બ્રાહ્મસ્ફુટસિદ્ધાન્ત · અધ્યાય 19

દૃષ્ટ્વા દિન-%અર્ધ-ઘટિકા યસ્ અર્ક-જ્ઞસ્ અક્ષ-અંશકાન્ વિજાનાતિ।
ઉદય-અન્તર-ઘટિકાભિસ્ જ્ઞાતાત્ જ્ઞેયમ્ સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

અસ્ત-અન્તર-ઘટિકાભિસ્ યસ્ જ્ઞાતાત્ જ્ઞેયમ્ આનયતિ તસ્ત્માત્।
મધ્ય-ગતિમ્ યુગ-ભ-ગણાન્ આનયતિ તતસ્ સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

આનયતિ યસ્ તમસ્-રવિ-શશ-અઙ્ક-માનાનિ દીપક-શિખ-ઔચ્ચ્યાત્।
શઙ્કુ-તલ-અન્તર-ભૂમિ-જ્ઞાને છાયામ્ સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

ઇષ્ટ-ગૃહ-ઔચ્ચ્ય-જ્ઞસ્ યસ્ તદ્-અન્તર-જ્ઞસ્ નિરીક્ષ્યતે તુ જલે।
ગૃહ-ભિત્તિ-અગ્રમ્ દર્શયતિ દર્પણે વા સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

છાયા-%દ્વિતીય-ભા-અગ્ર-અન્તર-વિજ્ઞાનેન વેત્તિ દીપ-ઔચ્યમ્।
શઙ્કુ-છાયા-જ્ઞસ્ વા ભૂમેસ્ છાયામ્ સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

દૃષ્ટ્વા ગૃહ-તલ-અન્તર-જાલભોસ્ દૃષ્ટ્વા અગ્રમ્ ગૃહસ્ય ભૂમિ-જ્ઞસ્।
વેત્તિ ગૃહ-ઔચ્ચ્યમ્ દૃષ્ટ્વા તૈલ-સ્થમ્ વા સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

વીક્ષ્ય ગૃહ-અગ્રમ્ સલિલે પ્રસાર્ય સલિલમ્ પુનર્ સ્વ-ભૂ-જ્ઞાને।
આનયતિ જલાત્ ભૂમિમ્ ગૃહસ્ય વા ઔચ્ચ્યમ્ સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

જ્ઞાતૈસ્ છાયા-પુરુષૈસ્ વિજ્ઞાતે તોય-કુડ્યયોસ્ વિવરે।
કુડ્યે અર્ક-તેજસસ્ યસ્ વેત્તિ આરૂઢિમ્ સસ્ તન્ત્ર-જ્ઞસ્॥

ઇષ્ટ-દિવસ-%અર્ધ-ઘટિકા ઘટિકા-%પઞ્ચદશ-અન્તર-પ્રાણાસ્।
તદ્-દિવસ-ચર-પ્રાણાસ્ તૈસ્ અક્ષમ્ સાધયેત્ પ્રાક્-વત્॥

જ્ઞાત-જ્ઞેય-ગ્રહયોસ્ ઉદય-અન્તર-નાડિકાભિસ્ અધિક-ઊનસ્।
ઉદયૈસ્ જ્ઞાતસ્ જ્ઞાતાત્ જ્ઞેયસ્ પ્રાક્-અપરયોસ્ જ્ઞેયસ્॥

જ્ઞાતસ્ સ-ભ-%અર્ધસ્ ઉદયૈસ્ અસ્ત-અન્તર-નાડિકાભિસ્ અધિક-ઊનસ્।
જ્ઞાતાત્ પૂર્વ-અપરયોસ્ જ્ઞેયસ્ ભ-%અર્ધ-ઊનકે જ્ઞેયસ્॥

જ્ઞાતમ્ કૃત્વા મધ્યમ્ ભૂયસ્ અન્ય-દિને તદ્-અન્તરમ્ ભુક્તિસ્।
ત્રૈરાશિકેન ભુક્ત્યા કલ્પ-ગ્રહ-મણ્ડલ-આનયનમ્॥

સ્થિતિ-%અર્ધાત્ વિપરીતમ્ તમસ્-પ્રમાણમ્ સ્ફુટમ્ ગ્રહણે।
માન-ઉદયાત્ રવિ-ઇન્દ્વોસ્ ઘટિકા-અવયવેન ભ-ઉદય-તસ્॥

દીપ-તલ-શઙ્કુ-તલયોસ્ અન્તરમ્ ઇષ્ટ-પ્રમાણ-શઙ્કુ-ગુણમ્।
દીપ-શિખ-ઔચ્ચ્યાત્ શઙ્કુમ્ વિશોધ્ય શેષ-ઉદ્ધૃતમ્ છાયા॥

શઙ્કુ-અન્તરેણ ગુણિતા છાયા છાયા-અન્તરેણ ભક્તા ભૂસ્ ।
સ-છાયા શઙ્કુ-ગુણા દીપ-ઔચ્ચ્યમ્ છાયયા ભક્તા॥

જ્ઞાત્વા શઙ્કુ-છાયામ્ અનુપાતાત્ સાધયેત્ સમુચ્છ્રાયાન્।
ગૃહ-ચૈત્ય-તરુ-નગાનામ્ ઔચ્ચ્યમ્ વિજ્ઞાય વા છાયામ્॥

યુત-દૃષ્ટિ-ગૃહ-ઔચ્ચ્ય-હૃતા હિ અન્તર-ભૂમિસ્ દૃક્-ઔચ્ચ્ય-સઙ્ગુણિતા॥
ફલ-ભૂસ્ ન્યસ્તે તોયે પ્રતિ-રૂપ-અગ્રમ્ ગૃહસ્ય નરાત્॥

ગૃહ-પુરુષ-અન્તર-સલિલે વીક્ષ્ય ગૃહ-અગ્રમ્ દૃક્-ઔચ્ચ્ય-સઙ્ગુણિતમ્।
ગૃહ-તોય-અન્તરમ્ ઔચ્ચ્યમ્ ગૃહસ્ય નૃ-જલ-અન્તરેણ હૃતમ્॥

%પ્રથમ-%દ્વિતીય-નૃ-જલ-અન્તર-અન્તરેણ ઉદ્ધૃતા જલ-અપસૃતિસ્।
દૃષ્ટિ-ઔચ્ચ્ય-ગુણા ઉચ્છ્રાયસ્ તોયાત્ નૃ-જલ-અન્તર-ગુણા ભૂસ્॥

છાયા-પુરુષ-છિન્નમ્ જલ-કુડ્ય-અન્તરમ્ અવાપ્તમ્ આરૂઢિસ્।
અધ્યાયસ્ %વિંશતિ-આર્યાણામ્ %એકોનવિંશસ્ અયમ્॥