બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.38

નારાયણ ઉવાચ ॥
હરિં ધ્યાત્વા હરિર્બ્રહ્મઞ્જગામ બ્રહ્મણઃ સભામ્॥
બૃહસ્પતિં પુરસ્કૃત્ય સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સહ

શીઘ્રં ગત્વા બ્રહ્મલોકં દૃષ્ટ્વા ચ કમલોદ્ભવમ્ ॥
પ્રણેમુર્દેવતાઃ સર્વા ગુરુણા સહ નારદ

વૃત્તાન્તં કથયામાસ સુરાચાર્યો વિધિં વિભુમ્ ॥
પ્રહસ્યોવાચ તચ્છ્રુત્વા મહેન્દ્રં કમલોદ્ભવઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
વત્સ મદ્વંશજાતોઽસિ પ્રપૌત્રો મે વિચક્ષણઃ ॥
બૃહસ્પતેશ્ચ શિષ્યસ્ત્વં સુરાણામધિપઃ સ્વયમ્

માતામહસ્તે દક્ષશ્ચ વિષ્ણુભક્તઃ પ્રતાપવાન્ ॥
કુલત્રયં યચ્છુદ્ધં ચ કથં સોઽહંકૃતો ભવેત્

માતા પતિવ્રતા યસ્ય પિતા શુદ્ધો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
માતામહો માતુલશ્ચ કથં સોઽહંકૃતો ભવેત્

જનઃ પૈતૃકદોષેણ દોષાન્માતામહસ્ય ચ ॥
ગુરોર્દાષાન્નીતિદોષૈર્હરિદ્વેષી ભવેદ્ધ્રુવમ્

સર્વાન્તરાત્મા ભગવાન્સર્વદેહેષ્વવસ્થિતઃ॥
યસ્ય દેહાત્સ પ્રયાતિ સ શવસ્તત્ક્ષણં ભવેત્

મનોઽહમિન્દ્રિયેશશ્ચ જ્ઞાનરૂપો હિ શઙ્કરઃ ॥
અસ્રવઃ પ્રકૃતિર્વિષ્ણુર્બુદ્ધિર્ભગવતી સતી

નિદ્રાદયઃ શક્તયશ્ચ તાઃ સર્વાઃ પ્રકૃતેઃ કલાઃ॥
આત્મનઃ પ્રતિબિમ્બં ચ જીવો ભોગી શરીરભૃત્

આત્મનીશે ગતે દેહાત્સર્વે યાન્તિ સસંભ્રમાત્ ॥
યથા વર્ત્મનિ ગચ્છન્તં નરદેવમિવાનુગાઃ

અહં શિવશ્ચ શેષશ્ચ વિષ્ણુર્ધર્મો મહાન્વિરાટ્ ॥
વયં યદંશા ભક્તાશ્ચ તત્પુષ્પં ન્યક્કૃતં ત્વયા

શિવેન પૂજિતં પાદપદ્મં પુષ્પેણ યેન ચ ॥
તચ્ચ દુર્વાસસા દત્તં દૈવેનાન્યકૃતં સુર

તત્પુષ્પં મસ્તકે યસ્ય કૃષ્ણપાદાબ્જતશ્ચ્યુતમ્ ॥
સર્વેષાં વૈ સુરાણાં ચ તત્પૂજા પુરતો ભવેત્

દૈવેન વઞ્ચિતસ્ત્વં ચ દૈવં ચ બલવત્તરમ્ ॥
ભાગ્યહીનં જનં મૂઢં કો વા રક્ષિતુમીશ્વરઃ

કૃષ્ણં ન મન્યતે યો હિ શ્રીનાથં સર્વવન્દિતમ્ ॥
પ્રયાતિ રુષ્ટા તદ્દાસી મહાલક્ષ્મીર્વિહાય તમ્

શતયજ્ઞેન યા લબ્ધા દીક્ષિતેન ત્વયા પુરા ॥
સા શ્રીર્ગતા ઽધુના કોપાત્કૃષ્ણનિર્માલ્યવર્જનાત્

અધુના ગચ્છ વૈકુણ્ઠં મયા ચ ગુરુણા સહ ॥
નિષેવ્ય તત્ર શ્રીનાથં શ્રિયં પ્રાપ્સ્યસિ તદ્વરાત્

ઇત્યેવમુક્ત્વા સ બ્રહ્મા સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સહ ॥
શીઘ્રં જગામ વૈકુણ્ઠં યત્ર શ્રીશસ્તયા સહ

તત્ર ગત્વા પરં બ્રહ્મ ભગવન્તં સનાતનમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તેજઃસ્વરૂપં ચ પ્રજ્વલન્તં સ્વતેજસા

ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નમાર્ત્તણ્ડશતકોટિસમપ્રભમ્ ॥
શાન્તં ચાનાદિમધ્યાન્તં લક્ષ્મીકાન્તમનન્તકમ્

ચતુર્ભુજૈઃ પાર્ષદૈશ્ચ સરસ્વત્યા સ્તુતં નતમ્ ॥
ભક્ત્યા ચતુર્ભિર્વેદૈશ્ચ ગઙ્ગયા પરિષેવિતમ્

તં પ્રણેમુઃ સુરાઃ સર્વે મૂર્ધ્ના બ્રહ્મપુરોગમાઃ ॥
ભક્તિનમ્રાઃ સાશ્રુનેત્રાસ્તુષ્ટુવુઃ પુરુષોત્તમમ્

વૃત્તાન્તં કથયામાસ સ્વયં બ્રહ્મા કૃતાઞ્જલિઃ ॥
રુરુદુર્દેવતાઃ સર્વાઃ સ્વાધિકારચ્યુતાશ્ચ તાઃ

સ ચાપશ્યત્સુરગણં વિપદ્ગ્રસ્તં ભયાકુલમ્ ॥
વસ્ત્રભૂષણશૂન્યં ચ વાહનાદિવિવર્જિતમ્

શોભાશૂન્યં હતશ્રીકં પરિવારૈરનાવૃતમ્ ॥
ઉવાચ કાતરં દૃષ્ટ્વા વિપન્નભયભઞ્જનઃ

નારાયણ ઉવાચ ॥
મા ભૈર્બ્રહ્મન્હે સુરાશ્ચ ભયં કિં વો મયિ સ્થિતે ॥
દાસ્યામિ લક્ષ્મીમચલાં પરમૈશ્વર્યવર્દ્ધિનીમ્

કિઞ્ચ મદ્વચનં કિઞ્ચિચ્છ્રૂયતાં સમયોચિતમ્ ॥
હિતં સત્યં સારભૂતં પરિણામસુખાવહમ્

જનાશ્ચાસંખ્યવિશ્વસ્થા મદધીનાશ્ચ સન્તતમ્॥
યથા તથાઽહં મદ્ભક્તૈઃ પરાધીનઃ સ્વતન્ત્રકઃ

યો યો રુષ્ટો હિ મદ્ભક્તે મત્પરે હિ નિરઙ્કુશઃ ॥
તદ્ગૃહેઽહં ન તિષ્ઠામિ પદ્મયા સહ નિશ્ચિતમ્

દુર્વાસાઃ શઙ્કરાંશશ્ચ વૈષ્ણવો મત્પરાયણઃ ॥
તચ્છાપાદાગતોઽહં ચ સશ્રીકો વો ગૃહાદપિ

યત્ર શઙ્ખધ્વનિર્નાસ્તિ તુલસી ચ શિલાર્ચનમ્ ॥
ન ભોજનં ચ વિપ્રાણાં ન પદ્મા તત્ર તિષ્ઠતિ

મદ્ભક્તાનાં ચ મે નિન્દા યત્ર યત્ર ભવેત્સુરાઃ ॥
મહારુષ્ટા મહાલક્ષ્મીસ્તતો યાતિ પરાભવાત્

મદ્ભક્તિહીનો યો મૂઢો યો ભુઙ્ક્તે હરિવાસરે ॥
મમ જન્મદિને ચાપિ યાતિ શ્રીસ્તદ્ગૃહાદપિ

મન્નામવિક્રયી યશ્ચ વિક્રીણાતિ સ્વકન્યકામ્ ॥
યત્રાતિથિર્ન ભુઙ્ક્તે ચ મત્પ્રિયા યાતિ તદ્ગૃહાત્

પાપિનાં યો ગૃહં યાતિ શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજિનામ્ ॥
મહારુષ્ટા તતો યાતિ મન્દિરાત્કમલાલયા

શૂદ્રાણાં શવદાહી ચ ભાગ્યહીનશ્ચ વાડવઃ ॥
યાતિ રુષ્ટા તદ્ગૃહાચ્ચ દેવી કમલવાસિની

શૂદ્રાણાં સૂપકારો યો બ્રાહ્મણો વૃષવાહકઃ ॥
તત્તોયપાનભીતા ચ કમલા યાતિ તદ્ગ્રહાત્

વિપ્રો યવનસેવી ચ દેવલઃ શૂદ્રયાજકઃ ॥
તત્તોયપાનભીતા ચ વૈષ્ણવી યાતિ તદ્ગ્રહાત્

વિશ્વાસઘાતી મિત્રઘ્નો નરઘાતી કૃતઘ્નકઃ ॥
અગમ્યાં યાતિ યો વિપ્રો મદ્ભાર્ય્યા યાતિ તદ્ગૃહાત્

અશુદ્ધહૃદયઃ કૂરો હિંસકો નિન્દકો દ્વિજઃ ॥
બ્રાહ્મણ્યાં શૂદ્રજાતશ્ચ યાતિ દેવી ચ તદ્ગ્રહાત્

યો વિપ્રઃ પુંશ્ચલીપુત્રો મહાપાપી ચ તત્પતિઃ ॥
અવીરાન્નં ચ યો ભુઙ્ક્તે તસ્માદ્યાતિ જગત્પ્રસૂઃ

તૃણં છિનત્તિ નખરૈસ્તૈર્વા યો હિ લિખેન્મહીમ્ ॥
જિહ્મો વા મલવાસાશ્ચ સા પ્રયાતિ ચ તદ્ગ્રહાત્

સૂર્ય્યોદયે ચ દ્વિર્ભોજી દિવાશાયી ચ વાડવઃ ॥
દિવામૈથુનકારી ચ તસ્માદ્યાતિ હરિપ્રિયા ॥

આચારહીનો યો વિપ્રો યશ્ચ શૂદ્રપ્રતિગ્રહી ॥
અદીક્ષિતો હિ યો મૂઢસ્તસ્માલ્લોલા પ્રયાતિ ચ

સ્નિગ્ધપાદશ્ચ નગ્નો વા યઃ શેતે જ્ઞાનદુર્બલઃ ॥
શશ્વદ્ધર્માતિવાચાલો યાતિ વૈ તદ્ગૃહાત્સતી

શિરસ્નાતશ્ચ તૈલેન યોઽન્યદઙ્ગમુપસ્પૃશેત્ ॥
સ્વાઙ્ગે ચ વાદયેદ્વાદ્યં રમા યાતિ ચ તદ્ગૃહાત્

વ્રતોપવાસહીનો યઃ સન્ધ્યાહીનોઽશુચિર્દ્વિજઃ ॥
વિષ્ણુભક્તિવિહીનો યસ્તસ્માદ્યાતિ હરિપ્રિયા

બ્રાહ્મણં નિન્દયેદ્યો હિ તાન્વૈ દ્વેષ્ટિ ચ સન્તતમ્ ॥
હિંસાકારી દયાહીનો યાતિ સર્વપ્રસૂસ્તતઃ

યત્ર તત્ર હરેરર્ચા હરેરુત્કીર્ત્તનં શુભમ્ ॥
તત્ર તિષ્ઠતિ સા દેવી કમલા સર્વમઙ્ગલા

યત્ર પ્રશંસા કૃષ્ણસ્ય તદ્ભક્તસ્ય પિતામહ ॥
સા ચ કૃષ્ણપ્રિયા દેવી તત્ર તિષ્ઠતિ સન્તતમ્

યત્ર શઙ્ખધ્વનિઃ શઙ્ખઃ શિલા ચ તુલસીદલમ્॥
તત્સેવા વન્દનં ધ્યાનં તત્ર સા તિષ્ઠતિ સ્વયમ્

શિવલિઙ્ગાર્ચનં યત્ર તસ્ય ચોત્કીર્ત્તનં શુભમ્॥
દુર્ગાર્ચનં તદ્ગુણાશ્ચ તત્ર પદ્મનિવાસિની

વિપ્રાણાં સેવનં યત્ર તેષાં વૈ ભોજનં શુભમ્ ॥
અર્ચનં સર્વદેવાનાં તત્ર પદ્મમુખી સતી

ઇત્યુક્ત્વા ચ સુરાન્સર્વાન્રમામાહ રમાપતિઃ ॥
ક્ષીરોદસાગરે જન્મ લભસ્વ કલયા રમે

ઇત્યુક્ત્વા તાં જગન્નાથો બ્રહ્માણં પુનરાહ ચ ॥
મથિત્વા સાગરં લક્ષ્મીં દેવેભ્યો દેહિ પદ્મજ

ઇત્યુક્ત્વા કમલાકાન્તો દેવશ્ચાન્તરધાન્મુને ॥
દેવાશ્ચિરેણ કાલેન યયુઃ ક્ષીરોદસાગરમ્

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા કૂર્મં કૃત્વા ચ ભાજનમ્ ॥
રજ્જું કૃત્વા વાસુકિં ચ મમન્થુશ્ચૈવ સાગરમ્

ધન્વન્તરિં ચ પીયૂષમુચ્ચૈઃશ્રવસમીપ્સિતમ્ ॥
નાનારત્નં હસ્તિરત્નં પ્રાપુર્લક્ષ્મ્યાશ્ચ દર્શનમ્

વનમાલાં દદૌ સા ચ ક્ષીરોદશાયિને મુને ॥
સર્વેશ્વરાય રમ્યાય વિષ્ણવે વૈષ્ણવી સતી

દેવૈઃ સ્તુતા પૂજિતા ચ બ્રહ્મણા શઙ્કરેણ ચ ॥
દદૌ દૃષ્ટિં સુરગૃહે બ્રહ્મશાપવિમોચિકામ્

પ્રાપુર્દેવાઃ સ્વવિષયં દૈત્યૈર્ગ્રસ્તં ભયઙ્કરૈઃ॥
મહાલક્ષ્મીપ્રસાદેન વરદાનેન નારદ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં લક્ષ્મ્યુપાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
સુખદં સારભૂતં ચ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે લક્ષ્મ્યુપાખ્યાને સમુદ્રમથનં નામાષ્ટાત્રિંશોઽધ્યાયઃ