બ્રહ્મસૂત્ર2 (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 73

પૂર્વપાદે બ્રહ્મોપાસકાનાં કાર્યબ્રહ્મપ્રાપ્તિરુક્તા, સંપ્રતિ તેષામૈશ્વર્યવિશેષં બ્રાહ્મલૌકિકં પાદસ્યોત્તરાર્ધેન પ્રપઞ્ચયિષ્યન્નાદાવભ્યર્હિતપરવિદ્યાપ્રાપ્યં નિર્વિશેષબ્રહ્મભાવમાહ- સંપદ્યાવિર્ભાવઃ સ્વેનશબ્દાત્ ।
નિર્ગુણવિદ્યાફલવાક્યમુદાહૃત્ય સ્વશબ્દસ્ય સ્વીયાગન્તુકરૂપસ્વાત્મરૂપવાચિત્વાભ્યાં સંશયમાહ- એવમિતિ ।
પૂર્વપક્ષે મોક્ષસ્ય સ્વર્ગાદવિશેષઃ, સિદ્ધાન્તે વિશેષ ઇતિ ફલં, તત્ર મોક્ષ આગન્તુકઃ, ફલત્વાત્સ્વર્ગવદિતિ ન્યાયોપેતયાભિનિષ્પત્તિશ્રુત્યા પૂર્વપક્ષમાહ- કિમિત્યાદિના ।
સ્વશબ્દશ્રુતિબાધિતો ન્યાયઃ અભિનિષ્પત્તિશ્ચ સાક્ષાત્કારવૃત્ત્યભિપ્રાયા બન્ધધ્વંસજન્મન્યૌપચારિક્વેવેતિ મત્વા સિદ્ધાન્તયતિ- એવમિતિ ।
મોક્ષસ્ય ફલત્વેન પ્રાપ્તાગન્તુકત્વનિરાસાર્થઃ સ્વશબ્દ ઇતિ યુક્તં સ્વીયવાચિત્વે ઽત્વનર્થકાનુવાદઃ સ્યાદિત્યર્થઃ

એન્દ્ બ્સ્ચોમ્_4,4.1.1
સ્તર્ત્ બ્સ્ચોમ્_4,4.1.2
કઃ પુનઃ વિશેષઃ પૂર્વાસુ અવસ્થાસુ ઇહ ચ સ્વરૂપ અનપાયસામ્યે સતિ ઇત્યત આહ -
મુક્તઃ પ્રતિજ્ઞાનાત્ । બ્બ્સ્_4,4.2 ।
યઃ અત્ર અભિનિષ્પદ્યત ઇતિ ઉક્તઃ સ સર્વબન્ધ વિનિર્મુક્તઃ શુદ્ધેન એવ આત્મના અવતિષ્ઠતે ।
પૂર્વત્ર તુ અન્ધો ભવતિ અપિ રોદિતિ ઇવ વિનાશમેવ અપીતો ભવતિ ઇતિ ચ અવસ્થાત્રય કલુષિતેન આત્મન ઇતિ અયં વિશેષઃ ।
કથં પુનઃ અવગમ્યતે મુક્તઃ અયમ્ ઇદાનીં ભવતિ ઇતિ - પ્રતિજ્ઞાનાત્ ઇત્યાહ ।
તથા હિ ઽએતં ત્વેવ તે ભૂયો ઽનુવ્યાખ્યાસ્યામિઽ (છા. 8.9.3, 8.10.4, 8.11.3) ઇતિ અવસ્થાત્રય દોષવિહીનમ્ આત્માનં વ્યાખ્યેયત્વેન પ્રતિજ્ઞાય ઽઅશરીરં વાવ સન્તં ન પ્રિયાપ્રિયે સ્પૃશતઃ (છા. 8.12.1) ઇતિ ચ ઉપન્યસ્ય ઽસ્વેન રૂપેણાભિનિષ્પદ્યતે સ ઉત્તમઃ પુરુષઃઽ (છા. 8.12.3) ઇતિ ચ ઉપસંહરતિ ।
તથા આખ્યાયિક ઉપક્રમે અપિ ઽય આત્માપહતપાપ્માઽ (છા. 8.7.1) ઇત્યાદિ મુક્ત આત્મવિષયમ્ એવ પ્રતિજ્ઞાનમ્ ।
ફલત્વપ્રસિદ્ધિઃ અપિ મોક્ષસ્ય બન્ધનિવૃત્તિમાત્ર અપેક્ષા ન અપૂર્વ ઉપજનન અપેક્ષા ।
યત્ અપિ અભિનિષ્પદ્યત ઇતિ ઉત્પત્તિપર્યાયત્વં તત્ અપિ પૂર્વ અવસ્થાપેક્ષં યથા રોગનિવૃત્તૌ અરોગઃઅભિનિષ્પદ્યત ઇતિ તદ્વત્ ।
તસ્માત્ અદોષઃ