બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.13

નારદ ઉવાચ ॥
નારાયણપ્રિયા સાધ્વી કથં સા ચ બભૂવ હ॥
તુલસી કુત્ર સમ્ભૂતા કા વા સા પૂર્વજન્મનિ

કસ્ય વા સા કુલે જાતા કસ્ય કન્યા તપસ્વિની ॥
કેન વા તપસા સા ચ સંપ્રાપ પ્રકૃતેઃ પરમ્

નિર્વિકલ્પં નિરીહં ચ સર્વસાક્ષિસ્વરૂપકમ્ ॥
નારાયણં પરં બ્રહ્મ પરમાત્માનમીશ્વરમ્॥

સર્વારાધ્યં ચ સર્વેશં સર્વજ્ઞં સર્વકારણમ્ ॥
સર્વાધારં સર્વરૂપં સર્વેષાં પરિપાલનમ્

કથમેતાદૃશી દેવી વૃક્ષત્વં સમવાપ હ॥
કથં સાઽપ્યસુરગ્રસ્તા સંબભૂવ તપસ્વિની

સન્દિગ્ધં મે મનો લોલં પ્રેરયેન્માં મુહુર્મુહુઃ ॥
છેત્તુમર્હસિ સન્દેહં સર્વસન્દેહભઞ્જના।

નારાયણ ઉવાચ ॥
મનુશ્ચ દક્ષસાવર્ણિઃ પુણ્યવાન્વૈષ્ણવઃ શુચિઃ ॥
યશસ્વી કીર્તિમાંશ્ચૈવ વિષ્ણોરંશસમુદ્ભવઃ

તત્પુત્રો ધર્મસાવર્ણિર્ધર્મિષ્ઠો વૈષ્ણવઃ શુચિઃ ॥
તત્પુત્રો વિષ્ણુસાવર્ણિર્વૈષ્ણવશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ

તત્પુત્રો દેવસાવર્ણિર્વિષ્ણુવ્રતપરાયણઃ ॥
તત્પુત્રો રાજસાવર્ણિર્મહાવિષ્ણુપરાયણઃ

વૃષધ્વજશ્ચ તત્પુત્રો વૃષધ્વજપરાયણઃ ॥
યસ્યાશ્રમે સ્વયં શમ્ભુરાસીદ્દૈવયુગત્રયમ્

પુત્રાદપિ પરઃ સ્નેહો નૃપે તસ્મિઞ્છિવસ્ય ચ ॥
ન ચ નારાયણં મેને ન ચ લક્ષ્મીં સરસ્વતીમ્

પૂજાં ચ સર્વદેવાનાં દૂરીભૂતાં ચકાર સઃ ॥
ભાદ્રે માસિ મહાલક્ષ્મીપૂજાં મત્તોઽત્યજન્નૃપઃ

માઘે સરસ્વતીપૂજાં દૂરીભૂતાં ચકાર સઃ ॥
યજ્ઞં ચ વિષ્ણુપૂજાં ચ નિનિન્દે ન ચકાર સઃ

ન કોઽપિ દેવો ભૂપેન્દ્રં શશાપ શિવકારણાત્ ॥
ભ્રષ્ટશ્રીર્ભવ ભૂપેતિ ચાશપત્તં દિવાકરઃ

શૂલં ગૃહીત્વા તં સૂર્ય્યં ધૃતવાચ્છઙ્કરઃ સ્વયમ્ ॥
પિત્રા સાર્દ્ધ દિનેશશ્ચ બ્રહ્માણં શરણં યયૌ

શિવસ્ત્રિશૂલહસ્તશ્ચ બ્રહ્મલોકં યયૌ ક્રુધા ॥
બ્રહ્મા સૂર્ય્યં પુરસ્કૃત્ય વૈકુણ્ઠં ચ યયૌ ભિયા

શૂલં ગૃહીત્વા તત્રાપિ ધૃતવાઞ્છઙ્કરો રવિમ્ ॥
બ્રહ્મકશ્યપમાર્ત્તણ્ડાઃ સંત્રસ્તાઃ શુષ્કતાલુકાઃ

નારાયણં ચ સર્વેશં તે યયુઃ શરણં ભિયા ॥
મૂર્ધ્ના પ્રણેમુસ્તે ગત્વા તુષ્ટુવુશ્ચ પુનઃ પુનઃ

સર્વે નિવેદનં ચક્રુર્ભિયસ્તે કારણં હરૌ

નારાયણશ્ચ કૃપયાઽભયં તેભ્યો દદૌ મુને ॥
સ્થિરા ભવત હે ભીતા ભયં કિં વો મયિ સ્થિતે

સ્મરન્તિ યે યત્ર તત્ર માં વિપત્તૌ ભયાન્વિતાઃ ॥
તાંસ્તત્ર ગત્વા રક્ષામિ ચક્ર હસ્તસ્ત્વરાન્વિતઃ

પાતાઽહં જગતાં દેવઃ કર્ત્તાઽહં સતતં સદા ॥
સૃષ્ટ્વા ચ બ્રહ્મરૂપેણ સંહર્ત્તા શિવરૂપતઃ

શિવોઽહં ત્વમહં ચાપિ સૂર્ય્યોઽહં ત્રિગુણાત્મકઃ ॥
વિધાય નાનારૂપં ચ કુર્યાં સૃષ્ટ્યાદિકાઃ ક્રિયાઃ

યૂયં ગચ્છત ભદ્રં વો ભવિષ્યતિ ભયં કુતઃ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ વો નાસ્તિ મદ્વરાચ્છઙ્કરાદ્ભયમ્

આશુતોષઃ સ ભગવાઞ્છરણ્યશ્ચ સતાં ગતિઃ ॥
ભક્તાધીનશ્ચ ભક્તેશો ભક્તાત્મા ભક્તવત્સલઃ

સુદર્શનં શિવશ્ચૈવ મમ પ્રાણાધિકપ્રિયૌ ॥
બ્રહ્માણ્ડેષુ ન તેજસ્વી હે બ્રહ્મન્નનયોઃ પરઃ

શક્તઃ સ્રષ્ટું મહાદેવઃ સૂર્ય્યકોટિં ચ લીલયા ॥
કોટિં ચ બ્રહ્મણામેવં કિમસાધ્યં ચ શૂલિનઃ

બાહ્યજ્ઞાનં તન્ન કિંચિદ્ધ્યાયતો માં દિવાનિશમ્ ॥
મન્નામ મદ્ગણં ભક્ત્યા પઞ્ચવક્ત્રેણ ગીયતે

અહમેવ ચિન્તયામિ તત્કલ્યાણં દિવાનિશમ્ ॥
યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે તાંસ્તથૈવ ભજામ્યહમ્

શિવસ્વરૂપો ભગવાઞ્છિવાધિષ્ઠાતૃદેવતા ॥
શિવો ભવતિ યસ્માચ્ચ શિવં તેન વિદુર્બુધાઃ

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ચાગમચ્છઙ્કરઃ સ્વયમ્ ॥
શૂલહસ્તો વૃષારૂઢો રક્તપઙ્કજલોચનઃ

અવરુહ્ય વૃષાત્તૂર્ણં ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥
નનામ ભક્ત્યા તં શાન્તં લક્ષ્મીકાન્તં પરાત્પરમ્

રત્નસિંહાસનસ્થં ચ રત્નાલઙ્કારભૂષિતમ્ ॥
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં ચક્રિણં વનમાલિનમ્

નવીનનીરદશ્યામં સુન્દરં ચ ચતુર્ભુજમ્ ॥
ચતુર્ભુજૈઃ સેવિતં ચ શ્વેતચામરવાયુના

ચન્દનોક્ષિતસર્વાંગં ભૂષિતં પીતવાસસા॥
લક્ષ્મીપ્રદત્તતામ્બૂલં ભુક્તવન્તં ચ નારદ

વિદ્યાધરીનૃત્યગીતં શૃણ્વન્તં સસ્મિતં મુદા ॥
ઈશ્વરં પરમાત્માનં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

તં નનામ મહાદેવો બ્રહ્માણં ચ નનામ સઃ ॥
નનામ સૂર્ય્યો ભક્ત્યા ચ સંત્રસ્તશ્ચન્દ્રશેખરમ્

કશ્યપશ્ચ મહાભક્ત્યા તુષ્ટાવ ચ નનામ ચ ॥
શિવઃ સંસ્તૂય સર્વેશં સમુવાસ સુખાસને ॥

સુખાસને સુખાસીનં વિશ્રાન્તં ચન્દ્રશેખરમ્ ॥
શ્વેતચામરવાતેન સેવિતં વિષ્ણુપાર્ષદૈઃ

અક્રોધં સત્ત્વસંસર્ગાત્પ્રસન્નં સસ્મિતં મુદા ॥
સ્તૂયમાનં પઞ્ચવક્ત્રૈઃ પરં નારાયણં વિભુમ્

તમુવાચ પ્રસન્નાત્મા પ્રસન્નં સુરસંસદિ ॥
પીયૂષતુલ્યં મધુરં વચનં સુમનોહરમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
અત્યન્તમુપહાસ્યં ચ શિવપ્રશ્નં શિવે શિવમ્ ॥
લૌકિકં વૈદિકં ચૈવ ત્વાં પૃચ્છામિ તથા ઽપિ શમ્

તપસાં ફલદાતારં દાતારં સર્વસમ્પદામ્॥
સમ્પત્પ્રશ્નં તપઃપ્રશ્નમયોગ્યં ત્વાં ચ સામ્પ્રતમ્

જ્ઞાનાધિદેવે સર્વજ્ઞે જ્ઞાનં પૃચ્છામિ કિં વૃથા ॥
નિરાપદિ વિપત્પ્રશ્નમલં મૃત્યુઞ્જયે હરે

ત્વામેવ વાગ્ધનં પ્રશ્નમલં સ્વાશ્રયમાગમે ॥
આગતોઽસિ કથં વેગાદિત્યુવાચ રમાપતિઃ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
વૃષધ્વજં ચ મદ્ભક્તં મમ પ્રાણાધિકપ્રિયમ્ ॥
સૂર્ય્યઃ શશાપ ઇતિ મે હેતુરાગમકોપયોઃ

પુત્રવાત્સલ્યશોકેન સૂર્ય્યં હન્તું સમુદ્યતઃ ॥
સ બ્રહ્માણં પ્રપન્નશ્ચ સ સૂર્ય્યશ્ચ વિધિસ્ત્વયિ

ત્વાં યે શરણમાપન્ના ધ્યાનેન વચસાઽપિ વા ॥
નિરાપદસ્તે નિશ્શઙ્કા જરા મૃત્યુશ્ચ તૈર્જિતઃ

સાક્ષાદ્યે શરણાપન્નાસ્તત્ફલં કિં વદામિ ભોઃ ॥
હરિસ્મૃતિશ્ચાભયદા સર્વમઙ્ગલદા સદા

કિં મે ભક્તસ્ય ભવિતા તન્મે બ્રૂહિ જગત્પ્રભો ॥
શ્રીહતસ્યાસ્ય મૂઢસ્ય સૂર્ય્યશાપેન હેતુના

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
કાલોઽતિયાતો દૈવેન યુગાનામેકવિંશતિઃ ॥
વૈકુણ્ઠે ઘટિકાર્દ્ધેન શીઘ્રં યાહિ નૃપાલયમ્॥

વૃષધ્વજો મૃતઃ કાલાદ્દુર્નિવાર્ય્યાત્સુદારુણાત્ ॥
હંસધ્વજશ્ચ તત્પુત્રો મૃતઃ સોઽપિ શ્રિયા હતઃ

તત્પુત્રૌ ચ મહાભાગૌ ધર્મધ્વજકુશધ્વજૌ ॥
હતશ્રિયૌ સૂર્ય્યશાપાત્તૌ વૈ પરમવૈષ્ણવૌ

રાજ્યભ્રષ્ટૌ શ્રિયા ભ્રષ્ટૌ કમલાતાપસાવુભૌ ॥
તયોશ્ચ ભાર્ય્યયોર્લક્ષ્મીઃ કલયા ચ જનિષ્યતિ

સમ્પદ્યુક્તૌ તદા તૌ ચ નૃપશ્રેષ્ઠૌ ભવિષ્યતઃ ॥
મૃતસ્તે સેવકઃ શમ્ભો ગચ્છ યૂયં ચ ગચ્છત

ઇત્યુક્ત્વા ચ સલક્ષ્મીકઃ સભાતોઽભ્યન્તરં ગતઃ ॥
દેવા જગ્મુશ્ચ સંહૃષ્ટાઃ સ્વાશ્રમં પરમં મુદા

શિવશ્ચ તપસે શીઘ્રં પરિપૂર્ણતમો યયૌ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે તુલસ્યુપાખ્યાને ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ