બ્રહ્મસૂત્ર2 (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 56

કર્માઙ્ગવિદ્યાપ્રસઙ્ગાદ્બ્રહ્મજ્ઞાનસ્ય કર્માઙ્ગત્વમાશઙ્ક્યાહ- પુરુષાર્થો ઽતઃ શબ્દાદિતિ બાદરાયણઃ ।
પૂર્વપાદે પરાપરવિદ્યાનાં ગુણોપસંહારોક્ત્યા સ્વરૂપં નિશ્ચિતમસ્મિન્પાદે તાસાં કર્માનઙ્ગતયા પુરુષાર્થહેતુત્વં નિરૂપ્યતે ।
તતો ઽઙ્ગાકાઙ્ક્ષાયાં યજ્ઞાદીનિ બહિરઙ્ગાનિ શમાદ્દીન્યન્તરઙ્ગાનિ ચ નિરૂપ્યન્ત ઇત્યેકવિદ્યાવિષયત્વં પાદયોઃ સંગતિઃ તત્રાદૌ તત્ત્વજ્ઞાનં વિષયીકૃત્ય વાદિવિપ્રતિપત્ત્યા સંશયમાહ- અથેતિ ।
પૂર્વપક્ષે જ્ઞાનકર્મણોરઙ્ગાઙ્ગિત્વેન સમુચ્ચયઃ ।
સિદ્ધાન્તે કેવલજ્ઞાનાન્મુક્તિરિતિ ફલભેદઃ ।
ઽય આત્મેતિઽપ્રજાપત્યુક્તબ્રહ્મવિદ્યાયાં લોકાદિકં સગુણવિદ્યાફલં મોક્ષાનન્દે ઽન્તર્ભાવાભિપ્રાયેણોક્તમિતિ મન્તવ્યમ્

એન્દ્ બ્સ્ચોમ્_3,4.1.1
સ્તર્ત્ બ્સ્ચોમ્_3,4.1.2
અથાત્ર પ્રત્યવતિષ્ઠતે -
શેષત્વાત્પુરુષાર્થવાદો યથાન્યેષ્વ્ ઇતિ જૈમિનિઃ । બ્બ્સ્_3,4.2 ।
કર્તૃત્વમાત્મનઃ કર્મશેષત્વાત્તદ્વિજ્ઞાનમપિ વ્રીહિપ્રોક્ષણાદિવદ્વિષયદ્વારેણ કર્મસંબન્ધ્યેવેત્યતસ્તસ્મિન્નવગતપ્રયોજન આત્મજ્ઞાને યા ફલશ્રુતિઃ સાર્થવાદ ઇતિ જૈમિનિરાચાર્યો મન્યતે યથાન્યેષુ દ્રવ્યસંસ્કારકર્મસુ ઽયસ્ય પર્ણમયી જુહૂર્ભવતિ ન સ પાપં શ્લોકં શૃણોતિ ।
યદઙ્ કે ચક્ષુરેવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ ક્તે ।
યત્પ્રયાજાનુયાજા ઇજ્યન્તે વર્મ વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે કર્મ યજમાનસ્ય ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈઽ ઇત્યેવઞ્જાતીયકા ફલશ્રુતિરર્થવાદઃ ।
તદ્વત્ ।
કથં પુનરસ્યાનરભ્યાધીતસ્યાત્મજ્ઞાનસ્ય પ્રકરણાદીનામન્યતમેનાપિ હેતુના વિના ક્રતુપ્રવેશ આશઙ્ક્યતે ।
કર્તૃદ્વારેણ વાક્યાત્તદ્વિજ્ઞાનસ્ય ક્રતુસંબન્ધ ઇતિ ચેત્ ।
ન ।
વાક્યાત્તદ્વિનિયોગાનુપપત્તેઃ ।
અવ્યભિચારિણા હિ કેનચિદ્દ્વારેણાનારભ્યાધીતાનામપિ વાક્યનિમિત્તઃ ક્રતુસંબન્ધો ઽવકલ્પતે ।
કર્તા તુ વ્યભિચારિ દ્વારં લોકિકવૈદિકકર્મસાધારણ્યાત્ ।
તસ્માન્ન તદ્દ્વારેણાત્મજ્ઞાનસ્ય ક્રતુસંબન્ધસિદ્ધિરિતિ ।
ન ।
વ્યતિરેકવિજ્ઞાનસ્ય વૈદિકેભ્યઃ કર્મભ્યો ઽન્યત્રાનુપયોગાત્ ।
નહિ દેહવ્યતિરિક્તાત્મજ્ઞાનં લોકિકેષુ કર્મસૂપયુજ્યતે ।
સર્વથા દૃષ્ટાર્થપ્રવૃત્ત્યુપપત્તેઃ ।
વૈદિકેષુ તુ દેહપાતોત્તરકાલફલેષુ દેહવ્યતિરિક્તાત્મજ્ઞાનમન્તરેણ પ્રવૃત્તિર્નોપપદ્યત ઇત્યુપયુજ્યતે વ્યતિરેકવિજ્ઞાનમ્ ।
નન્વપહતપાપ્મત્વાદિવિશેષણાદસંસાર્યાત્મવિષયમૌપનિષદં દર્શનં ન પ્રવૃત્ત્યઙ્ગં સ્યાત્ ।
ન ।
પ્રિયાદિસંસૂચિતસ્ય સંસારિણ એવાત્મનો દ્રષ્ટવ્યત્વેનોપદેશાત્ ।
અપહતપાપ્મત્વાદિ વિશેષણં તુ સ્તુત્યર્થં ભવિષ્યતિ ।
નનુ તત્ર તત્ર પ્રસીધિતમેતદધિકમસંસારિ બ્રહ્મ જગત્કારણં તદેવ ચ સંસારિણ આત્મનઃ પારમાર્થિકં સ્વરૂપમુપનિષત્સૂપદિશ્યત ઇતિ ।
સત્યં પ્રસાદિતં તસ્યૈવ તુ સ્થૂણાનિખનનવત્ફલદ્વારેણાક્ષેપસમાધાને ક્રિયેતે દાર્ઢ્યાય