બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.25

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
યમસ્ય વચનં શ્રુત્વા સાવિત્રી ચ પતિવ્રતા ॥
તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા તમુવાચ મનસ્વિની

સાવિત્ર્યુવાચ ॥
કિં કર્મ વા શુભં ધર્મ્મરાજ કિં વાઽશુભં નૃણામ્ ॥
કર્મ નિર્મૂલયન્ત્યેવ કેન વા સાધવો જનાઃ

કર્મણાં બીજરૂપઃ કઃ કો વા કર્મ્મફલપ્રદઃ॥
કિં કર્મ્મ તદ્ભવેત્કેન કો વા તદ્ધેતુરેવ ચ

કો વા કર્મફલં ભુઙ્ક્તે કો વા નિર્લિપ્ત એવ ચ ॥
કો વા દેહી કશ્ચ દેહઃ કો વા વૈ કર્મકારકઃ

કિં વિજ્ઞાનં મનો બુદ્ધિઃ કે વા પ્રાણાઃ શરીરિણામ્ ॥
કાનીન્દ્રિયાણિ કિં તેષાં લક્ષણં દેવતાશ્ચ કાઃ

ભોક્તા ભોજયિતા કો વા કો ભોગઃ કા ચ નિષ્કૃતિઃ ॥
કો જીવઃ પરમાત્મા કસ્તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

યમ ઉવાચ ॥
વેદેન વિહિતં કર્મ તન્મયે મઙ્ગલં પરમ્॥
અવૈદિકં તુ યત્કર્મ તદેવાશુભમેવ ચ

અહૈતુકી વિષ્ણુસેવા સઙ્કલ્પરહિતા સતામ્॥
કર્મ્મનિર્મ્મૂલનાત્મા વૈ સા ચૈવ હરિભક્તિદા

હરિભક્તો નરો યશ્ચ સ ચ મુક્તઃ શ્રુતૌ શ્રુતમ્ ॥
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિશોકભીતિવિવર્જિતઃ

મુક્તિશ્ચ દ્વિવિધા સાધ્વિ શ્રુત્યુક્તા સર્વસમ્મતા ॥
નિર્વાણપદદાત્રી ચ હરિભક્તિપ્રદા નૃણામ્

હરિભક્તિસ્વરૂપાં ચ મુક્તિં વાઞ્છન્તિ વૈષ્ણવાઃ ॥
અન્યે નિર્વાણરૂપાં ચ મુક્તિમિચ્છન્તિ સાધવઃ ॥

કર્મ્મણો બીજરૂપશ્ચ સન્તતં તત્ફલપ્રદઃ ॥
રૂર્મરૂપશ્ચ ભગવાઞ્છ્રીકૃષ્ણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ

સોઽપિ તદ્ધેતુરૂપશ્ચ કર્મ્મ તેન ભવેત્સતિ ॥
જીવઃ કર્મફલં ભુઙ્ક્તે આત્મા નિર્લિપ્ત એવ ચ

આત્મનઃ પ્રતિબિમ્બં ચ દેહી જીવઃ સ એવ ચ ॥
પાઞ્ચભૌતિકરૂપશ્ચ દેહો નશ્વર એવ ચ

પૃથિવી વાયુરાકાશો જલં તેજસ્તથૈવ ચ॥
એતાનિ સૂત્રરૂપાણિ સૃષ્ટિઃ સૃષ્ટિવિધૌ હરેઃ ॥

કર્ત્તા ભોક્તા ચ દેહી ચ સ્વાત્મા ભોજયિતા સદા ॥
ભોગો વિભવભેદશ્ચ નિષ્કૃતિર્મુક્તિરેવ ચ

સદસદ્ભેદબીજં ચ જ્ઞાનં નાનાવિધં ભવેત્ ॥
વિષયાણાં વિભાગાનાં ભેદબીજં ચ કીર્ત્તિતમ્

બુદ્ધિર્વિવેચનારૂપા જ્ઞાનસંદીપિની શ્રુતૌ ॥
વાયુભેદાશ્ચ વૈ પ્રાણા બલરૂપાશ્ચ દેહિનામ્

ઇન્દ્રિયાણાં વૈ પ્રવરમીશ્વરાણાં સમૂહકમ્ ॥
પ્રેરકં કર્મણાં ચૈવ દુર્નિવાર્યં ચ દેહિનામ્

અનિરૂપ્યમદૃશ્યં ચ જ્ઞાનભેદં મનઃ સ્મૃતમ્ ॥
લોચનં શ્રવણં પ્રાણં ત્વગ્જિહ્વાદિકમિન્દ્રિયમ્

અઙ્ગિનામઙ્ગ રૂપં ચ પ્રેરકં સર્વકર્મણામ્ ॥
રિપુરૂપં મિત્રરૂપં સુખદં દુઃખદં સદા

સૂર્ય્યો વાયુશ્ચ પૃથિવી વાણ્યાદ્યા દેવતાઃ સ્મૃતાઃ ॥
પ્રાણદેહાદિભૃદ્યો હિ સ જીવઃ પરિકીર્ત્તિતઃ

પરમાત્મા પરં બ્રહ્મ નિર્ગુણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ॥
કારણં કારણાનાં ચ શ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં મયા પૃષ્ટં યથાગમમ્ ॥
જ્ઞાનિનાં જ્ઞાનરૂપં ચ ગચ્છ વત્સે યથાસુખમ્

સાવિત્ર્યુવાચ ॥
ત્યક્ત્વા ક્વ યામિ કાન્તં વા ત્વાં વા જ્ઞાનાર્ણવં બુધમ્ ॥
પ્રશ્નં યદ્યત્કરોમિ ત્વાં તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

કાં કાં યોનિં યાતિ જીવઃ કર્મણા કેન વા યમ ॥
કેન વા કર્મણા સ્વર્ગં કેન વા નરકં પિતઃ

કેન વા કર્મણા મુક્તિઃ કેન ભક્તિર્ભવેદ્ધરેઃ ॥
કેન વા કર્મણા રોગી ચારોગી કેન કર્મણા

કેન વા દીર્ઘજીવી ચ કેનાલ્પાયુશ્ચ કર્મ્મણા ॥
કેન વા કર્મ્મણા દુઃખી કેન વા કર્મ્મણા સુખી

અઙ્ગહીનશ્ચ કાણશ્ચ બધિરઃ કેન કર્મ્મણા ॥
અન્ધો વા કૃપણો વાઽપિ પ્રમત્તઃ કેન કર્મ્મણા

ક્ષિપ્તોઽતિલુબ્ધકશ્ચૈવ કેન વા નરઘાતકઃ ॥
કેન સિદ્ધિમવાપ્નોતિ સાલોક્યાદિચતુષ્ટયમ્

કેન વા બ્રાહ્મણત્વં ચ તપસ્વિત્વં ચ કેન વા ॥
સ્વર્ગભોગાદિકં કેન વૈકુણ્ઠં કેન કર્મ્મણા

ગોલોકં કેન વા બ્રહ્મન્સર્વોત્કૃષ્ટં નિરામયમ્॥
નરકં વા કતિવિધં કિં સંખ્યં નામ કિં તથા

કો વા કં નરકં યાતિ કિયન્તં તેષુ તિષ્ઠતિ ॥
પાપિનાં કર્મ્મણા કેન કો વા વ્યાધિઃ પ્રજાયતે

યદ્યદસ્તિ મયા પૃષ્ટં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે કર્મ્મવિપાકે યમોક્ત્યનન્તરં સાવિત્રીપ્રશ્નો નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ