બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.24

નારાયણ ઉવાચ ॥
સ્તુત્વા સોઽશ્વપતિસ્તેન સંપૂજ્ય વિધિપૂર્વકમ્ ॥
દદર્શ તત્ર તાં દેવીં સહસ્રાર્કસમપ્રભામ્

ઉવાચ સા તં રાજાનં પ્રસન્ના સસ્મિતા સતી ॥
યથા માતા સ્વપુત્રં ચ દ્યોતયન્તી દિશસ્ત્વિષા

સાવિત્ર્યુવાચ ॥
જાનામિ તે મહારાજ યત્તે મનસિ વર્ત્તતે ॥
વાઞ્છિતં તવ પત્ન્યાશ્ચ સર્વં દાસ્યામિ નિશ્ચિતમ્

સાધ્વી કન્યાભિલાષં ચ કરોતિ તવ કામિની ॥
ત્વં પ્રાર્થયસિ પુત્રં ચ ભવિષ્યતિ ચ તે ક્રમાત્

ઇત્યુક્ત્વા સા મહાદેવી બ્રહ્મલોકં જગામ હ ॥
રાજા જગામ સ્વગૃહં તત્કન્યાઽઽદૌ બભૂવ હ

રાજ્ઞો ધનાચ્ચ સાવિત્ર્યા બભૂવ કમલા કલા ॥
સાવિત્રીતિ ચ તન્નામ ચકારાશ્વપતિર્નૃપઃ

કાલેન સા વર્દ્ધમાના બભૂવ ચ દિને દિને ॥
રૂપયૌવનસમ્પન્ના શુક્લે ચન્દ્રકલા યથા

સા વરં વરયામાસ દ્યુમત્સેનાત્મજં તદા॥
સાવિત્રી સત્યવન્તં ચ નાનાગુણસમન્વિતમ્ ॥

રાજા તસ્મૈ દદૌ તાં ચ રત્નભૂષણભૂષિતામ્ ॥
સ ચ સાર્ધં કૌતુકેન તાં ગૃહીત્વા ગૃહં યયૌ

સ ચ સંવત્સરેઽતીતે સત્યવાન્સત્યવિક્રમઃ ॥
જગામ ફલકાષ્ઠાર્થં પ્રહર્ષં પિતુરાજ્ઞયા

જગામ તત્ર સાવિત્રી તત્પશ્ચાદ્દૈવયોગતઃ ॥
નિપત્ય વૃક્ષાદ્દૈવેન પ્રાણાંસ્તત્યાજ સત્યવાન્

યમસ્તજ્જીવપુરુષં બદ્ધ્વાઙ્ગુષ્ઠસમં મુને ॥
ગૃહીત્વા ગમનં ચક્રે તત્પશ્ચાત્પ્રયયૌ સતી

પશ્ચાત્તાં સુન્દરીં દૃષ્ટ્વા યમઃ સંયમિનીપતિઃ ॥
ઉવાચ મધુરં સાધ્વીં સાધૂનાં પ્રવરો મહાન્

યમ ઉવાચ ॥
અહો ક્વ યાસિ સાવિત્રિ ગૃહીત્વા માનુષીં તનુમ્ ॥
યદિ યાસ્યસિ કાન્તેન સાર્ધં દેહં તદા ત્યજ

ગન્તું મર્ત્ત્યો ન શક્નોતિ ગૃહીત્વા પાઞ્ચભૌતિકમ્॥
દેહં ચ યમલોકં ચ નશ્વરં નશ્વરઃ સદાઃ

પૂર્ણશ્ચ ભર્ત્તુસ્તે કાલઃ હ્યભવદ્ભારતે સતિ ॥
સ કર્મફલભોગાર્થં સત્યવાન્યાતિ મદ્ગૃહમ્

કર્મણા જાયતે જન્તુઃ કર્મણૈવ પ્રલીયતે ॥
સુખં દુઃખં ભયં શોકં કર્મણૈવ પ્રપદ્યતે

કર્મણેન્દ્રો ભવેજ્જીવો બ્રહ્મપુત્રઃ સ્વકર્મણા ॥
સ્વકર્મણા હરેર્દાસો જન્માદિરહિતો ભવેત્

સ્વકર્મણા સર્વસિદ્ધિમમરત્વં લભેદ્ ધ્રુવમ્ ॥
લભેત્સ્વકર્મણા વિષ્ણોઃ સાલોક્યાદિચતુષ્ટયમ્

કર્મણા બ્રાહ્મણત્વં ચ મુક્તત્વં ચ સ્વકર્મણા ॥
સુરત્વં ચ મનુત્વં ચ રાજેન્દ્રત્વં લભેન્નરઃ

કર્મણા ચ મુનીન્દ્રત્વં તપસ્વિત્વં ચ કર્મણા ॥
કર્મણા ક્ષત્રિયત્વં ચ વૈશ્યત્વં ચ સ્વકર્મણા

કર્મણા ચૈવ શૂદ્રત્વમન્ત્યજત્વં સ્વકર્મણા

સ્વકર્મણા ચ મ્લેચ્છત્વં લભતે નાત્ર સંશયઃ ॥
સ્વકર્મણા જઙ્ગમત્વં સ્થાવરત્વં સ્વકર્મણા

સ્વકર્મણા ચ શૈલત્વં વૃક્ષત્વં ચ સ્વકર્મણા ॥
સ્વકર્મણા પશુત્વં ચ પક્ષિત્વં ચ સ્વકર્મણા

સ્વકર્મણા ક્ષુદ્રજન્તુઃ કૃમિત્વં ચ સ્વકર્મણા ॥
સ્વકર્મણા ચ સર્પત્વં ગન્ધર્વત્વં સ્વકર્મણા

સ્વકર્મણા રાક્ષસત્વં કિન્નરત્વં સ્વકર્મણા ॥
સ્વકર્મણા ચ યક્ષત્વં કૂષ્માણ્ડત્વં સ્વકર્મણા

સ્વકર્મણા ચ પ્રેતત્વં વેતાલત્વં સ્વકર્મણા॥
ભૂતત્વં ચ પિશાચત્વં ડાકિનીત્વં સ્વકર્મણા

દૈત્યત્વં દાનવત્વં ચાપ્યસુરત્વં સ્વકર્મણા ॥
કર્મણા પુણ્યવાઞ્જીવો મહાપાપી સ્વકર્મણા

કર્મણા સુન્દરોઽરોગી મહારોગી ચ કર્મણા ॥
કર્મણા ચાન્ધઃ કાણશ્ચ કુત્સિતશ્ચ સ્વકર્મણા

કર્મણા નરકં યાન્તિ જીવાઃ સ્વર્ગં સ્વકર્મણા ॥
કર્મણા શક્રલોકં ચ સૂર્ય્યલોકં સ્વકર્મણા

કર્મણા ચન્દ્રલોકં ચ વહ્નિલોકં સ્વકર્મણા ॥
કર્મણા વાયુલોકં ચ કર્મણા વરુણાલયમ્

તથા કુબેરલોકં ચ નરો યાતિ સ્વકર્મણા ॥
કર્મણા ધ્રુવલોકં ચ શિવલોકં સ્વકર્મણા

યાતિ નક્ષત્રલોકં ચ સત્યલોકં સ્વકર્મણા ॥
જનોલોકં તપોલોકં મહર્લોકં સ્વકર્મણા

સ્વકર્મણા ચ પાતાલં બ્રહ્મલોકં સ્વકર્મણા ॥
કર્મણા ભારતં પુણ્યં સર્વેપ્સિતવરપ્રદમ્

કર્મણા યાતિ વૈકુણ્ઠં ગોલોકં ચ નિરામયમ્ ॥
કર્મણા ચિરજીવી ચ ક્ષણાયુશ્ચ સ્વકર્મણા

કર્મણા કોટિકલ્પાયુઃ ક્ષીણાયુશ્ચ સ્વકર્મણા ॥
જીવસંચારમાત્રાયુર્ગર્ભે મૃત્યુઃ સ્વકર્મણા

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં મયા તત્ત્વં ચ સુન્દરિ ॥
કર્મણા તે મૃતો ભર્ત્તા ગચ્છ વત્સે યથાસુખમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે કર્મવિપાકે કર્મણઃ સર્વહેતુત્વપ્રદર્શનં નામ ચતુર્વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ