બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 1.23

સૌતિરુવાચ ॥
સ્રષ્ટા સૃષ્ટિવિધાનેન નિયોજ્ય સર્વબાલકાન્ ॥
નારદં પ્રેરયામાસ સૃષ્ટિં કર્ત્તું ચ શૌનક

હિતં સત્યં વેદસારં પરિણામસુખાવહમ્ ॥
ઉવાચ નારદં બ્રહ્મા વેદવેદાઙ્ગપારગમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
એહિ વત્સ કુલશ્રેષ્ઠ નારદ પ્રાણવલ્લભ ॥
જ્ઞાનદીપશિખાજ્ઞાનતિમિરક્ષયકારક

પૂર્વેષામપિ વન્દ્યાનાં જનકઃ પરમો ગુરુઃ ॥
વિદ્યાદાતા મન્ત્રદાતા દ્વૌ સમૌ ચ પિતુઃ પરૌ

તવાહં જનકઃ પુત્ર વિદ્યાદાતા ચ પાલકઃ ॥
મમાજ્ઞયા ચ મત્પ્રીત્યા કુરુ દારપરિગ્રહમ્

સ ચ શિષ્યઃ સોઽપિ પુત્રો યશ્ચાજ્ઞાં પાલયેદ્ગુરોઃ ॥
ન ક્ષેમં તસ્ય મૂઢસ્ય યો ગુરોરવચસ્કરઃ

સ પણ્ડિતઃ સ ચ જ્ઞાની સ ક્ષેમી સ ચ પુણ્યવાન્ ॥
ગુરોવર્ચસ્કરો યો હિ ક્ષેમં તસ્ય પદે પદે ॥

સર્વેષામાશ્રમાણાં ચ પ્રધાનઃ પુણ્યવાન્ગૃહી॥
સ્ત્રીપુત્રપૌત્રયુક્તં ચ મન્દિરં તપસઃ ફલમ્

પિતરઃ પૂર્વકાલે ચ તિથિકાલે ચ દેવતાઃ ॥
સર્વે ગૃહસ્થમાયાન્તિ નિપાનમિવ ધેનવઃ

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં કુર્વન્તિ ગૃહિણઃ સદા ॥
ઇહ એતત્સુખં પુણ્યં સ્વર્ગભોગઃ પરત્ર ચ

જીવન્મુક્તો ગૃહસ્થશ્ચ સ્વધર્મપરિપાલકઃ ॥
યશસ્વી પુણ્યવાંશ્ચૈવ કીર્તિમાન્ધનવાન્સુખી

યશસ્વી કીર્તિમાન્યો હિ મૃતો જીવતિ સન્તતમ્ ॥
યશઃકીર્તિવિહીનો હિ જીવન્નપિ મૃતો હિ સઃ

બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
ઉવાચ વિનયં ભીતઃ શુષ્કણ્ઠૌષ્ઠતાલુકઃ

નારદ ઉવાચ॥
એકદા વાગ્વિરોધેન ચોભયોસ્તાતપુત્રયોઃ ॥
હાનિર્બભૂવ દૈવેન મહતી વાઽયશસ્કરી

મયા પ્રાપ્તં ચ ત્વચ્છાપાદ્ગાન્ધર્વં શૌદ્રમેવ ચ ॥
જન્મ કર્મ ચ મચ્છાપાત્ત્વમપૂજ્યો ભવે ભવ

બભૂવ શાપો મુક્તો મે કાલે તે ભવિતા વિધે ॥
દોષાય કલ્પતે શશ્વદ્વિરોધો ન ગુણાય ચ

સ પિતા સ ગુરુર્બન્ધુઃ સ પુત્રઃ સમધીશ્વરઃ ॥
યઃ શ્રીકૃષ્ણપાદપદ્મે દૃઢાં ભક્તિં ચ કારયેત્

અસદ્વર્ત્મનિ ચાજ્ઞાનાદ્ગચ્છન્તિ યદિ બાલકાઃ ॥
નિવર્ત્તયતિ તાનેવ સ પિતા કરુણાનિધિઃ

કારયિત્વા કૃષ્ણપાદે ભક્તિત્યાગં ચ યઃ પિતા ॥
અન્યસ્મિન્વિષયે પુત્રં સ કિં હન્તું પ્રવર્ત્તયેત્

દારગ્રહો હિ દુઃખાય કેવલં ન સુખાય ચ ॥
તપઃસ્વર્ગભક્તિમુક્તિકર્મણાં વ્યવધાયકઃ

યોષિતસ્ત્રિવિધા બ્રહ્મન્ગૃહિણાં મૂઢચેતસામ્ ॥
સાધ્વી ભોગ્યા ચ કુલટાસ્તાઃ સર્વાઃ સ્વાર્થતત્પરાઃ

પરલોકભિયા સાધ્વી તથેહ યશસાઽઽત્મનઃ ॥
કામસ્નેહાચ્ચ કુરુતે ભર્તુઃ સેવાં ચ સન્તતમ્

ભોગ્યા ભોગાર્થિની શશ્વત્કામસ્નેહેન કેવલમ્ ॥
કુરુતે કાન્તસેવા ચ ન ચ ભોગાદૃતે ક્ષણમ્

વસ્ત્રાલંકારસમ્ભોગસુસ્નિગ્ધાહારમુત્તમમ્ ॥
યાવત્પ્રાપ્નોતિ સા ભોગ્યા તાવચ્ચ વશગા પ્રિયા

કુલાઙ્ગારસમા નારી કુલટા કુલનાશિની ॥
કપટાત્કુરુતે સેવાં સ્વામિનો ન ચ ભક્તિતઃ

સદા પુંયોગમાશંસુર્મનસા મદનાતુરા॥
આહારાદધિકં જારં પ્રાર્થયન્તી નવં નવમ્

જારાર્થે સ્વપતિં તાત હન્તુમિચ્છતિ પુંશ્ચલી ॥
તસ્યાં યો વિશ્વસેન્મૂઢો જીવનં તસ્ય નિષ્ફલમ્

કથિતા યોષિતઃ સર્વા ઉત્તમાધમમધ્યમાઃ ॥
સ્વાત્મારામા વિજાનન્તિ મનસ્તાસાં ન પણ્ડિતાઃ

હૃદયં ક્ષુરધારાભં શરત્પદ્મોત્સવં મુખમ્ ॥
સુધાસમં સુમધુરં વચનં સ્વાર્થસિદ્ધયે

પ્રકોપે વિષતુલ્યં ચ વિશ્વાસે સર્વનાશનમ્ ॥
દુર્જ્ઞેયં તદભિપ્રાયં નિગૂઢં કર્મ કેવલમ્

સદા તાસામવિનયઃ પ્રબલં સાહસં પરમ્ ॥
દોષોત્કર્ષશ્છલોત્કર્ષઃ શશ્વન્માયા દુરત્યયા

પુંસશ્ચાષ્ટગુણઃ કામઃ શશ્વત્કામો જગદ્ગુરો ॥
આહારો દ્વિગુણો નિત્યં નૈષ્ઠુર્ય્યં ચ ચતુર્ગુણમ્

કોપઃ પુંસઃ ષડ્ગુણશ્ચ વ્યવસાયશ્ચ નિશ્ચિતમ્॥
યત્રેમે દોષનિવહાઃ કાઽઽસ્થા તત્ર પિતામહ

કા ક્રીડા કિં સુખં પુંસો વિણ્મૂત્રમલવેશ્મનિ॥
તેજઃ પ્રનષ્ટં સમ્ભોગે દિવાલાપે યશઃક્ષયઃ

ધનક્ષયોઽતિપ્રીતૌ ચાત્યાસક્તૌ ચ વપુઃક્ષયઃ॥
સાહિત્યે પૌરુષં નષ્ટં કલહે માનનાશનમ્ ॥
સર્વનાશશ્ચ વિશ્વાસે બ્રહ્મન્નારીષુ કિં સુખમ્

યાવદ્ધની ચ તેજસ્વી સશ્રીકો યોગ્યતાપરઃ ॥
પુમાન્નારીં વશીકર્તું સમર્થસ્તાવદેવ હિ

રોગિણં નિર્દ્ધનં વૃદ્ધં યોષિદ્વૈ પ્રેક્ષતેઽપ્રિયમ્ ॥
લોકાચારભયાત્તસ્મૈ દદાત્યાહારમલ્પકમ્

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં બ્રહ્મન્નાત્માગમો યથા ॥
સર્વં જાનાસિ સર્વજ્ઞ સ્વાત્મારામેશ્વરો ભવાન્

અનુગ્રહં કુરુ વિભો વિદાયં દેહિ સામ્પ્રતમ્ ॥
કૃષ્ણભક્તિં પ્રાર્થયામિ ત્વયિ કલ્પતરોઃ પરે

ઇત્યુક્ત્વા નારદસ્તત્ર ધૃત્વા તાતપદામ્બુજમ્ ॥
આજ્ઞાં યયાચે પિતરં ગન્તુ તપસિ મઙ્ગલે

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ॥
કૃત્વા પ્રદક્ષિણં નત્વા બ્રહ્માણં ગન્તુમુદ્યતઃ

ગચ્છન્તં તનયં દૃષ્ટ્વા વિધાતા જગતાં મુને ॥
રુરોદોચ્ચૈર્મુક્તકણ્ઠં મહાસાંસારિકો યથા

કરે ધૃત્વા સમાલિઙ્ગ્ય ચુચુમ્બ ચ પુનઃ પુનઃ ॥
ચિરં વક્ષસિ કૃત્વા ચ વાસયામાસ જાનુનિ

સ્વાત્મારામેશ્વરો બ્રહ્મા યોગીન્દ્રાણાં ગુરોર્ગુરુઃ ॥
ભેદ સોઢું ન શક્તોઽભૂદ્વિચ્છેદો દુઃસહો નૃણામ્

કાતરઃ પુત્રભેદેન મોહિતો વિષ્ચુમાયયા॥
શોકાર્ત્તો વક્તુમારેભે સુતં સમ્બોધ્ય શૌનક

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે બ્રહ્મખણ્ડે બ્રહ્મનારદસંવાદે ત્રયોવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ