બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.8

સૌતિરુવાચ ॥
બ્રહ્મા વિશ્વં વિનિર્માય સાવિત્ર્યાં વરયોષિતિ ॥
ચકાર વીર્ય્યાધાનં ચ કામુક્યાં કામુકો યથા

સા દિવ્યં શતવર્ષં ચ ધૃત્વા ગર્ભં સુદુસ્સહમ્ ॥
સુપ્રસૂતા ચ સુષુવે ચતુર્વેદાન્મનોહરાન્

વિવિધાઞ્શાસ્ત્રસંઘાંશ્ચ તર્કવ્યાકરણાદિકાન્ ॥
ષટ્ત્રિંશત્સંખ્યકા દિવ્યા રાગિણીઃ સુમનોહરાઃ

ષડ્રાગાન્સુન્દરાંશ્ચૈવ નાનાતાલ સમન્વિતાન્ ॥
સત્યત્રેતાદ્વાપરાંશ્ચ કલિં ચ કલહપ્રિયમ્

વર્ષમાસમૃતું ચૈવ તિથિં દણ્ડક્ષણાદિકમ્ ॥
દિનં રાત્રિં ચ વારાંશ્ચ સન્ધ્યામુષસમેવ ચ

પુષ્ટિં ચ દેવસેનાં ચ મેધાં ચ વિજયાં જયામ્ ॥
ષટ્કૃત્તિકાશ્ચ યોગાંશ્ચ કરણં ચ તપો ધનઃ

દેવસેનાં મહાષષ્ઠીં કાર્ત્તિકેયપ્રિયાં સતીમ્ ॥
માતૃકાસુ પ્રધાના સા બાલાનામિષ્ટદેવતા

બ્રાહ્મં પાદ્મં ચ વારાહં કલ્પત્રયમિદં સ્મૃતમ્ ॥
નિત્યં નૈમિત્તિકં ચૈવ દ્વિપરાર્દ્ધં ચ પ્રાકૃતમ્

ચતુર્વિધં ચ પ્રલયં કાલં વૈ મૃત્યુકન્યકામ્ ॥
સર્વાન્વ્યાધિગણાંશ્ચૈવ સા પ્રસૂય સ્તનં દદૌ

અથ ધાતુઃ પૃષ્ઠદેશાદધર્મઃ સમજાયત॥
અલક્ષ્મીસ્તદ્વામપાર્શ્વાદ્બભૂવાત્યન્તકામિની

નાભિદેશાદ્વિશ્વકર્મા જાતો વૈ શિલ્પિનાં ગુરુઃ ॥
મહાન્તૌ વસવોઽષ્ટૌ ચ મહાબલપરાક્રમાઃ

અથ ધાતુશ્ચ મનસ આવિર્ભૂતાઃ કુમારકાઃ ॥
ચત્વારઃ પઞ્ચવર્ષીયા જ્વલન્તો બ્રહ્મતેજસા

સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ તૃતીયશ્ચ સનાતનઃ ॥
સનત્કુમારો ભગવાંશ્ચતુર્થો જ્ઞાનિનાં વરઃ

આવિર્બભૂવ મુખતઃ કુમારઃ કનકપ્રભઃ ॥
દિવ્યરૂપધરઃ શ્રીમાન્સસ્ત્રીકઃ સુન્દરો યુવા

ક્ષત્ત્રિયાણાં બીજરૂપો નામ્ના સ્વાયમ્ભુવો મનુઃ ॥
યા સ્ત્રી સા શતરૂપા ચ રૂપાઢ્યા કમલા કલા

સસ્ત્રીકશ્ચ મનુસ્તસ્થૌ ધાત્રાજ્ઞા પરિપાલકઃ ॥
સ્વયં વિધાતા પુત્રાંશ્ચ તાનુવાચ પ્રહર્ષિતાન્

સૃષ્ટિં કર્ત્તું મહાભાગો મહાભાગવતાન્દ્વિજ ॥
જગ્મુસ્તે ચ નહીત્યુક્ત્વા તપ્તું કૃષ્ણપરાયણાઃ

ચુકોપ હેતુના તેન વિધાતા જગતાં પતિઃ ॥
કોપાસક્તસ્ય ચ વિધેર્જ્વલતો બ્રહ્મતેજસા

આવિર્ભૂતા લલાટાચ્ચ રુદ્રા એકાદશ પ્રભો ॥
કાલાગ્નિરુદ્રઃ સંહર્તા તેષામેકઃ પ્રકીર્તિતઃ

સર્વેષામેવ વિશ્વાનાં સ તામસ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
રાજસશ્ચ સ્વયં બ્રહ્મા શિવો વિષ્ણુશ્ચ સાત્ત્વિકૌ

ગોલોકનાથઃ કૃષ્ણશ્ચ નિર્ગુણઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ॥
પરમજ્ઞાનિનો મૂર્ખા વદન્તં તામસં શિવમ્

શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપં ચ નિર્મલં વૈષ્ણવાગ્રણીમ્ ॥
શૃણુ નામાનિ રુદ્રાણાં વેદોક્તાનિ ચ યાનિ ચ

મહાન્મહાત્મા મતિમાન્ભીષણશ્ચ ભયંકરઃ ॥
ઋતુધ્વજશ્ચોર્ધ્વકેશઃ પિઙ્ગલાક્ષો રુચિઃ શુચિઃ

પુલસ્ત્યો દક્ષકર્ણાચ્ચ પુલહો વામકર્ણતઃ ॥
દક્ષનેત્રાત્તથાઽત્રિશ્ચ વામનેત્રાત્ક્રતુઃ સ્વયમ્

અરણિર્નાસિકારન્ધ્રાદઙ્ગિરાશ્ચ મુખાદ્રુચિઃ ॥
ભૃગુશ્ચ વામપાર્શ્વાચ્ચ દક્ષો દક્ષિણપાર્શ્વતઃ

છાયાયાઃ કર્દમો જાતો નાભેઃ પઞ્ચશિખસ્તથા ॥
વક્ષસશ્ચૈવ વોઢુશ્ચ કણ્ઠદેશાચ્ચ નારદઃ

મરીચિઃ સ્કન્ધદેશાચ્ચૈવાપાન્તરતમા ગલાત્ ॥
વસિષ્ઠો રસનાદેશાત્પ્રચેતા અધરોષ્ઠતઃ

હંસશ્ચ વામકુક્ષેશ્ચ દક્ષકુક્ષેર્યતિઃ સ્વયમ્ ॥
સૃષ્ટિં વિધાતું સ વિધિશ્ચકારાજ્ઞાં સુતાન્પ્રતિ ॥
પિતુર્વાક્યં સમાકર્ણ્ય તમુવાચ સ નારદઃ

નારદ ઉવાચ ॥
પૂર્વમાનય મજ્જ્યેષ્ઠાન્સનકાદીન્પિતામહ ॥
કારયિત્વા દારયુક્તાનસ્માન્વદ જગત્પતે

પિત્રા તે તપસે યુક્તાઃ સંસારાય વયં કથમ્ ॥
અહો હન્ત પ્રભોર્બુદ્ધિર્વિપરીતાય કલ્પતે

કસ્મૈ પુત્રાય પીયૂષાત્પરં દત્તં તપોઽધુના ॥
કસ્મૈ દદાસિ વિષયં વિષમં ચ વિષાધિકમ્

અતીવ નિમ્ને ઘોરે ચ ભવાબ્ધૌ યઃ પતેત્પિતઃ ॥
નિષ્કૃતિસ્તસ્ય નાસ્તીતિ કોટિકલ્પે ગતેઽપિ ચ

નિસ્તારબીજં સર્વેષાં બીજં ચ પુરુષોતમમ્ ॥
સર્વદં ભક્તિદં દાસ્યપ્રદં સત્યં કૃપામયમ્

ભક્તૈકશરણં ભક્તવત્સલં સ્વચ્છમેવ ચ ॥
ભક્તપ્રિયં ભક્તનાથં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્

ભક્તારાધ્યં ભક્તસાધ્યં વિહાય પરમેશ્વરમ્ ॥
મનો દધાતિ કો મૂઢો વિષયે નાશકારણે

વિહાય કૃષ્ણસેવાં ચ પીયૂષાદધિકાં પ્રિયામ્ ॥
કો મૂઢો વિષમશ્નાતિ વિષમં વિષયાભિધમ્

સ્વપ્નવન્નશ્વરં તુચ્છમસત્યં મૃત્યુકારણમ્ ॥
યથા દીપશિખાગ્રં ચ કીટાનાં સુમનોહરમ્

યથા બડિશમાંસં ચ મત્સ્યાપાતસુખપ્રદમ્॥
તથા વિષયિણાં તાત વિષયં મૃત્યુકારણમ્

ઇત્યુક્ત્વા નારદસ્તત્ર વિરરામ વિધેઃ પુરઃ ॥
તસ્થૌ તાતં નમસ્કૃત્ય જ્વલદગ્નિશિખોપમઃ

બ્રહ્મા કોપપરીતશ્ચ શશાપ તનયં દ્વિજ ॥
ઉવાચ કમ્પિતાઙ્ગશ્ચ રક્તાસ્યઃ સ્ફુરિતાધરઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ભવિતા જ્ઞાનલોપસ્તે મચ્છાપેન ચ નારદ ॥
ક્રીડામૃગશ્ચ ત્વં સાધ્યો યોષિલ્લુબ્દ્ધધશ્ચ લમ્પટઃ

સ્થિરયૌવનયુક્તાનાં રૂપાઢ્યાનાં મનોહરઃ ॥
પઞ્ચાશત્કામિનીનાં ચ ભર્તા ચ પ્રાણવલ્લભઃ

શૃઙ્ગારશાસ્ત્રવેત્તા ચ મહાશૃઙ્ગારલોલુપઃ॥
નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારનિપુણાનાં ગુરોર્ગુરુઃ

ગન્ધર્વાણાં ચ સુવરઃ સુસ્વરશ્ચ સુગાયનઃ ॥
વીણાવાદનસન્દર્ભનિષ્ણાતઃ સ્થિરયૌવનઃ

પ્રાજ્ઞો મધુરવાક્ શાન્તઃ સુશીલઃ સુન્દરઃ સુધીઃ ॥
ભવિષ્યસિ ન સન્દેહો નામતશ્ચોપબર્હણઃ

તાભિર્દિવ્યં લક્ષયુગં વિહૃત્ય નિર્જને વને ॥
પુનર્મદીયશાપેન દાસી પુત્રશ્ચ તત્પરઃ

વત્સ વૈષ્ણવસંસર્ગાદ્વૈષ્ણવોચ્છિષ્ટભોજનાત્ ॥
પુનઃ કૃષ્ણપ્રસાદેન ભવિષ્યસિ મમાત્મજઃ

જ્ઞાનં દાસ્યામિ તે દિવ્યં પુનરેવ પુરાતનમ્ ॥
અધુના ભવ નષ્ટસ્ત્વં મત્સુતો નિપત ધુવમ્

બ્રહ્મેત્યુક્ત્વા સુતં વિપ્ર વિરરામ જગત્પતિઃ ॥
રુરોદ નારદસ્તાતમવોચત્સંપુટાઞ્જલિઃ

નારદ ઉવાચ ॥
ક્રોધં સંહર સંહર્તસ્તાત તાત જગદ્ગુરો ॥
સ્રષ્ટુસ્તપસ્વીશસ્યાહો ક્રોધોઽયં મય્યનાકરઃ

શપેત્પરિત્યજેદ્વિદ્વાન્પુત્રમુત્પથગામિનમ્ ॥
તપસ્વિનં સુતં શપ્તું કથમર્હસિ પંડિત

જનિર્ભવતુ મે બ્રહ્મન્યાસુ યાસુ ચ યોનિષુ ॥
ન જહાતુ હરેર્ભક્તિર્મા વેદં દેહિ મે વરમ્

પુત્રશ્ચેજ્જગતાં ધાતુર્નાસ્તિ ભક્તિર્હરેઃ પદે॥
સૂકરાદતિરિક્તશ્ચ સોઽધમો ભારતે ભુવિ

જાતિસ્મરો હરેર્ભક્તિયુક્તઃ સૂકરયોનિષુ ॥
જનિર્લભેત્સ પ્રવરો ગોલોકં યાતિ કર્મણા

ગોવિન્દચરણામ્ભોજભક્તિમાધ્વીકમીપ્સિતમ્ ॥
પિબતાં વૈષ્ણવાદીનાં સ્પર્શપૂતા વસુન્ધરા

તીર્થાનિ સ્પર્શમિચ્છન્તિ વૈષ્ણવાનાં પિતામહ ॥
પાપાનાં પાપિતત્ત્વાનાં ક્ષાલનાયાત્મનામપિ

મન્ત્રોપદેશમાત્રેણ નરા મુક્તાશ્ચ ભારતે ॥
પરૈશ્ચ કોટિપુરુષૈઃ પૂર્વૈઃ સાર્ધં હરેરહો

કોટિજન્માર્જિતાત્પાપાન્મન્ત્રગ્રહણમાત્રતઃ ॥
મુક્તાઃ શુધ્યન્તિ યત્પૂર્વં કર્મ નિર્મૂલયન્તિ ચ

પુત્રાન્દારાંશ્ચ શિષ્યાંશ્ચ સેવકાન્બાન્ધવાંસ્તથા ॥
યો દર્શયતિ સન્માર્ગં સદ્ગતિસ્તં લભેદ્ધ્રુવમ્

યો દર્શયત્યસન્માર્ગં શિષ્યૈર્વિશ્વાસિતો ગુરુઃ ॥
કુમ્ભીપાકે સ્થિતિસ્તસ્ય યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

સ કિંગુરુઃ સ કિંતાતઃ સ કિંસ્વામી સ કિંસુતઃ॥
યઃ શ્રીકૃષ્ણપદામ્ભોજે ભક્તિં દાતુમનીશ્વરઃ

શપ્તો નિરપરાધેન ત્વયાઽહં ચતુરાનન ॥
મયા શપ્તું ત્વમુચિતો ઘ્નન્તં ઘ્નન્ત્યપિ પણ્ડિતાઃ

કવચસ્તોત્રપૂજાભિઃ સહિતસ્તે મનુર્મનોઃ ॥
લુપ્તો ભવતુ મચ્છાપાત્પ્રતિવિશ્વેષુ નિશ્ચિતમ્

અપૂજ્યો ભવ વિશ્વેષુ યાવત્કલ્પત્રયં પિતઃ ॥
ગતેષુ ત્રિષુ કલ્પેષુ પૂજ્યપૂજ્યો ભવિષ્યસિ

અધુના યજ્ઞભાગસ્તે વ્રતાદિષ્વપિ સુવ્રત ॥
પૂજનં ચાસ્તુ મામૈકં વન્દ્યો ભવ સુરાદિભિઃ

ઇત્યુક્ત્વા નારદસ્તત્ર વિરરામ પિતુઃ પુરઃ ॥
તસ્થૌ સભાયાં સ વિધિર્હૃદયેન વિદૂયતા

ઉપબર્હેણ ગન્ધર્વો નારદસ્તેન હેતુના ॥
દાસીપુત્રશ્ચ શાપેન પિતુરેવ ચ શૌનક

તતઃ પુનર્નારદશ્ચ સ બભૂવ મહાનૃષિઃ ॥
જ્ઞાનં પ્રાપ્ય પિતુઃ પશ્ચાત્કથયિષ્યામિ ચાધુના

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે સૌતિશૌનકસંવાદે બ્રહ્મખણ્ડે બ્રહ્મનારદશાપોપલમ્ભનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ