બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.49

પાર્વત્યુવાચ ॥
કથં સુદામશાપઞ્ચ સા દેવી લલાભ હ ॥
કથં શશાપ ભૃત્યો હિ સ્વાભીષ્ટાં દેવકામિનીમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
શૃણુ દેવી પ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
ગોપ્યં સર્વપુરાણેષુ શુભદં ભક્તિમુક્તિદમ્

એકદા રાધિકેશશ્ચ ગોલોકે રાસમણ્ડલે ॥
શતશૃંગાખ્યગિર્યેકદેશે વૃન્દાવને વને

ગૃહીત્વા વિરજાં ગોપીં સુભાગ્યાં રાધિકાસમામ્ ॥
ક્રીડાં ચકાર ભગવાન્રત્નભૂષણભૂષિતઃ

રત્નપ્રદીપસંયુક્તે રત્નનિર્માણમણ્ડલે ॥
અમૂલ્યરત્નખચિતમઞ્ચકે પુષ્પતલ્પકે

કસ્તૂરીકુંકુમારક્તે સુચન્દનસુધૂપિતે ॥
સુગન્ધિમાલતીમાલાસમૂહપરિમણ્ડિતે

સુરતાદ્વિરતિર્નાસ્તિ દમ્પતી રતિપણ્ડિતૌ ॥
તૌ દ્વૌ પરસ્પરાક્તૌ સુખસમ્ભોગતન્ત્રિતૌ

મન્વન્તરાણાં લક્ષશ્ચ કાલઃ પરિમિતો ગતઃ ॥
ગોલોકસ્ય સ્વલ્પકાલે જન્માદિરહિતસ્ય ચ

દૂત્યશ્ચતસ્રો જ્ઞાત્વાઽથ જગદુસ્તાં તુ રાધિકમ્ ॥
શ્રુત્વા પરમરુષ્ટા સા તત્યાજ હરિમીશ્વરી

પ્રબોધિતા ચ સખિભિઃ કોપરક્તાસ્યલોચના ॥
વિહાય રત્નાલઙ્કારં વહ્નિશુદ્ધાંશુકે શુભે

ક્રીડાપદ્મં ચ સદ્રત્નામૂલ્યદર્પણમુજ્જ્વલમ્ ॥
નિર્માર્જયામાસ સતી સિન્દૂરં ચિત્રપત્રકમ્

પ્રક્ષાલ્ય તોયાઞ્જલિભિર્મુખરાગમલક્તકમ્ ॥
વિસ્રસ્તકબરીભારા મુક્તકેશી પ્રકમ્પિતા

શુક્લવસ્ત્રપરીધાના રૂક્ષા વેષાદિવર્જિતા ॥
યયૌ યાનાન્તિકં તૂર્ણં પ્રિયાલીભિર્નિવારિતા

આજુહાવ સખીસંઘં રોષવિસ્ફુરિતાધરા ॥
શશ્વત્કમ્પાન્વિતાંગી સા ગોપીભિઃ પરિવારિતા

તાભિર્ભક્ત્યા યુતાભિશ્ચ કાતરાભિશ્ચ સંસ્તુતા ॥
આરુરોહ રથં દિવ્યમમૂલ્યં રત્નનિર્મિતમ્ ॥
દશયોજનવિસ્તીર્ણં દૈર્ઘ્યે તચ્છતયોજનમ્

સહસ્રચક્રયુક્તં ચ નાનાચિત્રસમન્વિતમ્ ॥
નાનાવિચિત્રવસનૈઃ સૂક્ષ્મૈઃ ક્ષૌમૈર્વિરાજિતમ્

અમૂલ્યરત્નનિર્માણદર્પણૈઃ પરિશોભિતમ્ ॥
મણીન્દ્રજાલમાલાભૈઃ પુષ્પમાલાસહસ્રકૈઃ

સદ્રત્ન કલશૈર્યુક્તં રમ્યૈર્મન્દિરકોટિભિઃ ॥
ત્રિલક્ષકોટિભિઃ સાર્દ્ધ ગોપીભિશ્ચ પ્રિયાલિભિઃ

યયૌ રથેન તેનૈવ સુમનોમાલિના પ્રિયે ॥
શ્રુત્વા કોલાહલં ગોપઃ સુદામા કૃષ્ણપાર્ષદઃ

કૃષ્ણં કૃત્વા સાવધાનં ગોપૈઃ સાર્દ્ધં પલાયિતઃ ॥
ભયેન કૃષ્ણઃ સન્ત્રસ્તો વિહાય વિરજાં સતીમ્

સ્વપ્રેમમગ્નઃ કૃષ્ણોઽપિ તિરોધાનં ચકાર સઃ ॥
સા સતી સમયં જ્ઞાત્વા વિચાર્ય્ય સ્વહૃદિ ક્રુધા

રાધાપ્રકોપભીતા ચ પ્રાણાંસ્તત્યાજ તત્ક્ષણમ્ ॥
વિરજાલિગણાસ્તત્ર ભયવિહ્વલકાતરાઃ

પ્રયયુઃ શરણં સાધ્વીં વિરજાં તત્ક્ષણં ભિયા ॥
ગોલોકે સા સરિદ્રૂપા જાતા વૈ શૈલકન્યકે

કોટિયોજનવિસ્તીર્ણા દીર્ઘે શતગુણા તથા ॥
ગોલોકં વેષ્ટયામાસ પરિખેવ મનોહરા

બભૂવુઃ ક્ષુદ્રનદ્યશ્ચ તદાઽન્યા ગોપ્ય એવ ચ ॥
સર્વા નદ્યસ્તદંશાશ્ચ પ્રતિવિશ્વેષુ સુન્દરિ

ઇમે સપ્ત સમુદ્રાશ્ચ વિરજાનન્દના ભુવિ ॥
અથાગત્ય મહાભાગા રાધા રાસેશ્વરી પરા

ન દૃષ્ટ્વા વિરજાં કૃષ્ણં સ્વગૃહં ચ પુનર્યયૌ ॥
જગામ કૃષ્ણસ્તાં રાધાં ગોપાલૈરષ્ટભિઃ સહ

ગોપીભિર્દ્વારિ યુક્તાભિર્વારિતોઽપિ પુનઃ પુનઃ ॥
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં ચ સા દેવી ભર્ત્સયામાસ તં તદા

સુદામા ભર્ત્સયામાસ તાં તથા કૃષ્ણસન્નિધૌ ॥
ક્રુદ્ધા શશાપ સા દેવી સુદામાનં સુરેશ્વરી

ગચ્છ ત્વમાસુરીં યોનિં ગચ્છ દૂરમતો દ્રુતમ્ ॥
શશાપ તાં સુદામા ચ ત્વમિતો ગચ્છ ભારતમ્

ભવ ગોપી ગોપકન્યામુખ્યાભિઃ સ્વાભિરેવ ચ ॥
તત્ર તે કૃષ્ણવિચ્છેદો ભવિષ્યતિ શતં સમાઃ ॥

તત્ર ભારાવતરણં ભગવાંશ્ચ કરિષ્યતિ ॥
ઇતિ શપ્ત્વા સુદામાઽસૌ પ્રણમ્ય જનનીં હરિમ્ ॥
સાશ્રુનેત્રો મોહયુક્તસ્તતો ગન્તું સમુદ્યતઃ

રાધા જગામ તત્પશ્ચાત્સાશ્રુનેત્રાઽતિવિહ્વલા ॥
વત્સ ક્વ યાસીત્યુચ્ચાર્ય્ય પુત્રવિચ્છેદકાતરા

કૃષ્ણસ્તાં બોધયામાસ વિદ્યયા ચ કૃપાનિધિઃ ॥
શીઘ્રં સંપ્રાપ્સ્યસિ સુતં મા રુદસ્ત્વં વરાનને

સ ચાસુરઃ શઙ્ખચૂડો બભૂવ તુલસીપતિઃ ॥
મચ્છૂલભિન્નકાયેન ગોલોકં વૈ જગામ સઃ

રાધા જગામ વારાહે ગોકુલં ભારતં સતી ॥
વૃષભાનોશ્ચ વૈશ્યસ્ય સા ચ કન્યા બભૂવ હ

અયોનિસમ્ભવા દેવી વાયુગર્ભા કલાવતી ॥
સુષુવે માયયા વાયું સા તત્રાવિર્બભૂવ હ

અતીતે દ્વાદશાબ્દે તુ દૃષ્ટ્વા તાં નવયૌવનામ્ ॥
સાર્ધં રાયાણવૈશ્યેન તત્સમ્બન્ધં ચકાર સઃ

છાયાં સંસ્થાપ્ય તદ્ગેહે સાઽન્તર્દ્ધાનમવાપ હ ॥
બભૂવ તસ્ય વૈશ્યસ્ય વિવાહશ્છાયયા સહ

ગતે ચતુર્દશાબ્દે તુ કંસભીતેશ્છલેન ચ ॥
જગામ ગોકુલં કૃષ્ણઃ શિશુરૂપી જગત્પતિઃ

કૃષ્ણમાતા યશોદા યા રાયાણસ્તત્સહોદરઃ ॥
ગોલોકે ગોપકૃષ્ણાંશઃ સમ્બન્ધાત્કૃષ્ણમાતુલઃ

કૃષ્ણેન સહ રાધાયાઃ પુણ્યે વૃન્દાવને વને ॥
વિવાહં કારયામાસ વિધિના જગતાં વિધિઃ

સ્વપ્ને રાધાપદામ્ભોજં નહિ પશ્યન્તિ બલ્લવાઃ॥
સ્વયં રાધા હરેઃ ક્રોડે છાયા રાયાણમન્દિરે

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તેપે પુરા વિધિઃ॥
રાધિકાચરણામ્ભોજદર્શનાર્થી ચ પુષ્કરે

ભારાવતરણે ભૂમેર્ભારતે નન્દગોકુલે ॥
દદર્શ તત્પદામ્ભોજં તપસસ્તત્ફલેન ચ।૪૫॥
કિઞ્ચિત્કાલં સ વૈ કૃષ્ણઃ પુણ્યે વૃન્દાવને વને ॥
રેમે ગોલોકનાથશ્ચ રાધયા સહ ભારતે

તતઃ સુદામશાપેન વિચ્છેદશ્ચ બભૂવ હ ॥
તત્ર ભારાવતરણં ભૂમેઃ કૃષ્ણશ્ચકાર સઃ

શતાબ્દે સમતીતે તુ તીર્થયાત્રાપ્રસંગતઃ ॥
દદર્શ કૃષ્ણં સા રાધા સ ચ તાં ચ પરસ્પરમ્

તતો જગામ ગોલોકં રાધયા સહ તત્ત્વવિત્ ॥
કલાવતી યશોદા ચ પર્યગાદ્રાધયા સહ

વૃષભાનુશ્ચ નન્દશ્ચ યયૌ ગોલોકમુત્તમમ્ ॥
સર્વે ગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ યયુસ્તા યાઃ સમાગતાઃ

છાયા ગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ પ્રાપુર્મુક્તિં ચ સન્નિધૌ ॥
રેમિરે તાશ્ચ તત્રૈવ સાર્દ્ધં કૃષ્ણેન પાર્વતિ

ષટ્ત્રિંશલ્લક્ષકોટ્યશ્ચ ગોપ્યો ગોપાશ્ચ તત્સમાઃ ॥
ગોલોકં પ્રયયુર્મુક્તાઃ સાર્ધં કૃષ્ણેન રાધયા

દ્રોણઃ પ્રજાપતિર્નન્દો યશોદા તત્પ્રિયા ધરા ॥
સંપ્રાપ પૂર્વતપસા પરમાત્માનમીશ્વરમ્

વસુદેવઃ કશ્યપશ્ચ દેવકી ચાદિતિઃ સતી ॥
દેવમાતા દેવપિતા પ્રતિકલ્પે સ્વભાવતઃ

પિતૄણાં માનસી કન્યા રાધામાતા કલાવતી ॥
વસુદામાપિ ગોલોકાદ્ વૃષભાનુઃ સમાયયૌ

ઇત્યેવં કથિતં દુર્ગે રાધિકાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
સમ્પત્કરં પાપહરં પુત્રપૌત્રવિવર્ધનમ્

શ્રીકૃષ્ણશ્ચ દ્વિધારૂપો દ્વિભુજશ્ચ ચતુર્ભુજઃ ॥
ચતુર્ભુજશ્ચ વૈકુણ્ઠે ગોલોકે દ્વિભુજઃ સ્વયમ્

ચતુર્ભુજસ્ય પત્ની ચ મહાલક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ॥
ગંગા ચ તુલસી ચૈવ દેવ્યો નારાયણપ્રિયાઃ

શ્રીકૃષ્ણપત્ની સા રાધા તદર્દ્ધાઙ્ગસમુદ્ભવા ॥
તેજસા વયસા સાધ્વી રૂપેણ ચ ગુણેન ચ

આદૌ રાધાં સમુચ્ચાર્ય પશ્ચાત્કૃષ્ણં વદેદ્બુધઃ ॥
વ્યતિક્રમે બ્રહ્મહત્યાં લભતે નાત્ર સંશયઃ

કાર્ત્તિકીપૂર્ણિમાયાં ચ ગોલોકે રાસમણ્ડલે ॥
ચકાર પૂજાં રાધાયાસ્તત્સમ્બન્ધિમહોત્સવમ્

સદ્રત્નઘુટિકાયાશ્ચ કૃત્વા તત્કવચં હરિઃ ॥
દધાર કણ્ઠે બાહૌ ચ દક્ષિણે સહ ગોપકૈઃ

કૃત્વા ધ્યાનં ચ ભક્ત્યા ચ સ્તોત્રમેતચ્ચકાર સઃ ॥
રાધાચર્વિતતામ્બૂલં ચખાદ મધુસૂદનઃ

રાધા પૂજ્યા ચ કૃષ્ણસ્ય તત્પૂજ્યો ભગવાન્પ્રભુઃ ॥
પરસ્પરાભીષ્ટદેવે ભેદકૃન્નરકં વ્રજેત્

દ્વિતીયે પૂજિતા સા ચ ધર્મેણ બ્રહ્મણા મયા ॥
અનન્તવાસુકિભ્યાં ચ રવિણા શશિના પુરા

મહેન્દ્રેણ ચ રુદ્રૈશ્ચ મનુના માનવેન ચ ॥
સુરેન્દ્રૈશ્ચ મુનીન્દ્રૈશ્ચ સર્વવિશ્વૈશ્ચ પૂજિતા

તૃતીયે પૂજિતા સા ચ સપ્તદ્વીપેશ્વરેણ ચ ॥
ભારતે ચ સુયજ્ઞેન પુત્રૈર્મિત્રૈર્મુદાઽન્વિતૈઃ

બ્રાહ્મણેનાભિશપ્તેન દેવદોષેણ ભૂભૃતા ॥
વ્યાધિગ્રસ્તેન હસ્તેન દુઃખિના ચ વિદૂયતા

સંપ્રાપ રાજ્યં ભ્રષ્ટશ્રીઃ સ ચ રાધાવરેણ ચ ॥
સ્તોત્રેણ બ્રહ્મદત્તેન સ્તુત્વા ચ પરમેશ્વરીમ્

અભેદ્યં કવચં તસ્યાઃ કણ્ઠે બાહૌ દધાર સઃ ॥
ધ્યાત્વા ચકાર પૂજાં ચ પુષ્કરે શતવત્સરાન્

અન્તે જગામ ગોલોકં રત્નયાનેન ભૂમિપઃ ॥
ઇતિ તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદાન્તર્ગત હરગૌરીસંવાદે રાધોપાખ્યાને રાધાયાઃ સુદામશાપાદિકથનં નામૈકોનપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ