બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.26

નારાયણ ઉવાચ ॥
સાવિત્રીવચનં શ્રુત્વા જગામ વિસ્મયં યમઃ ।
પ્રહસ્ય વક્તુમારેભે કર્મપાકં ચ જીવિનામ્

યમ ઉવાચ ॥
કન્યા દ્વાદશવર્ષીયા વત્સે ત્વં વયસાઽધુના ॥
જ્ઞાનં તે પૂર્વવિદુષાં યોગિનાં જ્ઞાનિનાં પરમ્

સાવિત્રીવરદાનેન ત્વં સાવિત્રીકલા સતિ ॥
પ્રાપ્તા પુરા ભૂભૃતા ચ તપસા તત્સમા શુભે

યથા શ્રીઃ શ્રીપતેઃ ક્રોડે ભવાની ચ ભવોરસિ ॥
યથા રાધા ચ શ્રીકૃષ્ણે સાવિત્રી બ્રહ્મવક્ષસિ

ધર્મોરસિ યથા મૂર્ત્તિઃ શતરૂપા મનૌ યથા ॥
કર્દમે દેવહૂતિશ્ચ વસિષ્ઠેઽરુન્ધતી યથા

અદિતિઃ કશ્યપે ચાપિ યથાઽહલ્યા ચ ગૌતમે ॥
યથા શચી મહેન્દ્રે ચ યથા ચન્દ્રે ચ રોહિણી

યથા રતિઃ કામદેવે યથા સ્વાહા હુતાશને ॥
યથા સ્વધા ચ પિતૃષુ યથા સંજ્ઞા દિવાકરે

વરુણાની ચ વરુણે યજ્ઞે ચ દક્ષિણા યથા ॥
યથા ધરા વરાહે ચ દેવસેના ચ કાર્તિકે

સૌભાગ્યા સુપ્રિયા ત્વં ચ ભવ સત્યવતિ પ્રિયે ॥
ઇતિ તુભ્યં વરં દત્તમપરં ચ યદીપ્સિતમ્ ॥
વૃણુ દેવિ મહાભાગે સર્વં દાસ્યામિ નિશ્ચિતમ્

સાવિત્ર્યુવાચ ॥
સત્યવદૌરસેનૈવ પુત્રાણાં શતકં મમ ॥
ભવિષ્યતિ મહાભાગ વરમેતન્મદીપ્સિતમ્

મત્પિતુઃ પુત્રશતકં શ્વશુરસ્ય ચ ચક્ષુષી ॥
રાજ્યલાભો ભવત્વેવ વરમેવં મદીપ્સિતમ્

અન્તે સત્યવતા સાર્દ્ધં યાસ્યામિ હરિમન્દિરમ્ ॥
સમતીતે લક્ષવર્ષે દેહીમં મે જગત્પ્રભો

જીવકર્મવિપાકં ચ શ્રોતું કૌતૂહલં ચ મે ॥
વિશ્વવિસ્તારબીજં ચ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

યમ ઉવાચ ॥
ભવિષ્યતિ મહાસાધ્વિ સર્વં માનસિકં તવ ॥
જીવકર્મ્મવિપાકં ચ કથયામિ નિશામય

શુભાનામશુભાનાં ચ કર્મ્મણાં જન્મ ભારતે ॥
પુણ્યક્ષેત્રેઽત્ર સર્વત્ર નાન્યત્ર ભુઞ્જતે જનાઃ

સુરા દૈત્યા દાનવાશ્ચ ગન્ધર્વા રાક્ષસાદયઃ ॥
નરાશ્ચ કર્મ્મજનકા ન સર્વે સમજીવિનઃ

વિશિષ્ટજીવિનઃ કર્મ્મ ભુઞ્જતે સર્વયોનિષુ ॥
વિશેષતો માનવાશ્ચ ભ્રમન્તિ સર્વયોનિષુ ॥

શુભાશુભં ભુઞ્જતે ચ કર્મ પૂર્વાર્જિતં પરમ્ ॥
શુભેન કર્મણા યાન્તિ તે સ્વર્ગાદિકમેવ ચ

કર્મ્મણા ચાશુભેનૈવ ભ્રમન્તિ નરકેષુ ચ ॥
કર્મ્મનિર્મૂલને મુક્તિઃ સા ચોક્તા દ્વિવિધા મતા

નિર્વાણરૂપા સેવા ચ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
કુકર્મણા જીવશ્ચારોગી શુભકર્મણા

દીર્ઘજીવી ચ ક્ષીણાયુઃ સુખી દુઃખી ચ નિશ્ચિતમ્ ॥
અન્ધાદયશ્ચાઙ્ગહીનાઃ કુત્સિતેન ચ કર્મણા

સિદ્ધ્યાદિકમવાપ્નોતિ સર્વોત્કૃષ્ટેન કર્મ્મણા ॥
સામાન્યં કથિતં સર્વં વિશેષં શૃણુ સુન્દરિ

સુદુર્લભં સુભોગ્યં ચ પુરાણેષુ શ્રુતિષ્વપિ

દુર્લભા માનવી જાતિઃ સર્વજાતિષુ ભારતે ॥
સર્વાભ્યો બ્રાહ્મણઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રશસ્તઃ સર્વકર્મ્મસુ

વિષ્ણુભક્તો દ્વિજશ્ચૈવ ગરીયાન્ભારતે તતઃ ॥
નિષ્કામશ્ચ સકામશ્ચ વૈષ્ણવો દ્વિવિધઃ સતિ

સકામશ્ચ પ્રધાનશ્ચ નિષ્કામો ભક્ત એવ ચ ॥
કર્મભોગી સકામશ્ચ નિષ્કામો નિરુપદ્રવઃ

સ યાતિ દેહં ત્યક્તા ચ પદં વિષ્ણોર્નિરામયમ્ ॥
પુનરાગમનં નાસ્તિ તેષાં નિષ્કામિણાં સતિ

યે સેવન્તે ચ દ્વિભુજં કૃષ્ણમાત્માનમીશ્વરમ્ ॥
ગોલોકં યાન્તિ તે ભક્તા દિવ્યરૂપવિધારિણઃ

યે ચ નારાયણં ભક્તાઃ સેવન્તે ચ ચતુર્ભુજમ્ ॥
વૈકુણ્ઠં યાન્તિ તે સર્વે દિવ્યરૂપવિધારિણઃ

સકામિનો વૈષ્ણવાશ્ચ ગત્વા વૈકુણ્ઠમેવ ચ ॥
ભારતં પુનરાયાન્તિ તેષાં જન્મ દ્વિજાતિષુ

કાલેન તે ચ નિષ્કામા ભવિષ્યન્તિ ક્રમેણ ચ ॥
ભક્તિં ચ નિર્મલાં બુદ્ધિં તેભ્યો દાસ્યતિ નિશ્ચિતમ્

બ્રાહ્મણાદ્વૈષ્ણવાદન્યે સકામાઃ સર્વજન્મસુ ॥
ન તેષાં નિર્મલા બુદ્ધિર્વિષ્ણુભક્તિવિવર્જિતાઃ

તીર્થાશ્રિતા દ્વિજા યે ચ તપસ્યાનિરતાઃ સતિ ॥
તે યાન્તિ બ્રહ્મલોકં ચ પુનરાયાન્તિ ભારતમ્

સ્વધર્મનિરતા વિપ્રાઃ સૂર્ય્યભક્તાશ્ચ ભારતે ॥
વ્રજન્તિ સૂર્યલોકં તે પુનરાયાન્તિ ભારતમ્

સ્વધર્મનિરતા વિપ્રાઃ શૈવાઃ શાક્તાશ્ચ ગાણપાઃ ॥
તે યાન્તિ શિવલોકં ચ પુનરાયાન્તિ ભારતમ્

યે વિપ્રા અન્યદેવેષ્ટાઃ સ્વધર્મનિરતાઃ સતિ ॥
તે ગત્વા શક્રલોકં ચ પુનરાયાન્તિ ભારતમ્

હરિભક્તાશ્ચ નિષ્કામાઃ સ્વધર્મ્મરહિતા દ્વિજાઃ ॥
તેઽપિ યાન્તિ હરેર્લોકં ક્રમાદ્ભક્તિબલાદહો

સ્વધર્મ્મરહિતા વિપ્રા દેવાન્યસેવિનઃ સદા ॥
ભ્રષ્ટાચારાશ્ચ બાલાશ્ચ તે યાંતિ નરકં ધ્રુવમ્

સ્વધર્મ્મનિરતાશ્ચૈવં વર્ણાશ્ચત્વાર એવ ચ ॥
ભવન્ત્યેવ શુભસ્યૈવ કર્મણઃ ફલભાગિનઃ

સ્વધર્મ્મરહિતાસ્તે ચ નરકં યાન્તિ હિ ધ્રુવમ્॥
ભારતે ચ ભવન્ત્યેવ કર્મ્મણઃ ફલભાગિનઃ

સ્વધર્મનિરતા વિપ્રાઃ સ્વધર્મનિરતાય ચ॥
કન્યાં દદતિ વિપ્રાય ચન્દ્રલોકં વ્રજન્તિ તે

વસંતિ તત્ર તે સાધ્વિ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ॥
સાલઙ્કૃતાયા દાનેન દ્વિગુણં ફલમુચ્યતે

સકામા યાંતિ તલ્લોકં ન નિષ્કામાશ્ચ વૈષ્ણવાઃ ॥
તે પ્રયાંતિ વિષ્ણુલોકં ફલસન્ધાનવર્જિતાઃ

ગવ્યં ચ રજતં ભાર્યાં વસ્ત્રં સસ્યં ફલં જલમ્ ॥
યે દદત્યેવ વિપ્રેભ્યસ્તલ્લોકં હિ વ્રજન્તિ ચ

વસંતિ તે ચ તલ્લોકં યાવન્મન્વન્તરં સતિ ॥
કાલં ચ સુચિરં વાસં કુર્વંતિ તત્ર તે જનાઃ

યે દદતિ સુવર્ણં ચ ગાં ચ તામ્રાદિકં સતિ ॥
તે યાંતિ સૂર્યલોકં ચ શુચયે બ્રાહ્મણાય ચ

વસન્તિ તત્ર તે લોકે વર્ષાણામયુતં સતિ ॥
વિપુલે ચ ચિરં વાસં કુર્વંતિ ચ નિરામયાઃ

દદાતિ ભૂમિં વિપ્રેભ્યો ધાન્યાનિ વિપુલાનિ ચ ॥
સ યાતિ વિષ્ણુલોકં ચ શ્વેતદ્વીપં મનોહરમ્

તત્રૈવ નિવસત્યેવ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ ॥
વિપુલં વિપુલે વાસં કરોતિ પુણ્યવાન્સતિ

ગૃહં દદંતિ વિપ્રાય યે જના ભક્તિપૂર્વકમ્ ॥
તે યાંતિ સુરલોકં ચ ચિરં તત્ર ભવંતિ તે

ગૃહરેણુપ્રમાણાબ્દં દાનં પુણ્યદિને યદિ ॥
વિપુલં વિપુલે વાસં કુર્વંતિ માનવાઃ સતિ

યસ્મૈ યસ્મૈ ચ દેવાય યો દદાતિ ગૃહં નરઃ॥
સ યાતિ તસ્ય લોકં ચ રેણુમાનાબ્દમેવ ચ

સૌધે ચતુર્ગુણં પુણ્યં પૂર્ત્તે શતગુણં ફલમ્ ॥
પ્રકૃષ્ટેઽષ્ટગુણં તસ્માદિત્યાહ કમલોદ્ભવઃ

યો દદાતિ તડાગં ચ સર્વભૂતાય ભારતે ॥
સ યાતિ જનલોકં ચ વર્ષાણામયુતં સતિ

વાપ્યાં ફલં શતગુણં પ્રાપ્નોતિ માનવસ્તતઃ ॥
તથા સેતુપ્રદાનેન તડાગસ્ય ફલં લભેત્

ધનુશ્ચતુઃસહસ્રેણ દૈર્ઘ્યમાનેન નિશ્ચિતમ્ ॥
ન્યૂના વા તાવતી પ્રસ્થે સા વાપી પરિકીર્ત્તિતા

દશવાપીસમા કન્યા યદિ પાત્રે પ્રદીયતે ॥
ફલં દદાતિ દ્વિગુણં યદિ સાલંકૃતા ભવેત્

તત્ફલં ચ તડાગે ચ પઙ્કોદ્ધારેણ તત્ફલમ્ ॥
વાપ્યાશ્ચ પંકોદ્ધારેણ વાપીતુલ્યફલં લભેત્

અશ્વત્થવૃક્ષમારોપ્ય પ્રતિષ્ઠાં ચ કરોતિ યઃ ॥
સ યાતિ તપસો લોકં વર્ષાણામયુતં પરમ્

પુષ્પોદ્યાનં યો દદાતિ સાવિત્રિ સર્વભૂતયે ॥
સ વસેદ્ધ્રુવલોકે ચ વર્ષાણામયુતં ધ્રુવમ્

યો દદાતિ વિમાનં ચ વિષ્ણવે ભારતે સતિ ॥
વિષ્ણુલોકે વસેત્સોઽપિ યાવન્મન્વન્તરં પરમ્

ચિત્રયુક્તે ચ વિપુલે ફલં તસ્ય ચતુર્ગુણમ્॥
રથાર્ધં શિબિકાદાને ફલમેવ લભેદ્ધ્રુવમ્

યો દદાતિ ભક્તિયુક્તો હરયે દોલમન્દિરમ્ ॥
વિષ્ણુલોકે વસેત્સોઽપિ યાવન્મન્વતરં પરમ્

રાજમાર્ગં સૌધયુક્તં યઃ કરોતિ પતિવ્રતે ॥
વર્ષાણામયુતં સોઽપિ શક્રલોકે મહીયતે

બ્રાહ્મણેભ્યોઽપિ દેવેભ્યો દાને સમફલં લભેત્ ॥
યચ્ચ દત્તં હિ તદ્ભોક્તુર્ન દત્તં નોપતિષ્ઠતે

ભુક્ત્વા સ્વર્ગાદિકં સૌખ્યં પુનરાયાન્તિ ભારતે ॥
લભેદ્વિપ્રકુલેષ્વેવ ક્રમેણૈવોત્તમાદિષુ

ભારતે પુણ્યવાન્વિપ્રો ભુક્ત્વા સ્વર્ગાદિકં પરમ્ ॥
પુનઃ સોઽપિ ભવેદ્વિપ્રો ન પુનઃ ક્ષત્રિયાદયઃ

ક્ષત્રિયો વાઽપિ વૈશ્યો વા કલ્પકોટિશતેન ચ ॥
તપસા બ્રાહ્મણત્વં ચ ન પ્રાપ્નોતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

સ્વધર્મરહિતા વિપ્રા નાનાયોનિં વ્રજન્તિ ચ ॥
ભુક્ત્વા ચ કર્મભાગં ચ વિપ્રયોનિં લભેત્પુનઃ

નાભુક્તં ક્ષીયતે કર્મ્મ કલ્પકોટિશતૈરપિ ॥
અવશ્યવમેવ ભોક્તવ્યં કલ્પકોટિશતૈરપિ

અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્॥
દેવતીર્થે સહાયેન કાયવ્યૂહેન શુધ્યતિ

એતત્તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણ દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે સાવિત્ર્યુપાખ્યાને કર્મવિપાકે કર્માનુરૂપસ્થાનગમનં નામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ