બ્રહ્મસૂત્ર2 (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 65

fન્: પ્રયતો મ્રિયમાણસ્ય ।
વાઙ્મનસિ દર્શનાચ્છબ્ધાચ્ચ ।
જ્ઞાનફલોક્ત્યનન્તરમુપાસનફલં બ્રહ્મલોકસ્થં વક્તવ્યં તચ્ચાર્ચિરાદિમાર્ગપ્રાપ્યં, માર્ગપ્રાપ્તિશ્ચોત્ક્રાન્તિસાધ્યા તસ્માદુપાસ્તિફલક્ષિપ્તોત્ક્રાન્તિપાદસ્યાસ્ત્યાધ્યાયસંગતિઃ ।
યુક્તં ચાસ્ય પૂર્વપાદાનન્તર્યં જ્ઞાનફલોક્ત્યનન્તરં વક્તવ્યોપાસ્તિફલેનાક્ષિપ્તત્વાદિત્યાહ- અથેતિ ।
જ્ઞાનિન ઇવોપાસકસ્યાપ્યુત્ક્રાન્તિર્નેત્યત આહ- સમાનેતિ ।
વિદ્વાનુપાસકઃ, તસ્યાનુપાસકવદુત્ક્રાન્તિરસ્તિ, અજ્ઞત્વાદિતિ વક્ષ્યત ઇત્યર્થઃ ।
પ્રયતો મ્રિયમાણસ્યેત્યર્થઃ ।
વાક્પદસ્ય કરણભાવવ્યુત્પત્તિભ્યાં કરણતદ્વૃત્ત્યોર્લયભાનાત્સંશયઃ ।
પૂર્વપક્ષે કરણાનાં સ્વરૂપલયાન્મૃતમાત્રસ્ય મુક્તિઃ, સિદ્ધાન્તે તુ સંસારસિદ્ધિઃ ।
અનુપાદાને મનસિ વાચસ્તત્ત્વલયાયોગેન વ્યાપારમાત્રોપશમાદિતિ વિવેકઃ ।
સૂત્રે વૃત્તિપદાધ્યાહારઃ કથમિતિ શઙ્કતે- કથમિતિ ।
ઉત્તરત્ર હિ સૂત્રકૃત્તત્ત્વવિદ ઇન્દ્રિયાણાં સ્વરૂપલયં વક્ષ્યતિ તદ્બલાદિહાધ્યાહાર ઉચિતઃ ।
અજ્ઞસ્યાપિ ઇન્દ્રિયલયસામ્યે વક્ષ્યમાણવિશેષોક્ત્યયોગાદિતિ સમાધ્યર્થઃ ।
પ્રકૃતાવેવ વિકારલય ઇતિ ન્યાયવિરુદ્ધાર્થં શ્રુતિરપિ ન બ્રૂત ઇતિ સિદ્ધાન્તયતિ- અતત્પ્રકૃતિત્વાદિતિ ।
ન્યાયસ્ય નિરવકાશત્વાદ્બલીયસ્ત્વં શબ્દસ્ય તૂક્તિર્વાગિતિવ્યુત્પત્ત્યા લક્ષણયા વા સાવકાશત્વમિતિ દ્યોતયિતું શબ્દાચ્ચેત્યુક્તમ્

એન્દ્ બ્સ્ચોમ્_4,2.1.1
સ્તર્ત્ બ્સ્ચોમ્_4,2.1.2
અત એવ ચ સર્વાણ્યનુ । બ્બ્સ્_4,2.2 ।
ઽતસ્માદુપશાન્તતેજાઃ ।
પુનર્ભવમિન્દ્રિયૈર્મનસિ સંપદ્યમાનૈઃઽ (પ્રશ્ન. 3.9) ઇતિ અત્ર અવિશેષેણ સર્વેષામ્ એવ ઇન્દ્રિયાણાં મનસિ સંપત્તિઃ શ્રૂયતે ।
તત્ર અપિ અત એવ વાચ ઇવ ચક્ષુરાદીનામ્ અપિ સવૃત્તિકે મનસિ અવસ્થિતે વૃત્તિલોપદર્શનાત્ તત્ત્વપ્રલય અસંભવાત્ શબ્દ ઉપપત્તેઃ ચ વૃત્તિદ્વારેણ એવ સર્વાણિ ઇન્દ્રિયાણિ મનઃ અનુવર્તન્તે ।
સર્વેષાં કરણાનાં મનસિ ઉપસંહાર અવિશેષે સતિ વાચઃ પૃથક્ ગ્રહણં વાક્ મનસિ સંપદ્યત ઇતિ ઉદાહરણ અનુરોધેન