બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.37

નારદ ઉવાચ ॥
હરેર્ગુણં સમાકર્ણ્ય જ્ઞાનં પ્રાપ્ય પુરન્દરઃ ॥
કિં ચકાર ગૃહં ગત્વા તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

નારાયણ ઉવાચ ॥
શ્રીકૃષ્ણસ્ય ગુણં શ્રુત્વા વીતરાગો બભૂવ સ ॥
વૈરાગ્યં વર્દ્ધયામાસ તદા બ્રહ્મન્દિને દિને

મુનિસ્થાનાદ્ગૃહં ગત્વા સ દદર્શામરાવતીમ્ ॥
દૈત્યૈરસુરસંઘૈશ્ચ સમાકીર્ણાં ભયાકુલામ્

વિષણ્ણબાન્ધવાં ચૈવ બન્ધુહીનાં ચ કુત્રચિત્ ॥
પિતૃમાતૃકલત્રાદિવિહીનામતિચઞ્ચલામ્

શત્રુગ્રસ્તાં ચ દૃષ્ટ્વા તામગમદ્વાક્પતિં પ્રતિ ॥
શક્રો મન્દાકિનીતીરે દદર્શ ગુરુમીશ્વરમ્

ધ્યાયમાનં પરં બ્રહ્મ ગઙ્ગાતોયે સ્થિતં પરમ્ ॥
સૂર્ય્યાભિસંમુખં પૂર્વમુખં વૈ વિશ્વતો મુખમ્

સાશ્રુનેત્રં પુલકિતં પરમાનન્દસંયુતમ્ ॥
વરિષ્ઠં ચ ગરિષ્ઠં ચ ધર્મિષ્ઠં ચેષ્ટસેવિનમ્

શ્રેષ્ઠં ચ વન્ધુવર્ગાણામતિશ્રેષ્ઠં ચ માનિનામ્ ॥
જ્યેષ્ઠં ચ બન્ધુવર્ગાણાં નેષ્ટં ચ સુરવૈરિણામ્

દૃષ્ટ્વા ગુરું જપન્તં ચ તત્ર તસ્થૌ સુરેશ્વરઃ ॥
પ્રહરાન્તે ગુરું દૃષ્ટ્વા ચોત્થિતં પ્રણનામ સઃ

પ્રણમ્ય ચરણામ્ભોજે રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુર્હુઃ ॥
વૃત્તાન્તં કથયામાસ બ્રહ્મશાપાદિકં તથા

પુનર્વરો મયા લબ્ધો જ્ઞાનિનામપિ દુર્લભામ્ ॥
વૈરિગ્રસ્તાં સ્વીયપુરીં ક્રમેણૈવ સુરેશ્વરઃ

શિષ્યસ્ય વચનં શ્રુત્વા સતાં બુદ્ધિમતાં વરઃ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચેદં કોપરક્તાન્તલોચનઃ

બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
શ્રુતં સર્વં સુરશ્રેષ્ઠ મા રોદીર્વચનં શૃણુ ॥
ન કાતરો હિ નીતિજ્ઞો વિપત્તૌ સ્યાત્કદાચન

સમ્પત્તિર્વા વિપત્તિર્વા નશ્વરા સ્વપ્નરૂપિણી ॥
પૂર્વસ્વકર્માયત્તા ચ સ્વયં કર્ત્તા તયોરપિ ॥

સર્વેષાં ચ ભ્રમત્યેવ શશ્વજ્જન્મનિ જન્મનિ ॥
ચક્રનેમિક્રમેણૈવ તત્ર કા પરિદેવના

ભુઙ્ક્તે હિ સ્વકૃતં કર્મ સર્વત્રાપિ ચ ભારતે ॥
શુભાશુભં ચ યત્કિંચિત્સ્વકર્મફલભુક્પુમાન્

નાભુક્તં ક્ષીયતે કર્મ કલ્પકોટિશતૈરપિ ॥
અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્

ઇત્યેવમુક્તં વેદે ચ કૃષ્ણેન પરમાત્મના ॥
સામ્નિ કૌથુમશાખાયાં સંબોધ્ય સ્વકુલોદ્ભવમ્ ॥

જન્મ ભોગાવશેષે ચ સર્વેષાં કૃતકર્મણામ્ ॥
અનુરૂપં ચ તેષાં વૈ ભારતેઽન્યત્ર ચૈવ હિ

કર્મણા બ્રહ્મશાપં ચ કર્મણા ચ શુભાશિષમ્ ॥
કર્મણા ચ મહાલક્ષ્મીં લભેદ્દૈન્યં ચ કર્મણા

કોટિજન્માર્જિતં કર્મ જીવિનામનુગચ્છતિ ॥
નહિ ત્યજેદ્વિના ભોગાત્તં છાયેવ પુરન્દર

કાલભેદે દેશભેદે પાત્રભેદે ચ કર્મણામ્ ॥
ન્યૂનતાઽધિકતા વાઽપિ ભવેદેવ હિ કર્મણામ્ ॥

વસ્તુદાને ચ વસ્તૂનાં સમં પુણ્યં સમે દિને ॥
દિનભેદે કોટિગુણમસંખ્યં વાઽધિકં તતઃ

સમદેશે ચ વસ્તૂનાં દાને પુણ્યં સમં વૃષન્ ॥
દેશભેદે કોટિગુણમસંખ્યં વાઽધિકં તતઃ

સમે પાત્રે સમં પુણ્યં વસ્તૂનાં કર્તુરેવ ચ ॥
પાત્રભેદે શતગુણમસંખ્યં વા તતોઽધિકમ્

યથા ફલન્તિ સસ્યાનિ ન્યૂનાન્યપ્યધિકાનિ ચ ॥
કર્ષકાણાં ક્ષેત્રભેદે પાત્રભેદે ફલં તથા

સામાન્યદિવસે વિપ્રે દાનં સમફલં ભવેત્ ॥
અમાયાં રવિસંક્રાન્ત્યાં ફલં શતગુણં ભવેત્ ॥
ચાતુર્માસ્યાં પૌર્ણમાસ્યામનન્તફલમેવ ચ

ગ્રહણે શશિનઃ કોટિગુણં ચ ફલમેવ ચ ॥
સૂર્ય્યસ્ય ગ્રહણે ચાપિ તતો દશગુણં ફલમ્

અક્ષયાયામક્ષયં ચાપ્યસંખ્યફલમુચ્યતે ॥
એવમન્યત્ર પુણ્યાહે ફલાધિક્યં ભવેદિહ

યથા દાને તથા સ્નાને જપે વૈ પુણ્યકર્મસુ ॥
એવં સર્વત્ર બોદ્ધવ્યં નરાણાં કર્મણાં ફલમ્

સામાન્યદેશે દાનં ચ વિપ્રે સમફલં ભવેત્ ॥
તીર્થે દેવગૃહે ચૈવ ફલં શતગુણં સ્મૃતમ્

ગઙ્ગાયાં વૈ કોટિગુણં ક્ષેત્રે નારાયણેઽવ્યયમ્ ॥
કુરુક્ષેત્રે બદર્ય્યાં ચ કાશ્યાં કોટિગુણં તથા

યથા ચ વૈ કોટિગુણં તથા વૈ વિષ્ણુમન્દિરે ॥
કેદારે વૈ લક્ષગુણં હરિદ્વારે તથા ફલમ્

પુષ્કરે ભાસ્કરક્ષેત્રે દશલક્ષગુણં ફલમ્ ॥
એવં સર્વત્ર બોદ્ધવ્યં ફલાધિક્યં ક્રમેણ ચ

સામાન્યબ્રાહ્મણે દાનં સમમેવ ફલં લભેત્ ॥
લક્ષં ત્રિસન્ધ્યં પૂતે ચ પણ્ડિતે ચ જિતેન્દ્રિયે

વિષ્ણુમન્ત્રોપાસકે ચ બુધે કોટિગુણં ફલમ્॥
એવં સર્વત્ર બોદ્ધવ્યં ફલાધિક્યં ગુણાધિકં

યથા દણ્ડેન સૂત્રેણ શરાવેણ જલેન ચ ॥
કુમ્ભં નિર્માતિ ચક્રેણ કુમ્ભકારો મૃદા ભુવિ

તથૈવ કર્મસૂત્રેણ ફલં ધાતા દદાતિ ચ ॥
યસ્યાજ્ઞયા સૃષ્ટિવિધૌ તં ચ નારાયણં ભજ

સ વિધાતા વિધાતુશ્ચ પાતુઃ પાતા જગત્ત્રયે ॥
સ્રષ્ટુઃ સ્રષ્ટા ચ સંહર્ત્તુઃ સંહર્ત્તા કાલકાલકઃ

મહાવિપત્તૌ સંસારે યઃ સ્મરેન્મધુસૂદનમ્ ॥
વિપત્તૌ તસ્ય સમ્પત્તિર્ભવેદિત્યાહ શઙ્કરઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા જીવશ્ચ સમાલિઙ્ગ્ય સુરેશ્વરમ્ ॥
દત્ત્વા શુભાશિષં ચેષ્ટં બોધયામાસ નારદ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે બૃહસ્પતિમહેન્દ્રસંવાદે મહાલક્ષ્મ્યુપાખ્યાને કર્મફલનિરૂપણં નામ સપ્તત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ