્તા દેવત્વમીપ્સિતમ્

તેષુ ત્વષ્ટા મહાજ્ઞાની ચકાર પરમં તપઃ ॥
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ પુષ્કરે દુષ્કરં તપઃ

સિષેવે બ્રાહ્મણાર્થં ચ દેવદેવં હરિં પરમ્॥
નારાયણાદ્વરં પ્રાપ વિપ્રં તેજસ્વિનં સુતમ્

તતો બભૂવ તેજસ્વી વિશ્વરૂપસ્તપોધનઃ॥
પુરોધસં ચકારેન્દ્રો વાક્પતૌ તં ક્રુધા ગતે

માતામહેભ્યો દૈત્યેભ્યો દત્તવન્તં ઘૃતાહુતિમ્ ॥
ચિચ્છેદ તં શુનાસીરો બ્રાહ્મણં માતુરાજ્ઞયા

વિશ્વરૂપસ્ય તનયો વિરૂપો મત્પિતા નૃપ ॥
અહં ચ સુતપા નામ વિરાગી કશ્યપો દ્વિજઃ ॥ । ૧૮॥
મહાદેવો મમ ગુરુર્વિદ્યાજ્ઞાનમનુપ્રદઃ ॥
અભીષ્ટદેવઃ સર્વાત્મા શ્રીકૃષ્ણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ

તચ્ચિન્તયામિ પાદાબ્જં ન મે વાઞ્છા ઽસ્તિ સમ્પદિ ॥
સાલોક્યસાર્ષ્ટિસારૂપ્યસામીપ્યં રાધિકાપતેઃ

તેન દત્તં ન ગૃહ્ણામિ વિના તત્સેવનં શુભમ્ ॥
બ્રહ્મત્વમમરત્વં વા મન્યેઽહં જલબિમ્બવત્

ભક્તિવ્યવહિતં મિથ્યાભ્રમમેવ તુ નશ્વરમ્ ॥
ઇન્દ્રત્વં વા મનુત્વં વા સૌરત્વં વા નરાધિપ

ન મન્યે જલરેખેતિ નૃપત્વં કેન ગણ્યતે ॥
શ્રુત્વા સુયજ્ઞયજ્ઞે તે મુનીનાં ગમનં નૃપ

લાલસાં વિષ્ણુભક્તિં તે સંપ્રાપયિતુમાગતઃ ॥
કેવલાનુગૃહીતસ્ત્વં નહિ શપ્તો મયાઽધુના

સમુદ્ધૃતશ્ચ પતિતો ઘોરે નિમ્ને ભવાર્ણવે ॥
નહ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ

તે પુનન્ત્યુરુકાલેન કૃષ્ણભક્તાશ્ચ દર્શનાત્ ॥
રાજન્નિર્ગમ્યતાં ગેહાદ્દેહિ રાજ્યં સુતાય ચ

પુત્રે ન્યસ્ય પ્રિયાં સાધ્વીં ગચ્છ વત્સ વનં દ્રુતમ્ ॥
બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્યન્તં સર્વં મિથ્યૈવ ભૂમિપ

શ્રીકૃષ્ણં ભજ રાધેશં પરમાત્મા નમીશ્વરમ્ ॥
ધ્યાનસાધ્યં દુરારાધ્યં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદિભિઃ

આવિર્ભૂતૈસ્તિરોભૂતૈઃ પ્રાકૃતૈઃ પ્રકૃતેઃ પરમ્ ॥
બ્રહ્મા સ્રષ્ટા હરિઃ પાતા હરઃ સંહારકારકઃ

દિક્પાલાશ્ચ દિગીશાશ્ચ ભ્રમન્ત્યેવાસ્ય માયયા ॥
યદાજ્ઞયા વાતિ વાયુઃ સૂર્ય્યો દિનપતિઃ સદા॥

નિશાપતિઃ શશી શશ્વત્સસ્યસુસ્નિગ્ધતાકરઃ ॥
કાલેન મૃત્યુઃ સર્વેષાં સર્વવિશ્વેષુ વૈ ભવેત્

કાલે વર્ષતિ શક્રશ્ચ દહત્યગ્નિશ્ચ કાલતઃ॥
ભીતવદ્વિશ્વશાસ્તા ચ પ્રજાસંયમનો યમઃ

કાલઃ સંહરતે કાલે કાલે સૃજતિ પાતિ ચ॥
સ્વદેશે વૈ સમુદ્રશ્ચ સ્વદેશે વૈ વસુન્ધરા

સ્વદેશે પર્વતાશ્ચૈવ સ્વાઃ પાતાલાઃ સ્વદેશતઃ॥
સ્વર્લોકાઃ સપ્ત રાજેન્દ્ર સપ્તદ્વીપા વસુન્ધરા

શૈલસાગરસંયુક્તાઃ પાતાલાઃ સપ્ત ચૈવ હિ ॥
બ્રહ્માણ્ડમેભિર્લોકૈશ્ચ ડિમ્બાકારં જલપ્લુતમ્

સન્ત્યેવ પ્રતિવિધ્યણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ॥
સુરા નરાશ્ચ નાગાશ્ચ ગન્ધર્વા રાક્ષસાદયઃ

આપાતાલાદ્બ્રહ્મલોકપર્ય્યન્તં ડિમ્બરૂપકમ્ ॥
ઇદમેવ તુ વિધ્યણ્ડમુત્તમં કૃત્રિમં નૃપ

નાભિપદ્મે વિરાડ્વિષ્ણોઃ ક્ષુદ્રસ્ય જલશાયિનઃ ॥
સ્થિતં યથા પદ્મબીજં કર્ણિકાયાં ચ પઙ્કજે

એવં સોઽપિ શયાનસ્સ્યાજ્જલતલ્પે સુવિપ્લુતે ॥
ધ્યાયત્યેવ મહાયોગી પ્રાકૃતઃ પ્રકૃતેઃ પરમ્

કાલભીતશ્ચ કાલેશં કૃષ્ણમાત્માનમીશ્વરમ્ ॥ ।
મહાવિષ્ણોર્લોમકૂપસાધારઃ સોઽસ્તિ વિસ્તૃતે ॥
કૂપેષુ લોમ્નાં પ્રત્યેકમેવં વિશ્વાનિ સન્તિ વૈ

મહાવિષ્ણોર્ગાત્રલોમ્નાં બ્રહ્માણ્ડાનાં ચ ભૂમિપ ॥
સંખ્યાં કર્ત્તું ન શક્નોતિ કૃષ્ણોઽપ્યન્યસ્ય કા કથા

મહાવિષ્ણુઃ પ્રાકૃતિકઃ સોઽપિ ડિમ્બોદ્ભવઃ સદા॥
ભવેત્કૃષ્ણેચ્છયા ડિમ્બઃ પ્રકૃતેર્ગર્ભસમ્ભવઃ

સર્વાધારો મહાન્વિષ્ણુઃ કાલભીતઃ સ શઙ્કિતઃ ॥
કાલેશં ધ્યાયતિ સ્વૈરં કૃષ્ણમાત્માનમીશ્વરમ્

એવં ચ સર્વવિશ્વસ્થા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ॥
મહાન્વિરાટ્ ક્ષુદ્રવિરાટ્ સર્વે પ્રાકૃતિકાઃ સદા

।
સા સર્વબીજરૂપા ચ મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ॥
કાલે લીના ચ કાલેશે કૃષ્ણે તં ધ્યાયતિ સ્મ સા

એવં સર્વે કાલભીતાઃ પ્રકૃતિઃ પ્રાકૃતાસ્તથા ॥
આવિર્ભૂતાસ્તિરોભૂતાઃ કાલેન પરમાત્મનિ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં મહાજ્ઞાનં સુદુર્લભમ્ ॥
શિવેન ગુરુણા દત્તં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદાન્તર્ગતહરગૌરીસંવાદે રાધોપાખ્યાને સુયજ્ઞં પ્રત્યતિથ્યુપદેશો નામ ત્રિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ