બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.6

સૌતિરુવાચ ॥
અથ કૃષ્ણો મહાલક્ષ્મીં સાદરં ચ સરસ્વતીમ્ ॥
નારાયણાય પ્રદદૌ રત્નેન્દ્રં માલયા સહ

સાવિત્રીં બ્રહ્મણે પ્રાદાન્મૂર્તિં ધર્માય સાદરમ્॥
રતિં કામાય રૂપાઢ્યાં કુબેરાય મનોરમામ્

અન્યાશ્ચ યા યા અન્યભ્યો યાશ્ચ યેભ્યઃ સમુદ્ભવાઃ ॥
તસ્મૈ તસ્મૈ દદૌ કૃષ્ણસ્તાં તાં રૂપવતીં સતીમ્ ॥

તતઃ શંકરમાહૂય સર્વેશો યોગિનાં ગુરુમ્ ॥
ઉવાચ પ્રિયમિત્યેવં ગૃહ્ણીયાઃ સિંહવાહિનીમ્

શ્રીકૃષ્ણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસન્નીલલોહિતઃ ॥
ઉવાચ ભીતઃ પ્રણતઃ પ્રાણેશં પ્રભુમચ્યુતમ્

શ્રીમહેશ્વર ઉવાચ ॥
અધુનાહં ન ગૃહ્ણામિ પ્રકૃતિં પ્રાકૃતો યથા ॥
ત્વદ્ભક્ત્યૈકવ્યવહિતાં દાસ્યમાર્ગવિરોધિનીમ્

તત્ત્વજ્ઞાનસમાચ્છન્નાં યોગદ્વારકપાટિકામ્ ॥
મુક્તીચ્છાધ્વંસરૂપાં ચ સકામાં કામવર્દ્ધિનીમ્

તપસ્યાચ્છન્નરૂપાં ચ મહામોહકરણ્ડિકામ્ ॥
ભવકારાગૃહે ઘોરે દૃઢાં નિગડરૂપિણીમ્ ॥

શશ્વદ્વિબુદ્ધિજનનીં સદ્બુદ્ધિચ્છેદકારિણીમ્ ॥
શશ્વદ્વિભોગસારાં ચ વિષયેચ્છાવિવર્દ્ધિનીમ્

નેચ્છામિ ગૃહિણીં નાથ વરં દેહિ મદીપ્સિતમ્ ॥
યસ્ય યદ્વાઞ્છિતં તસ્મૈ તદ્દદાતિ સદીશ્વરઃ

ત્વદ્ભક્તિવિષયે દાસ્યે લાલસા વર્દ્ધતેઽનિશમ્ ॥
તૃપ્તિર્ન જાયતે નામ જપને પાદસેવને

ત્વન્નામપઞ્ચવક્ત્રેણ ગુણં સન્મઙ્ગલાલયમ્ ॥
સ્વપ્ને જાગરણે શશ્વદ્ગાયન્ગાયન્ ભ્રમામ્યહમ્

આકલ્પકોટિકોટિં ચ તદ્રૂપધ્યાનતત્પરમ્ ॥
ભોગેચ્છાવિષયેનૈવ યોગે તપસિ મન્મનઃ

ત્વત્સેવને પૂજને ચ વન્દને નામ કીર્તને ॥
સદોલ્લસિતમેષાં ચ વિરતૌ વિરતિં લભેત્

સ્મરણં કીર્ત્તનં નામ ગુણયોઃ શ્રવણં જપઃ ॥
ત્વચ્ચારુરૂપધ્યાનં ત્વત્પાદસેવાભિવન્દનમ્

સમર્પણં ચાત્મનશ્ચ નિત્યં નૈવેદ્યભોજનમ્ ॥
વરં વરેશ દેહીદં નવધા ભક્તિલક્ષણમ્

સાર્ષ્ટિસાલોક્યસારૂપ્યસામીપ્યં સામ્યલીનતામ્ ॥
વદન્તિ ષડ્વિધાં મુક્તિં મુક્તામુક્તિવિદો વિભો

અણિમાલઘિમાપ્રાપ્તિઃ પ્રાકામ્યં મહિમા તથા ॥
ઈશિત્વં ચ વશિત્વં ચ સર્વકામાવસાયિતા

સર્વજ્ઞ દૂરશ્રવણં પરકાયપ્રવેશનમ્ ॥
વાક્સિદ્ધિઃ કલ્પવૃક્ષત્વં સ્રષ્ટું સંહર્તુમીશતા

અમરત્વં ચ સર્વાગ્ર્યં સિદ્ધયોઽષ્ટાદશ સ્મૃતાઃ ॥
યોગાસ્તપાંસિ સર્વાણિ દાનાનિ ચ વ્રતાનિ ચ ॥

યશઃકીર્તિર્વચઃ સત્યં ધર્માણ્યનશનાનિ ચ ॥
ભ્રમણં સર્વતીર્થેષુ સ્નાનમન્યસુરાર્ચનમ્

સુરાર્ચા દર્શનં સપ્તદ્વીપસપ્તપ્રદક્ષિણમ્ ॥
સ્નાનં સર્વસમુદ્રેષુ સર્વસ્વર્ગપ્રદર્શનમ્

બ્રહ્મત્વં ચૈવ રુદ્રત્વં વિષ્ણુત્વં ચ પરં પદમ્ ॥
અતોઽનિર્વચનીયાનિ વાઞ્છનીયાનિ સન્તિ વા

સર્વાણ્યેતાનિ સર્વેશ કથિતાનિ ચ યાનિ ચ ॥
તવ ભક્તિકલાંશસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

શર્વસ્ય વચનં શ્રુત્વા કૃષ્ણસ્તં યોગિનાં ગુરુમ્ ॥
પ્રહસ્યોવાચ વચનં સત્યં સર્વસુખપ્રદમ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥
મત્સેવાં કુરુ સર્વેશ શર્વસર્વવિદાંવર ॥
કલ્પકોટિશતં યાવત્પૂર્ણં શશ્વદહર્નિશમ્

વરસ્તપસ્વિનાં ત્વં ચ સિદ્ધાનાં યોગિનાં તથા ॥
જ્ઞાનિનાં વૈષ્ણવાનાં ચ સુરાણાં ચ સુરેશ્વર

અમરત્વં લભ ભવ ભવ મૃત્યુંજયો મહાન્ ॥
સર્વસિદ્ધિં ચ વેદાંશ્ચ સર્વજ્ઞત્વં ચ મદ્વરાત્

અસંખ્યબ્રહ્મણાં પાતં લીલયા વત્સ પશ્યસિ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ જ્ઞાનેન તેજસા વયસા શિવ

પરા ક્રમેણ યશસા મહસા મત્સમો ભવ॥
પ્રાણાનામપધિકસ્ત્વઞ્ચ ન ભક્તસ્ત્વત્પરો મમ

ત્વત્પરો નાસ્તિ મે પ્રેયાંસ્ત્વં મદીયાત્મનઃ પરઃ॥
યે ત્વાં નિન્દન્તિ પાપિષ્ઠા જ્ઞાનહીના વિચેતનાઃ

પચ્યન્તે કાલસૂત્રેણ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ ॥
કલ્પકોટિશતાન્તે ચ ગ્રહીષ્યસિ શિવાં શિવ

મમાવ્યર્થં ચ વચનં પાલનં કર્તુમર્હસિ ॥
ત્વન્મુખાન્નિર્ગતં વાક્યં ન કરોમ્યધુનેતિ ચ

મદ્વાક્યં ચ સ્વવાક્યં ચ પાલનં તત્કરિષ્યસિ ॥
ગૃહીત્વા પ્રકૃતિં શમ્ભો દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્

સુખં મહચ્ચ શૃઙ્ગારં કરિષ્યસિ ન સંશયઃ ॥
ન કેવલં તપસ્વી ત્વમીશ્વરો મત્સમો મહાન્

કાલે ગૃહી તપસ્વી ચ યોગી સ્વેચ્છામયો હિ યઃ ॥
દુઃખં ચ દારસંયોગે યત્ત્વયા કથિતં શિવ

કુસ્ત્રી દદાતિ દુઃખં ચ સ્વામિને ન પતિવ્રતા ॥
કુલે મહતિ યા જાતા કુલજા કુલપાલિકા

કરોતિ પાલનં સ્નેહાત્સત્પુત્રસ્ય સમં પતિમ્ ॥
પતિર્બન્ધુઃ પતિર્ભર્ત્તા દૈવતં કુલયોષિતામ્

પતિતોઽપતિતો વાપિ કૃપણશ્ચેશ્વરોઽથવા ॥
અસત્કુલપ્રસૂતાયાઃ પિત્રોર્દુશ્શીલમિશ્રિતાઃ

ધ્રુવં તાઃ પરભોગ્યાશ્ચ પતિં નિન્દન્તિ સન્તતમ્॥
આવયોરતિરિક્તં ચ યા પશ્યતિ પતિં સતી

ગોલોકે સ્વામિના સાર્દ્ધં કોટિકલ્પં પ્રમોદતે ॥
ભવિતા સા શિવા શૈવી પ્રકૃતિવૈષ્ણવી શિવ

મદાજ્ઞયા ચ તાં સાધ્વીં ગ્રહીષ્યસિ ભવાય ચ ॥
પ્રકૃત્યા યોનિસંયુક્તં ત્વલ્લિઙ્ગં તીર્થમૃત્કૃતમ્

તીર્થે સહસ્રં સંપૂજ્ય ભક્ત્યા પઞ્ચોપચારતઃ ॥
સદક્ષિણં સંયતો યઃ પવિત્રશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ

કોટિકલ્પં ચ ગોલોકે મોદતે ચ મયા સહ ॥
લક્ષં તીર્થે પૂજયેદ્યો વિધિવત્સાધુદક્ષિણમ્

ન ચ્યુતિસ્તસ્ય ગોલોકાત્સ ભવેદાવયોઃ સમઃ ॥
મૃદ્ભસ્મગોશકૃત્પિણ્ડૈસ્તીર્થે વાલુકયાઽપિ વા

કૃત્વા લિઙ્ગં સકૃત્પૂજ્ય વસેત્કલ્પાયુતં દિવિ ॥
પ્રજાવાન્ભૂમિમાન્વિદ્વાન્પુત્રવાન્ધનવાંસ્તથા

જ્ઞાનવાન્મુક્તિમાન્સાધુઃ શિવલિઙ્ગાર્ચનાદ્ભવેત્ ॥
શિવલિઙ્ગાર્ચનં સ્થાનં મત્તીર્થં તીર્થમેવ તત્ ॥
ભવેત્તત્ર મૃતઃ પાપી શિવલોકં સ ગચ્છતિ

મહાદેવ મહાદેવ મહાદેવેતિવાદિનઃ ॥
પશ્ચાદ્યામિ મહાત્રસ્તો નામશ્રવણલોભતઃ

શિવેતિ શબ્દમુચ્ચાર્ય્ય પ્રાણાંસ્ત્યજતિ યો નરઃ ॥
કોટિજન્માર્જિતાત્પાપાન્મુક્તો મુક્તિં પ્રયાતિ સઃ

શિવકલ્યાણવચનં કલ્યાણં મુક્તિવાચકમ્ ॥
યતસ્તત્પ્રભવેત્તેન સ શિવઃ પરિકીર્તિતઃ

વિચ્છેદે ધનબન્ધૂનાં નિમગ્નઃ શોકસાગરે ॥
શિવેતિ શબ્દમુચ્ચાર્ય્ય લભેત્સર્વશિવં નરઃ

પાપઘ્ને વર્તતે શિશ્ચ વશ્ચ મુક્તિપ્રદે તથા ॥
પાપઘ્નો મોક્ષદો નૄણાં શિવસ્તેન પ્રકીર્તિતઃ

શિવેતિ ચ શિવં નામ યસ્ય વાચિ પ્રવર્ત્તતે ॥
કોટિજન્માર્જિતં પાપં તસ્ય નશ્યતિ નિશ્ચિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા શૂલિને કૃષ્ણો દત્ત્વા કલ્પતરું મનુમ્ ॥
તત્ત્વજ્ઞાનં મૃત્યુજયમવોચત્સિંહવાહિનીમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
અધુના તિષ્ઠ વત્સે ત્વં ગોલોકે મમ સન્નિધૌ ॥
કાલે ભજિષ્યસિ શિવં શિવદં ચ શિવાયનમ્

તેજઃસુ સર્વદેવાનામાવિર્ભૂય વરાનને ॥
સંહૃત્ય દૈત્યાન્સર્વાંશ્ચ ભવિતા સર્વપૂજિતા

તતઃ કલ્પવિશેષે ચ સત્યં સત્યયુગે સતિ ॥
ભવિતા દક્ષકન્યા ત્વં સુશીલા શમ્ભુગેહિની

તતઃ શરીરં સંત્યજ્ય યજ્ઞે ભર્તુશ્ચ નિન્દયા ॥
મેનાયાં શૈલભાર્ય્યાયાં ભવિતા પાર્વતીતિ ચ

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ વિહરિષ્યસિ શમ્ભુના ॥
પૂર્ણં તતઃ સર્વકાલમમેદં ત્વં લભિષ્યસિ

કાલે સર્વેષુ વિશ્વેષુ મહાપૂજાસુ પૂજિતે॥
ભવિતા પ્રતિવર્ષે ચ શારદી યા સુરેશ્વરિ ॥

ગ્રામેષુ નગરેષ્વેવ પૂજિતા ગ્રામદેવતા ॥
ભવતી ભવિતેત્યેવં નામભેદેન ચારુણા

મદાજ્ઞયા શિવકૃતૈસ્તન્ત્રૈર્નાનાવિધૈરપિ ॥
પૂજાવિધિં વિધાસ્યામિ કવચં સ્તોત્રસંયુતમ્

ભવિષ્યન્તિ મહાન્તશ્ચ તવૈવ પરિચારકાઃ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સિદ્ધાશ્ચ ફલભાગિનઃ

યે ત્વાં માતર્ભજિષ્યન્તિ પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે ॥
તેષાં યશશ્ચ કીર્તિશ્ચ ધર્મૈશ્વર્ય્યં ચ વર્દ્ધતે

ઇત્યુક્ત્વા પ્રકૃતિં તસ્યૈ મન્ત્રમેકાદશાક્ષરમ્ ॥
દત્ત્વા સકામબીજં ચ મન્ત્રરાજમનુત્તમમ્

ચકાર વિધિના ધ્યાનં ભક્તં ભક્તાનુકમ્પયા ॥
શ્રીમાયાકામબીજાઢ્યં દદૌ મન્ત્રં દશાક્ષરમ્

સૃષ્ટ્યૌપયૌગિકીં શક્તિં સર્વસિદ્ધિં ચ કામદામ્ ॥
તદ્વિશિષ્ટોત્કૃષ્ટતત્ત્વં જ્ઞાનં તસ્યૈ દદૌ વિભુઃ

ત્રયોદશાક્ષરં મન્ત્રં દત્ત્વા તસ્મૈ જગત્પતિઃ ॥
કવચં સ્તોત્રસહિતં શઙ્કરાય તથા દ્વિજ

દત્ત્વા ધર્માય તં મન્ત્રં સિદ્ધિજ્ઞાનં તદેવ ચ ॥
કામાય વહ્નયે ચૈવ કુબેરાય ચ વાયવે

એવં કુબેરાદિભ્યસ્તુ દત્ત્વા મન્ત્રાદિકં પરમ્॥
વિધિં પ્રોવાચ સૃષ્ટ્યર્થં વિધાતુર્વિધિરેવ સઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
મદીયં ચ તપઃ કૃત્વા દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્ ॥
સૃષ્ટિં કુરુ મહાભાગ વિધે નાનાવિધાં પરામ્

ઇત્યુક્ત્વા બ્રહ્મણે કૃષ્ણો દદૌ માલાં મનોરમામ્ ॥
જગામ સાર્દ્ધં ગોપીભિર્ગોપૈર્વૃન્દાવનં વનમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે સૌતિશૌનકસંવાદે બ્રહ્મખણ્ડે સૃષ્ટિનિરૂપણં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ