બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.4

નારદ ઉવાચ ॥
શ્રુતં સર્વમપૂર્વં ચ ત્વત્પ્રસાદાત્સુધોપમમ્ ॥
અધુના પ્રકૃતીનાં ચ વ્યાસં વર્ણય ભો પ્રભો

કસ્યાઃ પૂજા કૃતા કેન કથં મર્ત્યે પ્રકા શિતા ॥
કેન વા પૂજિતા કા વા કેન કા વા સ્તુતા મુને

કવચં સ્તોત્રકં ધ્યાનં પ્રભાવં ચરિતં શુભમ્ ॥
કાભિઃ કાભ્યો વરો દત્તસ્તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

નારાયણ ઉવાચ ॥
ગણેશજનની દુર્ગા રાધા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ॥
સાવિત્રી વૈ સૃષ્ટિવિધૌ પ્રકૃતિઃ પઞ્ચધા સ્મૃતા

આસીત્પૂજ્યા પ્રસિદ્ધા ચ પ્રભાવઃ પરમાદ્ભુતઃ ॥
સુધોપમં ચ ચરિતં સર્વમઙ્ગલકારણમ્

પ્રકૃત્યંશાઃ કલા યાશ્ચ તાસાં ચ ચરિતં શુભમ્ ॥
સર્વં વક્ષ્યામિ તે બ્રહ્મન્સાવધાનં નિશામય

વાણી વસુન્ધરા ગઙ્ગા ષષ્ઠી મઙ્ગલચ ણ્ડિકા ॥
તુલસી માનસી નિદ્રા સ્વધા સ્વાહા ચ દક્ષિણા

તેજસા મત્સમાસ્તાશ્ચ રૂપેણ ચ ગુણેન ચ

સંક્ષેપમાસાં ચરિતં પુણ્યદં અતિસુન્દરમ્ ॥
જીવકર્મવિપાકં ચ તચ્ચ વક્ષ્યામિ સુન્દરમ્

દુર્ગાયાશ્ચૈવ રાધાયા વિસ્તીર્ણં ચરિતં મહત્ ॥
તચ્ચ પશ્ચાત્પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપાત્ક્રમતઃ શૃણુ

આદૌ સરસ્વતીપૂજા શ્રીકૃષ્ણેન વિનિર્મિતા ॥
યત્પ્રસાદાન્મુનિશ્રેષ્ઠ મૂર્ખો ભવતિ પણ્ડિતઃ

આવિર્ભૂતા યદા દેવી વક્ત્રતઃ કૃષ્ણયોષિતઃ ॥
ઇયેષ કૃષ્ણં કામેન કામુકી કામરૂપિણી

સ ચ વિજ્ઞાય તદ્ભાવં સર્વજ્ઞઃ સર્વમાતરમ્ ॥
તામુવાચ હિતં સત્યં પરિણામસુખાવહમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
ભજ નારાયણં સાધ્વિ મદંશં ચ ચતુર્ભુજમ્ ॥
યુવાનં સુન્દરં સર્વગુણયુક્તં ચ મત્સમમ્

કામદં કામિનીનાં ચ તાસાં તં કામપૂરકમ્ ॥
કોટિકન્દ ર્પલાવણ્યં લીલાન્યક્કૃતમન્મથમ્

કાન્તે કાન્તં ચ માં કૃત્વા યદિ સ્થાતુમિહેચ્છસિ ॥
ત્વત્તો બલવતી રાધા ન તે ભદ્રં ભવિષ્યતિ

યો યસ્માદ્બલવાન્વાઽપિ તતોઽન્યં રક્ષિતું ક્ષમઃ ॥
કથં પરાન્સાધયતિ યદિ સ્વયમનીશ્વરઃ

સર્વેશસ્સર્વશાસ્તાઽહં રાધાં રાધિતુમક્ષમઃ ॥
તેજસા મત્સમા સા ચ રૂપેણ ચ ગુણેન ચ

પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવી સા પ્રાણાંસ્ત્યક્તું ચ કઃ ક્ષમઃ ॥
પ્રાણતોઽપિ પ્રિયઃ કુત્ર કેષાં વાઽસ્તિ ચ કશ્ચન

ત્વં ભદ્રે ગચ્છ વૈકુણ્ઠં તવ ભદ્રં ભવિષ્યતિ ॥
પતિં તમીશ્વરં કૃત્વા મોદસ્વ સુચિરં સુખમ્

વિવર્જિતા લોભમોહકામકોપેન હિંસયા ॥
તેજસા ત્વત્સમા લક્ષ્મી રૂપેણ ચ ગુણેન ચ

તયા સાર્દ્ધં ભવ પ્રીત્યા સુખં કાલં પ્રયાસ્યતિ ॥
ગૌરવં ચાપિ તત્તુલ્યં કરિષ્યતિ પતિર્દ્વયોઃ

પ્રતિવિશ્વેષુ તે પૂજાં મહતીં તે મુદાઽન્વિતાઃ ॥
માઘસ્ય શુક્લપઞ્ચમ્યાં વિદ્યારમ્ભેષુ સુન્દરિ

માનવા મનવો દેવા મુનીન્દ્રાશ્ચ મુમુક્ષવઃ ॥
સન્તશ્ચ યોગિનઃ સિદ્ધા નાગગન્ધર્વકિંનરાઃ

મદ્વરેણ કરિષ્યન્તિ કલ્પે કલ્પે યથાવિધિ ॥
ભક્તિયુક્તાશ્ચ દત્ત્વા વૈ ચોપચારાંશ્ચ ષોડશ

કાણ્વશાખોક્તવિધિના ધ્યાનેન સ્તવનેન ચ ॥
જિતેન્દ્રિયાઃ સંયતાશ્ચ પુસ્તકેષુ ઘટેઽપિ ચ

કૃત્વા સુવર્ણગુટિકાં ગન્ધચન્દન ચર્ચ્ચિતામ્ ॥
કવચં તે ગ્રહીષ્યન્તિ કણ્ઠે વા દક્ષિણે ભુજે

પઠિષ્યન્તિ ચ વિદ્વાંસઃ પૂજાકાલે ચ પૂજિતે ॥
ઇત્યુક્ત્વા પૂજયામાસ તાં દેવીં સર્વપૂજિતઃ

તતસ્તત્પૂજનં ચક્રુર્બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
અનન્તશ્ચાપિ ધર્મશ્ચ મુનીન્દ્રાઃ સનકાદયઃ

સર્વે દેવાશ્ચ મનવો નૃપા વા માનવાદયઃ ॥
બભૂવ પૂજિતા નિત્યા સર્વલોકૈઃ સરસ્વતી

નારદ ઉવાચ ॥
પૂજાવિધાનં સ્તવનં ધ્યાનં કવચમીપ્સિતમ્ ॥
પૂજોપયુક્તં નૈવેદ્યં પુષ્પં વા ચન્દનાદિકમ્

વદ વેદવિદાં શ્રેષ્ઠ શ્રોતું કૌતૂહલં મમ ॥
વર્દ્ધતે સામ્પ્રતં શશ્વત્કિમિદં શ્રુતિસુન્દરમ્

નારાયણ ઉવાચ ॥
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ કાણ્વશાખોક્તપદ્ધતિમ્ ॥
જગન્માતુઃ સરસ્વત્યાઃ પૂજાવિધિસમન્વિતામ્

માઘસ્ય શુક્લપઞ્ચમ્યાં વિદ્યારમ્ભદિનેઽપિ ચ॥
પૂર્વેઽહ્નિ સંયમં કૃત્વા તત્ર સ્યાત્સંયતઃ શુચિઃ

સ્નાત્વા નિત્યક્રિયાં કૃત્વા ઘટં સંસ્થાપ્ય ભક્તિતઃ॥
સંપૂજ્ય દેવષટ્કં ચ નૈવેદ્યાદિભિરેવ ચ

ગણેશં ચ દિનેશં ચ વહ્નિં વિષ્ણું શિવં શિવામ્॥
સંપૂજ્ય સંયતોઽગ્રે ચ તતોઽભીષ્ટં પ્રપૂજયેત્

ધ્યાનેન વક્ષ્યમાણેન ધ્યાત્વા બાહ્યઘટે બુધઃ ॥
ધ્યાત્વા પુનઃ ષોડશોપચારૈસ્તાં પૂજયેદ્વ્રતી

પૂજોપયુક્તં નૈવેદ્યં યદ્યદ્વેદે નિરૂપિતમ્ ॥
વક્ષ્યામિ સામ્પ્રતં કિઞ્ચિદ્યથાઽધીતં યથાઽઽગમમ્

નવનીતં દધિ ક્ષીરં લાજાંશ્ચ તિલલડ્ડુકાન્ ॥
ઇક્ષુમિક્ષુરસં શુક્લવર્ણં પક્વગુડં મધુ

સ્વસ્તિકં શર્કરાં શુક્લધાન્યસ્યાક્ષતમક્ષતમ્॥
અસ્વિન્નશુક્લધાન્યસ્ય પૃથુકં શુક્લમોદકમ્

ઘૃતસૈન્ધવસંસ્કારૈર્હવિષ્યૈર્વ્યઞ્જનૈસ્તથા ॥
યવગોધૂમચૂર્ણાનાં પિષ્ટકં ઘૃતસંસ્કૃ તમ્

પિષ્ટકં સ્વસ્તિકસ્યાપિ પક્વરમ્ભાફલસ્ય ચ ॥
પરમાન્નં ચ સઘૃતં મિષ્ટાન્નં ચ સુધોપમમ્

નારિકેલં તદુદકં કેશરં મૂલમાર્દ્રકમ્ ॥
પક્વરમ્ભાફલં ચારુ શ્રીફલં બદરીફલમ્ ॥
કાલદેશોદ્ભવં પક્વફલં શુક્લં સુસંસ્કૃતમ્

સુગન્ધિ શુક્લપુષ્પં ચ ગન્ધાઢ્યં શુક્લચન્દનમ્ ॥
નવીનં શુક્લવસ્ત્રં ચ શઙ્ખં ચ સુમનોહરમ્ ॥
માલ્યં ચ શુક્લપુષ્પાણાં મુક્તાહીરાદિભૂષણમ્ ॥।

યદ્દૃષ્ટં ચ શ્રુતૌ ધ્યાનં પ્રશસ્તં શ્રુતિસુન્દરમ્ ॥
તન્નિબોધ મહાભાગ ભ્રમભઞ્જનકારણમ્

સરસ્વતીં શુક્લવર્ણાં સસ્મિતાં સુમનોહરામ્ ॥
કોટિચન્દ્રપ્રભાજુષ્ટપુષ્ટશ્રીયુક્તવિગ્રહામ્

વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનાં સસ્મિતાં સુમનોહરામ્ ॥
રત્નસારેન્દ્ર ખચિતવરભૂષણભૂષિતામ્

સુપૂજિતાં સુરગણૈર્બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદિભિઃ ॥
વન્દે ભક્ત્યા વન્દિતા તાં મુનીન્દ્રમનુમાનવૈઃ

એવં ધ્યાત્વા ચ મૂલેન સર્વં દત્ત્વા વિચક્ષણઃ ॥
સંસ્તૂય કવચં ધૃત્વા પ્રણમેદ્દણ્ડવદ્ભુવિ

યેષાં સ્યાદિષ્ટદેવીયં તેષાં નિત્યં શુભં મુને ॥
વિદ્યારમ્ભે ચ સર્વેષાં વર્ષાન્તે પઞ્ચમીદિને

સર્વોપયુક્તમૂલં ચ વૈદિકાષ્ટાક્ષરઃ પરઃ ॥
યેષાં યદુપદેશો વા તેષાં તન્મૂલમેવ ચ ॥
સરસ્વતી ચતુર્થ્યન્તો વહ્નિજાયાન્ત એવ ચ

શ્રીં હ્રીં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા ॥
લક્ષ્મીમાયાદિકં ચૈવ મન્ત્રોઽયં કલ્પપાદપઃ

પુરા નારાયણશ્ચેમં વાલ્મીકાય કૃપાનિધિઃ ॥
પ્રદદૌ જાહ્નવીતીરે પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે

ભૃગુર્દદૌ ચ શુક્રાય પુષ્કરે સૂર્ય્યપર્વણિ ॥
ચન્દ્રપર્વણિ મારીચો દદૌ વાક્પતયે મુદા

ભૃગવે ચ દદૌ તુષ્ટો બ્રહ્મા બદરિકાશ્રમે ॥
આસ્તીકાય જરત્કારુર્દદૌ ક્ષીરોદસન્નિધૌ ॥
વિભાણ્ડકો દદૌ મેરાવૃષ્યશૃઙ્ગાય ધીમતે

શિવઃ કણાદમુનયે ગૌતમાય દદૌ મુને ॥
સૂર્ય્યશ્ચ યાજ્ઞવલ્ક્યાય તથા કાત્યાયનાય ચ

શેષઃ પાણિનયે ચૈવ ભરદ્વાજાય ધીમતે ॥
દદૌ શાકટાયનાય સુતલે બલિસંસદિ

ચતુર્લક્ષજપેનૈવ મન્ત્રસિદ્ધિર્ભવેન્નૃણામ્ ॥
યદિ સ્યાત્સિદ્ધમન્ત્રો હિ બૃહસ્પતિસમો ભવેત્

કવચં શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર યદ્દત્તં વિધિના પુરા ॥
વિશ્વશ્રેષ્ઠં વિશ્વજયં ભૃગવે ગન્ધમાદને

ભૃગુરુવાચ ॥
બ્રહ્મન્બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મ જ્ઞાનવિશારદ ॥
સર્વજ્ઞ સર્વજનક સર્વપૂજકપૂજિત

સરસ્વત્યાશ્ચ કવચં બ્રૂહિ વિશ્વજયં પ્રભો ॥
અયાતયામમન્ત્રાણાં સમૂહો યત્ર સંયુતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ વત્સ પ્રવક્ષ્યામિ કવચં સર્વકામદમ્ ॥
શ્રુતિસારં શ્રુતિસુખં શ્રુત્યુક્તં શ્રુતિપૂજિતમ્

ઉક્તં કૃષ્ણેન ગોલોકે મહ્યં વૃન્દાવને વને ॥
રાસેશ્વરેણ વિભુના રાસે વૈ રાસમણ્ડલે

અતીવ ગોપનીયં ચ કલ્પવૃક્ષસમં પરમ્ ॥
અશ્રુતાદ્ભુતમન્ત્રાણાં સમૂહૈશ્ચ સમન્વિતમ્

યદ્ધૃત્વા પઠનાદ્બ્રહ્મન્બુદ્ધિમાંશ્ચ બૃહસ્પતિઃ ॥
યદ્ધૃત્વા ભગવાઞ્છુક્રઃ સર્વદૈત્યેષુ પૂજિતઃ

પઠનાદ્ધારણાદ્વાગ્ગ્મી કવીન્દ્રો વાલ્મિકી મુનિઃ ॥
સ્વાયમ્ભુવો મનુશ્ચૈવ યદ્ધૃત્વા સર્વપૂજિતઃ

કણાદો ગૌતમઃ કણ્વઃ પાણિનિઃ શાકટાયનઃ ॥
ગ્રન્થં ચકાર યદ્ધૃત્વા દક્ષઃ કાત્યાયનઃ સ્વયમ્

ધૃત્વા વેદવિભાગં ચ પુરાણાન્યખિલાનિ ચ ॥
ચકાર લીલામાત્રેણ કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ સ્વયમ્

શાતાતપશ્ચ સંવર્ત્તો વસિષ્ઠશ્ચ પરાશરઃ ॥
યદ્ધૃત્વા પઠનાદ્ગ્રન્થં યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચકાર સઃ

ઋષ્યશૃઙ્ગો ભરદ્વાજશ્ચાસ્તીકો દેવલસ્તથા ॥
જૈગીષવ્યોઽથ જાબાલિ યદ્ધૃત્વા સર્વ પૂજિતઃ

કવચસ્યાસ્ય વિપ્રેન્દ્ર ઋષિરેષ પ્રજાપતિઃ ॥
સ્વયં બૃહસ્પતિશ્છન્દો દેવો રાસેશ્વરઃ પ્રભુઃ

સર્વતત્ત્વપરિજ્ઞાને સર્વાર્થેઽપિ ચ સાધને ॥
કવિતાસુ ચ સર્વાસુ વિનિયોગઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ

ૐ હ્રીં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા શિરો મે પાતુ સર્વતઃ ॥
શ્રીં વાગ્દેવતાયૈ સ્વાહા ભાલં મે સર્વદાઽવતુ

ૐ સરસ્વત્યૈ સ્વાહેતિ શ્રોત્રં પાતુ નિરન્તરમ્ ॥
ૐ શ્રીં હ્રીં ભારત્યૈ સ્વાહા નેત્રયુગ્મં સદાઽવતુ

ૐ હ્રીં વાગ્વાદિન્યૈ સ્વાહા નાસાં મે સર્વતોઽવતુ ॥
હ્રીં વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ સ્વાહા શ્રોત્રં સદાઽવતુ ॥

ૐ શ્રીં હ્રીં બ્રાહ્મ્યૈ સ્વાહેતિ દન્તપંક્તીઃ સદાઽવતુ ॥
ઐમિત્યેકાક્ષરો મન્ત્રો મમ કણ્ઠં સદાઽવતુ

ૐ શ્રીં હ્રીં પાતુ મે ગ્રીવાં સ્કન્ધં મે શ્રીં સદાઽવતુ ॥
શ્રીં વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ સ્વાહા વક્ષઃ સદાઽવતુ

ૐ હ્રીં વિદ્યાસ્વરૂપાયૈ સ્વાહા મે પાતુ નાભિકામ્ ॥
ૐ હ્રીં હ્રીં વાણ્યૈ સ્વાહેતિ મમ પૃષ્ઠં સદાઽવતુ

ૐ સર્વવર્ણાત્મિકાયૈ પાદયુગ્મં સદાઽવતુ ॥
ૐ રાગાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ સર્વાઙ્ગં મે સદાઽવતુ

ૐ સર્વકણ્ઠવાસિન્યૈ સ્વાહા પ્રાચ્યાં સદાઽવતુ ॥
ૐ હ્રીં જિહ્વાપ્રવાસિન્યૈ સ્વાહાઽગ્નિ દિશિ રક્ષતુ

ૐ ઐં હ્રીં શ્રીં સરસ્વત્યૈ બુધજનન્યૈ સ્વાહા ॥
સતતં મન્ત્રરાજોઽયં દક્ષિણે માં સદાઽવતુ

ૐ હ્રીં શ્રીં ત્ર્યક્ષરો મન્ત્રો નૈરૃત્યાં મે સદાઽવતુ ॥
કવિજિહ્વાગ્રવાસિન્યૈ સ્વાહા માં વારુણેઽવતુ

ૐ સદમ્બિકાયૈ સ્વાહા વાયવ્યે માં સદાઽવતુ ॥
ૐ ગદ્યપદ્યવાસિન્યૈ સ્વાહા મામુત્તરેઽવતુ

ૐ સર્વશાસ્ત્રવાસિન્યૈ સ્વાહૈશાન્યાં સદાઽવતુ ॥
ૐ સર્વપૂજિતાયૈ સ્વાહા ચોર્ધ્વં સદાઽવતુ

ઐં હ્રીં પુસ્તકવાસિન્યૈ સ્વાહાઽધો માં સદાઽવતુ ॥
ૐ ગ્રન્થબીજરૂપાયૈ સ્વાહા માં સર્વતોઽવતુ

ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર સર્વમન્ત્રૌઘવિગ્રહમ્ ॥
ઇદં વિશ્વજયં નામ કવચં બ્રહ્મરૂપકમ્

પુરા શ્રુતં ધર્મવક્ત્રાત્પર્વતે ગન્ધમાદને ॥
તવ સ્નેહાન્મયાઽઽખ્યાતં પ્રવક્તવ્યં ન કસ્યચિત્

ગુરુમભ્યર્ચ્ય વિધિવદ્વસ્ત્રાલઙ્કાર ચન્દનૈઃ ॥
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ કવચં ધારયેત્સુધીઃ

પઞ્ચલક્ષજપેનૈવ સિદ્ધં તુ કવચં ભવેત્ ॥
યદિ સ્યાત્સિદ્ધકવચો બૃહ સ્પતિસમો ભવેત

મહાવાગ્મી કવીન્દ્રશ્ચ ત્રૈલોક્યવિજયી ભવેત્ ॥
શક્નોતિ સર્વં જેતું સ કવચસ્ય પ્રભાવતઃ

ઇદં તે કાણ્વશાખોક્તં કથિતં કવચં મુને॥
સ્તોત્રં પૂજાવિધાનં ચ ધ્યાનં વૈ વન્દનં તથા

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે સરસ્વતીકવચં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ