બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.5

॥ શૌનક ઉવાચ ॥ ॥
ગોગોપગોપ્યો ગોલોકે કિં નિત્યાઃ કિંનુ કલ્પિતાઃ ॥
મમ સંદેહભેદાર્થં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

॥ સૌતિરુવાચ ॥ ॥
સર્વાદિસૃષ્ટૌ તાઃ ક્લૃપ્તાઃ પ્રલયે પ્રલયે સ્થિતાઃ ॥
સર્વાદિસૃષ્ટિકથનં યન્મયા કથિતં દ્વિજ

સર્વાદિસૃષ્ટૌ ક્લૃપ્તૌ ચ નારાયણમહેશ્વરૌ ॥
પ્રલયે પ્રલયે વ્યક્તૌ સ્થિતૌ તૌ પ્રકૃતિશ્ચ સા

સર્વાદૌ બ્રહ્મકલ્પસ્ય ચરિતં કથિતં દ્વિજ ॥
વારાહપાદ્મકલ્પૌ દ્વૌ કથયિષ્યામિ શ્રોષ્યસિ

બ્રાહ્મવારાહપાદ્માશ્ચ કલ્પાશ્ચ ત્રિવિધા મુને ॥
યથાયુગાનિ ચત્વારિ ક્રમેણ કથિતાનિ ચ

સત્યં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ચેતિ ચતુર્યુગમ્ ॥
ત્રિશતૈશ્ચ ષષ્ટ્યધિકૈર્યુગૈર્દિવ્યં યુગં સ્મૃતમ્

મન્વન્તરં તુ દિવ્યાનાં યુગાનામેકસપ્તતિઃ ॥
ચતુર્દશેષુ મનુષુ ગતેષુ બ્રહ્મણો દિનમ્

ત્રિશતૈશ્ચ ષષ્ટ્યધિકૈર્દિનૈર્વર્ષં ચ બ્રહ્મણઃ ॥
અષ્ટોત્તરં વર્ષશતં વિધેરાયુર્નિરૂપિતમ્

એતન્નિમેષકાલસ્તુ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
બ્રહ્મણશ્ચાયુષા કલ્પઃ કાલવિદ્ભિર્નિરૂપિતઃ

ક્ષુદ્રકલ્પા બહુતરાસ્તે સંવર્તાદયઃ સ્મૃતાઃ ॥
સપ્તકલ્પાંતજીવી સ માર્કણ્ડેયશ્ચ તન્મતઃ

બ્રહ્મણશ્ચ દિનેનૈવ સ કલ્પઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
વિધેશ્ચ સપ્તદિવસે મુનેરાયુર્નિરૂપિતમ્

બ્રાહ્મવારાહપાદ્માશ્ચ ત્રયઃ કલ્પા નિરૂપિતાઃ ॥
કલ્પત્રયે યથા સૃષ્ટિઃ કથયામિ નિશામય

બ્રાહ્મે ચ મેદિનીં સૃષ્ટ્વા સ્રષ્ટા સૃષ્ટિં ચકાર સઃ ॥
મધુકૈટભયોશ્ચૈવ મેદસા ચાજ્ઞયા પ્રભોઃ

વારાહે તાં સમુદ્ધૃત્ય લુપ્તાં મગ્નાં રસાતલાત્ ॥
વિષ્ણોર્વરાહરૂપસ્ય દ્વારા ચાતિપ્રયત્નતઃ

પાદ્મે વિષ્ણોર્નાભિપદ્મે સ્રષ્ટા સૃષ્ટિં વિનિર્મમે ॥
ત્રિલોકીં બ્રહ્મલોકાન્તાં નિત્યલોકત્રયં વિના

એતત્તુ કાલસંખ્યાનમુક્તં સૃષ્ટિનિરૂપણે ॥
કિંચિન્નિરૂપણં સૃષ્ટે કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

॥ શૌનક ઉવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં કિં ચકાર ભગવાન્સાત્વતાંપતિઃ ॥
એતાન્સૃષ્ટ્વા કિં ચકાર તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

॥ સૌતિરુવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં તુ ગોલોકે ગોલોકેશો મહાન્પ્રભુઃ ॥
એતાન્સૃષ્ટ્વા જગામાસૌ સુરમ્યં રાસમણ્ડલમ્ ॥
એતૈઃ સમેતૈર્ભગવાનતીવ કમનીયકમ્

રમ્યાણાં કલ્પવૃક્ષાણાં મધ્યેઽતીવ મનોહરમ્ ॥
સુવિસ્તીર્ણં ચ સુસમં સુસ્નિગ્ધં મણ્ડલીકૃતમ્

ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુઙ્કુમૈશ્ચ સુસંસ્કૃતમ્ ॥
દધિલાજસક્તુધાન્યદૂર્વાપર્ણપરિપ્લુતમ્

પટ્ટસૂત્રગ્રન્થિયુક્તં નવચન્દનપલ્લવૈઃ ॥
સંયુક્તરમ્ભાસ્તમ્ભાનાં સમૂહૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્

સદ્રત્નસારનિર્માણમણ્ડપાનાં ત્રિકોટિભિઃ ॥
રત્નપ્રદીપજ્વલિતૈઃ પુષ્પધૂપાદિવાસિતૈઃ

શૃંગારાર્હભોગવસ્તુસમૂહપરિવેષ્ટિતમ્॥
અતીવ લલિતાકલ્પતલ્પયુક્તૈઃ સુશોભિતમ્

તત્ર ગત્વા ચ તૈઃ સાર્ધં સમુવાસ જગત્પતિઃ ॥
દૃષ્ટ્વા રાસં વિસ્મિતાસ્તે બભૂવુર્મુનિસત્તમ

આવિર્બભૂવ કન્યૈકા કૃષ્ણસ્ય વામપાર્શ્વતઃ ॥
ધાવિત્વા પુષ્પમાનીય દદાવર્ઘ્યં પ્રભોઃ પદે

રાસે સંભૂય ગોલોકે સા દધાવ હરેઃ પુરઃ ॥
તેન રાધા સમાખ્યાતા પુરાવિદ્ભિર્દ્વિજોત્તમ

પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવી સા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
આવિર્બભૂવ પ્રાણેભ્યઃ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી

દેવી ષોડશવર્ષીયા નવયૌવનસંયુતા ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાના સસ્મિતા સુમનોહરા

સુકોમલાંગી લલિતા સુન્દરીષુ ચ સુન્દરી ॥
બૃહન્નિતમ્બભારાર્ત્તા પીનશ્રોણિપયોધરા

બન્ધુજીવજિતા રક્તસુન્દરોષ્ઠા ધરાવરા ॥
મુક્તાપઙ્ક્તિજિતા ચારુદન્તપંક્તિર્મનોહરા

શરત્પાર્વણકોટીન્દુશોભામૃષ્ટશુભાનના ॥
ચારુસીમન્તિનીચારુશરત્પઙ્કજલોચના

ખગેન્દ્રચઞ્ચુવિજિતચારુનાસા મનોહરા ॥
સ્વર્ણગણ્ડૂકવિજિતે ગણ્ડયુગ્મે ચ બિભ્રતી

દધતી ચારુકર્ણે ચ રત્નાભરણભૂષિતે ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીયુક્તકુંકુમબિન્દુભિઃ

સિન્દૂરબિન્દુસંયુક્તસુકપોલા મનોહરા ॥
સુસંસ્કૃતં કેશપાશં માલતીમાલ્યભૂષિતમ્

સુગન્ધકબરીભારં સુન્દરં દધતી સતી ॥
સ્થલપદ્મપ્રભામુષ્ટં પાદયુગ્મં ચ બિભ્રતી

ગમનં કુર્વતી સા ચ હંસખઞ્જનગઞ્જનમ્ ॥
સદ્રત્નસારનિર્માણાં વનમાલી મનોહરામ્

હારં હીરકનિર્માણં રત્નકેયૂરકઙ્કણમ્ ॥
સદ્રત્નસારનિર્માણં પાશકં સુમનોહરમ્

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં ક્વણન્મઞ્જીરરઞ્જિતમ્ ॥
નાનાપ્રકારચિત્રાઢ્યં સુન્દરં પરિબિભ્રતી

સા ચ સમ્ભાષ્ય ગોવિન્દં રત્નસિંહાસને વરે ॥
ઉવાસ સસ્મિતા ભર્તુઃ પશ્યન્તી મુખપઙ્કજમ્

તસ્યાશ્ચ લોમકૂપેભ્યઃ સદ્યો
ગોપાઙ્ગનાગણઃ ॥ આવિર્બભૂવ રૂપેણ વેશેનૈવ ચ તત્સમઃ

લક્ષકોટીપરિમિતઃ શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનઃ ॥
સંખ્યાવિદ્ભિશ્ચ સંખ્યાતો ગોલોકે ગોપિકાગણઃ

કૃષ્ણસ્ય લોમકૂપેભ્યઃ સદ્યો ગોપગણો મુને ॥
આવિર્બભૂવ રૂપેણ વેષેણૈવ ચ તત્સમઃ

ત્રિંશત્કોટિપરિમિતઃ કમનીયો મનોહરઃ ॥
સંખ્યાવિદ્ભિશ્ચ સંખ્યાતો બલ્લવાનાં ગણઃ શ્રુતૌ

કૃષ્ણસ્ય લોમકૂપેભ્યઃ સદ્યશ્ચાવિર્બભૂવ હ ॥
નાનાવર્ણો ગોગણશ્ચ શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનઃ

બલીવર્દાઃ સુરભ્યશ્ચ વત્સા નાનાવિધાઃ શુભાઃ ॥
અતીવ લલિતાઃ શ્યામા બહ્વ્યો વૈ કામધેનવઃ

તેષામેકં બલીવર્દં કોટિસિંહસમં બલે ॥
શિવાય પ્રદદૌ કૃષ્ણો વાહનાય મનોહરમ્

કૃષ્ણાંઘ્રિનખરન્ધેભ્યો હંસપઙ્ક્તિર્મનોહરા ॥
આવિર્બભૂવ સહસા સ્ત્રીપુંવત્સસમન્વિતા

તેષામેકં રાજહંસં મહાબલપરાક્રમમ્ ॥
વાહનાય દદૌ કૃષ્ણો બ્રહ્મણે ચ તપસ્વિને

વામકર્ણસ્ય વિવરાત્કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
ગણઃ શ્વેતતુરઙ્ગાણામાવિર્ભૂતો મનોહરઃ

તેષામેકં ચ શ્વેતાશ્વં ધર્માર્થં વાહનાય ચ ॥
દદૌ ગોપાઙ્ગનેશશ્ચ સંપ્રીત્યા સુરસંસદિ

દક્ષકર્ણસ્ય વિવરાત્પુંસશ્ચ સુરસંસદિ ॥
આવિર્ભૂતા સિંહપઙ્ક્તિર્મહાબલપરાક્રમા

તેષામેકં દદૌ કૃષ્ણઃ પ્રકૃત્યૈ પરમાદરમ્ ॥
અમૂલ્યરત્નમાલ્યં ચ વરં યદભિવાઞ્છિતમ્

કૃષ્ણો યોગેન યોગીન્દ્રશ્ચકાર રથપઞ્ચકમ્ ॥
શુદ્ધરત્નેન્દ્રનિર્માણં મનોયાયિ મનોહરમ્

લક્ષયોજનમૂર્ધ્વે ચ પ્રસ્થે ચ શતયોજનમ્ ॥
લક્ષચક્રં વાયુરહં લક્ષક્રીડાગૃહાન્વિતમ્

શૃઙ્ગારાર્હં ભોગવસ્તુતલ્પાસંખ્યસમન્વિતમ્ ॥
રત્નપ્રદીપલક્ષાણાં વાજિભિશ્ચ વિરાજિતમ્

નાનાચિત્રવિચિત્રાઢથં સદ્રત્નકલશોજ્જ્વલમ્ ॥
રત્નદર્પણભૂષાઢ્યં શોભિતં શ્વેતચામરૈઃ

વહ્નિશુદ્ધાંશુકૈશ્ચિત્રૈર્મુક્તાજાલૈર્વિભૂષિતમ્ ॥
મણીન્દ્રમુક્તામાણિક્યહીરહારવિરાજિતમ્

આરક્તવર્ણરત્નેન્દ્રસારનિર્માણકૃત્રિમૈઃ ॥
પઙ્કજાનામસંખ્યૈશ્ચ સુન્દરૈશ્ચ સુશોભિતમ્

દદૌ નારાયણાયૈકં તેષાં મધ્યે દ્વિજોત્તમઃ ॥
એકં દત્ત્વા રાધિકાયૈ રરક્ષાશેષમાત્મને ॥

આવિર્બભૂવ કૃષ્ણસ્ય ગુહ્યદેશાત્તતઃ પરમ્ ॥
પિઙ્ગલશ્ચ પુમાનેકઃ પિઙ્ગલૈશ્ચ ગણૈઃ સહ

આવિર્ભૂતા યતો ગુહ્યાત્તેન તે ગુહ્યકાઃ સ્મૃતાઃ ॥
યઃ પુમાન્ સ કુબેરશ્ચ ધનેશો ગુહ્યકેશ્વરઃ

બભૂવ કન્યકા ચૈકા કુબેરે વામપાર્શ્વતઃ ॥
કુબેરપત્ની સા દેવી સુન્દરીણાં મનોરમા

ભૂતપ્રેતપિશાચાશ્ચ કૂષ્માણ્ડબ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥
વેતાલા વિકૃતાસ્તસ્યાવિર્ભૂતા ગુહ્યદેશતઃ

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મધારિણો વનમાલિનઃ ॥
પીતવસ્ત્રપરીધાનાઃ સર્વે શ્યામચતુર્ભુજાઃ

કિરીટિનઃ કુણ્ડલિનો રત્નભૂષણભૂષિતાઃ ॥
આવિર્ભૂતાઃ પાર્ષદાશ્ચ કૃષ્ણસ્ય મુખતો મુને

ચતુર્ભુજાન્પાર્ષદાંશ્ચ દદૌ નારાયણાય ચ ॥
ગુહ્યકાન્ગુહ્યકેશાય ભૂતાદીઞ્છઙ્કરાય ચ

દ્વિભુજાઃ શ્યામવર્ણાશ્ચ જપમાલાકરા વરાઃ ॥
ધ્યાયન્તશ્ચરણામ્ભોજં કૃષ્ણસ્ય સતતં મુદા

દાસ્યો નિયુક્તા દસાશ્ચૈવાર્ઘ્યમાદાય યત્નતઃ ॥
આવિર્ભૂતા વૈષ્ણવાશ્ચ સર્વે કૃષ્ણપરાયણાઃ

પુલકાઙ્કિતસર્વાઙ્ગાઃ સાશ્રુનેત્રાઃ સગદ્ગદા ॥
આવિર્ભૂતાઃ પાદપદ્માત્પાદપદ્મૈકમાનસાઃ

આવિર્બભૂવુઃ કૃષ્ણસ્ય દક્ષનેત્રાદ્ભયઙ્કરાઃ॥
ત્રિશૂલપટ્ટિશધરાસ્ત્રિનેત્રાશ્ચન્દ્રશેખરાઃ

દિગમ્બરા મહાકાયા જ્વલદગ્નિશિખોપમાઃ ॥
તે ભૈરવા મહાભાગાઃ શિવતુલ્યાશ્ચ તેજસા

રુરુસંહારકાલાખ્યા અસિતક્રોધભીષણાઃ ॥
મહાભૈરવખટ્વાઙ્ગાવિત્યષ્ટૌ ભૈરવાઃ સ્મૃતાઃ

આવિર્બભૂવ કૃષ્ણસ્ય વામનેત્રાદ્ભયઙ્કરઃ॥
ત્રિશૂલપટ્ટિશવ્યાઘ્રચર્મામ્બરગદાધરઃ

દિગમ્બરો મહાકાયસ્ત્રિણેત્રશ્ચન્દ્રશેખરઃ ॥
સ ઈશાનો મહાભાગો દિક્પાલાનામધીશ્વરઃ

ડાકિન્યશ્ચૈવ યોગિન્યઃ ક્ષેત્રપાલાઃ સહસ્રશઃ ॥
આવિર્બભૂવુઃ કૃષ્ણસ્ય નાસિકાવિવરોદરાત્

સુરાસ્ત્રિકોટિસંખ્યાતા દિવ્યમૂર્તિધરાવરાઃ ॥
આવિર્બર્ભૂવુઃ સહસા પુંસો વૈ પૃષ્ઠદેશતઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે સૌતિશૌનકસંવાદે સૃષ્ટિનિરૂપણે બ્રહ્મખણ્ડે પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ ॥ ૫ ।