બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.3

સૌતિરુવાચ ॥
દૃષ્ટ્વા શૂન્યમયં વિશ્વં ગોલોકં ચ ભયઙ્કરમ્॥
નિર્જન્તુ નિર્જલં ઘોરં નિર્વાતં તમસા વૃતમ્

વૃક્ષશૈલસમુદ્રાદિવિહીનં વિકૃતાકૃતમ્ ॥
નિર્મુક્તિકં ચ નિર્ધાતુ નિઃસસ્યં નિસ્તૃણં દ્વિજ

આલોચ્ય મનસા સર્વમેક એવાસહાયવાન્ ॥
સ્વેચ્છયા સ્રષ્ટુમારેભે સૃષ્ટિં સ્વેચ્છામયઃ પ્રભુઃ

આવિર્બભૂવુઃ સર્ગાદૌ પુંસો દક્ષિણપાર્શ્વતઃ ॥
ભવકારણરૂપાશ્ચ મૂર્તિમન્તસ્ત્રયો ગુણાઃ

તતો મહાનહઙ્કારઃ પઞ્ચતન્માત્ર એવ ચ ॥
રૂપરસગન્ધસ્પર્શશબ્દાશ્ચૈવેતિસંજ્ઞકાઃ

આવિર્બભૂવ પશ્ચાત્સ્વયં નારાયણઃ પ્રભુઃ ॥
શ્યામો યુવા પીતવાસા વનમાલી ચતુર્ભુજઃ

શંખચક્રગદાપદ્મધરઃ સ્મેરમુખામ્બુજઃ ॥
રત્નભૂષણભૂષાઢ્યઃ શાર્ઙ્ગી કૌસ્તુભભૂષણઃ

શ્રીવત્સવક્ષાઃ શ્રીવાસઃ શ્રીવિધિઃ શ્રીવિભાવનઃ ॥
શારદેન્દુપ્રભામૃષ્ટસુખેન્દુસુમનો હરઃ

કામદેવપ્રભામૃષ્ટરૂપલાવણ્યસુન્દરઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણપુરતઃ સ્થિત્વા તુષ્ટાવ તં પુટાઞ્જલિઃ

નારાયણ ઉવાચ ॥
વરં વરેણ્યં વરદં વરાર્હં વરકારણમ્ ॥
કારણં કારણાનાં ચ કર્મ તત્કર્મકારણમ્

તપસ્તત્ફલદં શશ્વત્તપસ્વીશં ચ તાપસમ્ ॥
વન્દે નવઘનશ્યામં સ્વાત્મારામં મનોહરમ્

નિષ્કામં કામરૂપં ચ કામઘ્નં કામકારણમ્॥
સર્વં સર્વેશ્વરં સર્વં બીજરૂપમનુત્તમમ્ ॥

વેદરૂપં વેદભવં વેદોક્તફલદં ફલમ્ ॥
વેદજ્ઞં તદ્વિધાનં ચ સર્વવેદવિદાંવરમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભક્તિયુક્તશ્ચ સ ઉવાસ તદાજ્ઞયા ॥
રત્નસિંહાસને રમ્યે પુરતઃ પરમાત્મનઃ

નારાયણકૃતં સ્તોત્રં યઃ પઠેત્સુસમાહિતઃ ॥
ત્રિસંધ્યં યઃ પઠેન્નિત્યં પાપં તસ્ય ન વિદ્યતે

પુત્રાર્થી લભતે પુત્રં ભાર્ય્યાર્થી લભતે પ્રિયામ્ ॥
ભ્રષ્ટરાજ્યો લભેદ્રાજ્યં ધનં ભ્રષ્ટધનો લભેત્

કારાગારે વિપદ્ગ્રસ્તઃ સ્તોત્રેણાનેન મુચ્યતે ॥
રોગાત્પ્રમુચ્યતે રોગી ધ્રુવં શ્રુત્વા ચ સંયતઃ

સૌતિરુવાચ ॥
આવિર્બભૂવ તત્પશ્ચાદાત્મનો વામપાર્શ્વતઃ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસઙ્કાશઃ પઞ્ચવક્ત્રો દિગમ્બરઃ

તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભ જટાભારધરો વરઃ ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યસ્ત્રિનેત્રશ્ચન્દ્રશેખરઃ

ત્રિશૂલપટ્ટિશધરો જપમાલાકરઃ પરઃ ॥
સર્વસિદ્ધેશ્વરઃ સિદ્ધો યોગીન્દ્રાણાં ગુરોર્ગુરુઃ

મૃત્યોર્મૃત્યુરીશ્વરશ્ચ મૃત્યુર્મૃત્યુઞ્જયઃ શિવઃ ॥
જ્ઞાનાનન્દો મહાજ્ઞાની મહાજ્ઞાનપ્રદઃ પરઃ

પૂર્ણચન્દ્રપ્રભામૃષ્ટમુખદૃશ્યો મનોહરઃ ॥
વૈષ્ણવાનાં ચ પ્રવરઃ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા

શ્રીકૃષ્પુરતઃ સ્થિત્વા તુષ્ટાવ તં પુટાઞ્જલિઃ॥
પુલકાઙ્કિતસર્વાઙ્ગઃ સાશ્રુનેત્રોઽતિગદ્ગદઃ

મહાદેવ ઉવાચ ॥
જયસ્વરૂપં જયદં જયેશં જયકારણમ્ ॥
પ્રવરં જયદાનાં ચ વન્દે તમપરાજિતમ્

વિશ્વં વિશ્વેશ્વરેશં ચ વિશ્વેશં વિશ્વકારણમ્ ॥
વિશ્વાધારં ચ વિશ્વસ્તં વિશ્વકારણકારણમ્

વિશ્વરક્ષાકારણં ચ વિશ્વઘ્નં વિશ્વજં પરમ્ ॥
ફલબીજં ફલાધારં ફલં ચ તત્ફલપ્રદમ્

તેજઃસ્વરૂપં તેજોદં સર્વતેજસ્વિનાં વરમ્ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા તં નત્વા રત્નસિંહાસને વરે ॥
નારાયણં ચ સંભાષ્ય સ ઉવાસ તદાજ્ઞયા

ઇતિ શમ્ભુકૃતં સ્તોત્રં યો જનઃ સંયતઃ પઠેત્ ॥
સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય વિજયં ચ પદે પદે

સન્તતં વર્દ્ધતે મિત્રં ધનમૈશ્વર્ય્યમેવ ચ ॥
શત્રુસૈન્યં ક્ષયં યાતિ દુઃખાનિ દુરિતાનિ ચ

ઇતિ બ્રહ્મવૈવર્તે શમ્ભુકૃતં શ્રીકૃષ્ણસ્તોત્રમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ॥
આવિર્વભૂવ તત્પશ્ચાત્કૃષ્ણસ્ય નાભિપઙ્કજાત્ ॥
મહાતપસ્વી વૃદ્ધશ્ચ કમણ્ડલુકરો વરઃ

શુક્લવાસાઃ શુક્લદન્તઃ શુક્લકેશશ્ચતુર્મુખઃ ॥
યોગીશઃ શિલ્પિનામીશઃ સર્વેષાં જનકો ગુરુઃ

તપસાં ફલદાતા ચ પ્રદાતા સર્વસમ્પદામ્ ॥
સ્રષ્ટા વિધાતા કર્ત્તા ચ હર્ત્તા ચ સર્વકર્મણામ્

ધાતા ચતુર્ણાં વેદાનાં જ્ઞાતા વેદપ્રસૂપતિઃ ॥
શાન્તઃ સરસ્વતીકાન્તઃ સુશીલશ્ચ કૃપાનિધિઃ॥૩૩
શ્રીકૃષ્ણપુરતઃ સ્થિત્વા તુષ્ટાવ તં પુટાઞ્જલિઃ ॥
પુલકાંકિતસર્વાંગો ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
કૃષ્ણં વન્દે ગુણાતીતં ગોવિન્દમેકમક્ષરમ્ ॥
અવ્યક્તમવ્યયં વ્યક્તં ગોપવેષવિધાયિનમ્

કિશોરવયસં શાન્તં ગોપીકાન્તં મનોહરમ્ ॥
નવીનનીરદશ્યામં કોટિકન્દર્પસુન્દરમ્

વૃન્દાવનવનાભ્યર્ણે રાસમણ્ડલસંસ્થિતમ્ ॥
રાસેશ્વરં રાસવાસં રાસોલ્લાસસમુત્સુકમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા તં નત્વા રત્નસિંહાસને વરમ્ ॥
નારાયણેશૌ સંભાષ્ય સ ઉવાસ તદાજ્ઞયા

ઇતિ બ્રહ્મકૃતં સ્તોત્રં પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત્॥
પાપાનિ તસ્ય નશ્યન્તિ દુઃસ્વપ્નઃ સુસ્વપ્નો ભવેત્

ભક્તિર્ભવતિ ગોવિન્દે શ્રીપુત્રપૌત્રવર્દ્ધિની ॥
અકીર્તિઃ ક્ષયમાપ્નોતિ સત્કીર્ત્તિર્વર્દ્ધતે ચિરમ્

ઇતિ બ્રહ્મવૈવર્ત્તે બ્રહ્મકૃતં શ્રીકૃષ્ણસ્તોત્રમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ॥
આવિર્બભૂવ તત્પશ્ચાદ્વક્ષસઃ પરમાત્મનઃ ॥
સસ્મિતઃ પુરુષઃ કશ્ચિચ્છુક્લવર્ણો જટાધરઃ

સર્વસાક્ષી ચ સર્વજ્ઞઃ સર્વેષાં સર્વકર્મણામ્ ॥
સમઃ સર્વત્ર સદયો હિંસાકોપવિવર્જિતઃ

ધર્મજ્ઞાનયુતો ધર્મો ધર્મિષ્ઠો ધર્મદો ભવેત્ ॥
સ એવ ધર્મિણાં ધર્મઃ પરમાત્મા ફલોદ્ભવઃ

શ્રીકૃષ્ણપુરતઃ સ્થિત્વા પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભુવિ ॥
તુષ્ટાવ પરમાત્માનં સર્વેશં સર્વકામદમ્

શ્રીધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
કૃષ્ણં વિષ્ણું વાસુદેવં પરમાત્માનમીશ્વરમ્ ॥
ગોવિન્દં પરમાનન્દમેકમક્ષરમચ્યુતમ્

ગોપેશ્વરં ચ ગોપીશં ગોપં ગોરક્ષકં વિભુમ્ ॥
ગવામીશં ચ ગોષ્ઠસ્થં ગોવત્સપુચ્છધારિણમ્

ગોગોપગોપીમધ્યસ્થં પ્રધાનં પુરુષોત્તમમ્

ઇત્યુચ્ચાર્ય્ય સમુત્તિષ્ઠન્રત્નસિંહાસને વરે ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાંસ્તાન્સમ્ભાષ્ય સ ઉવાસ હ

ચતુર્વિશતિનામાનિ ધર્મવક્ત્રોદ્ગતાનિ ચ॥
યઃ પઠેત્પ્રાતરુત્થાય સ સુખી સર્વતો જયી

મૃત્યુકાલે હરેર્નામ તસ્ય સાધ્યં લભેદ્ ધુવમ્ ॥
સ યાત્યન્તે હરેઃ સ્થાનં હરિદાસ્યં ભવેદ્ધ્રુવમ્

નિત્યં ધર્મસ્તં ઘટતે નાધર્મે તદ્રતિર્ભવેત્ ॥
ચતુર્વર્ગ ફલં તસ્ય શશ્વત્કરગતં ભવેત્

તં દૃષ્ટ્વા સર્વપાપાનિ પલાયન્તે ભયેન ચ॥
ભયાનિ ચૈવ દુઃખાનિ વૈનતેયમિવોરગાઃ

ઇતિ બ્રહ્મવૈવર્ત્તે ધર્મકૃતં શ્રીકૃષ્ણસ્તોત્રમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ॥
આવિર્બભૂવ કન્યૈકા ધર્મસ્ય વામપાર્શ્વતઃ ॥
મૂર્ત્તિર્મૂર્તિમતી સાક્ષાદ્દ્વિતીયા કમલાલયા

આવિર્બભૂવ તત્પશ્ચાન્મુખતઃ પરમાત્મનઃ ॥
એકા દેવી શુક્લવર્ણા વીણાપુસ્તકધારિણી

કોટિપૂર્ણેન્દુશોભા ઢ્યા શરત્પઙ્કજલોચના ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાના રત્નભૂષણભૂષિતા

સસ્મિતા સુદતી શ્યામા સુન્દરીણાં ચ સુન્દરી ॥
શ્રેષ્ઠા શ્રુતીનાં શાસ્ત્રાણાં વિદુષાં જનની પરા

વાગધિષ્ઠાતૃદેવી સા કવીનામિષ્ટદેવતા ॥
શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપા ચ શાન્તરૂપા સરસ્વતી

ગોવિન્દપુરતઃ સ્થિત્વા જગૌ પ્રથમતઃ સુખમ્ ॥
તન્નામગુણકીર્તિં ચ વીણયા સા નનર્ત્ત ચ

કૃતાનિ યાનિ કર્માણિ કલ્પેકલ્પે યુગેયુગે ॥
તાનિ સર્વાણિ હરિણા તુષ્ટાવ સંપુટાંજલિઃ

સરસ્વત્યુવાચ ॥
રાસમણ્ડલમધ્યસ્થં રાસોલ્લાસસમુત્સુકમ્ ॥
રત્નસિંહાસનસ્થં ચ રત્નભૂષણભૂષિતમ્

રાસેશ્વરં રાસકરં વરં રાસેશ્વરીશ્વરમ્ ॥
રાસાધિષ્ઠાતૃદૈવં ચ વન્દે રાસવિનોદિનમ્

રાસાયાસપરિશ્રાન્તં રાસરાસવિહારિણમ્ ॥
રાસોત્સુકાનાં ગોપીનાં કાન્તં શાન્તં મનોહરમ્

પ્રણમ્ય ચ તમિત્યુક્ત્વા પ્રહૃષ્ટવદના સતી ॥
ઉવાસ સા સકામા ચ રત્નસિંહાસને વરે

ઇતિ વાણીકૃતં સ્તોત્રં પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત ॥
બુદ્ધિમાન્ધનવાન્સોઽપિ વિદ્યાવાન્પુત્રવાન્સદા

ઇતિ બ્રહ્મવૈવર્તે સરસ્વતીકૃતં શ્રીકૃષ્ણસ્તોત્રમ્ ॥
સૌતિરુવાચ॥
આવિર્બભૂવ મનસઃ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
એકા દેવી ગૌરવર્ણા રત્નાલંકારભૂષિતા

પીતવસ્ત્રપરીધાના સસ્મિતા નવયૌવના ॥
સર્વૈશ્વર્ય્યાધિદેવી સા સર્વસમ્પત્ફલપ્રદા ॥
સ્વર્ગે ચ સ્વર્ગલક્ષ્મીશ્ચ રાજલક્ષ્મીશ્ચ રાજસુ

સા હરેઃ પુરતઃ સ્થિત્વા પરમાત્માનમીશ્વરમ્ ॥
તુષ્ટાવ પ્રણતા સાધ્વી ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરા

મહાલક્ષ્મીરુવાચ ॥
સત્યસ્વરૂપં સત્યેશં સત્યબીજં સનાતનમ્ ॥
સત્યાધારં ચ સત્યજ્ઞં સત્યમૂલં નમામ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા શ્રીહરિં નત્વા સા ચોવાસ સુખાસને ॥
તપ્તકાંચનવર્ણાભા ભાસયન્તી દિશસ્ત્વિષા

આવિર્બભૂવ તત્પશ્ચાદ્ બુદ્ધેશ્ચ પરમાત્મનઃ ॥
સર્વાધિષ્ઠાતૃદેવી સા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી

તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા સૂર્ય્યકોટિસમપ્રભા ॥
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા શરત્પઙ્કજલોચના

રક્તવસ્ત્રપરીધાના રત્નાભરણભૂષિતા ॥
નિદ્રાતૃષ્ણા ક્ષુત્પિપાસા દયા શ્રદ્ધા ક્ષમાદિકાઃ

તાસાં ચ સર્વશક્તીનામીશાધિષ્ઠાતૃદેવતા ॥
ભયઙ્કરી શતભુજા દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની

આત્મનઃ શક્તિરૂપા સા જગતાં જનની પરા ॥
ત્રિશૂલશક્તિશાર્ઙ્ગં ચ ધનુઃખડ્ગશરાણિ ચ

શંખ ચક્રગદાપદ્મમક્ષમાલાં કમણ્ડલુમ્ ॥
વજ્રમઙ્કુશપાશં ચ ભુશુણ્ડીદણ્ડતોમરમ્

નારાયણાસ્ત્રં બ્રહ્માસ્ત્રં રૌદ્રં પાશુપતં તથા ॥
પાર્જ્જન્યં વારુણં વાહ્નં ગાન્ધર્વં બિભ્રતી સતી ॥
કૃષ્ણસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વા તુષ્ટાવ તં મુદાઽન્વિતા

પ્રકૃતિરુવાચ॥
અહં પ્રકૃતિરીશાના સર્વેશા સર્વરૂપિણી ॥
સર્વશક્તિસ્વરૂપા ચ મયા ચ શક્તિમજ્જગત્

ત્વયા સૃષ્ટા ન સ્વતન્ત્રા ત્વમેવ જગતાં પતિઃ ॥
ગતિશ્ચ પાતા સ્રષ્ટા ચ સંહર્ત્તા ચ પુનર્વિધિઃ

સ્રષ્ટું સ્રષ્ટા ચ સંહર્તું સંહર્તા વેધસા વિધિઃ ॥
પરમાનન્દરૂપં ત્વાં વન્દે ચાનન્દપૂર્વકમ્ ॥
ચક્ષુર્નિમેષકાલે ચ બ્રહ્મણઃ પતનં ભવેત્

તસ્ય પ્રભાવમતુલં વર્ણિતું કઃ ક્ષમો વિભો ॥
ભ્રૂભઙ્ગલીલામાત્રેણ વિષ્ણુકોટિં સૃજેત્તુ યઃ

ચરાચરાંશ્ચ વિશ્વેષુ દેવાન્બ્રહ્મપુરોગમાન્ ॥
મદ્વિધાઃ કતિ વા દેવીઃ સ્રષ્ટું શક્તશ્ચ લીલયા

પરિપૂર્ણતમં સ્વીડ્યં વન્દે ચાનન્દપૂર્વકમ્ ॥
મહાન્વિરાડ્ યત્કલાંશો વિશ્વસંખ્યાશ્રયો વિભો ॥
વન્દે ચાનન્દપૂર્વં તં પરમાત્માનમીશ્વરમ્

યં ચ સ્તોતુમશક્તાશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ॥
વેદા અહં ચ વાણી ચ વન્દે તં પ્રકૃતેઃ પરમ્

વેદાશ્ચ વિદુષાં શ્રેષ્ઠાઃ સ્તોતું શક્તાશ્ચ ન ક્ષમાઃ ॥
નિર્લક્ષ્યં કઃ ક્ષમઃ સ્તોતું તં નિરીહં નમામ્યહમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા સા દુર્ગા રત્નસિંહાસને વરે ॥
ઉવાસ નત્વા શ્રીકૃષ્ણં તુષ્ટુવુસ્તાં સુરેશ્વરાઃ

ઇતિ દુર્ગાકૃતં સ્તોત્રં કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
યઃ પઠેદર્ચ્ચનાકાલે સ જયી સર્વતઃ સુખી

દુર્ગા તસ્ય ગૃહં ત્યક્ત્વા નૈવ યાતિ કદાચન ॥
ભવાબ્ધૌ યશસા ભાતિ યાત્યન્તે શ્રીહરેઃ પુરમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે બ્રહ્મખણ્ડે સૌતિશૌનકસંવાદે સૃષ્ટિનિરૂપણે દુર્ગાસ્તોત્રં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ