બ્રાહ્મસ્ફુટસિદ્ધાન્ત · અધ્યાય 20

ઋગ્વર્ગઃ પર્યાયઃ સમૂહયોગાવયુક્ષુ યુગ્મેષુ।
સોયાઃ પ્રાગ્વત્પ્રાપ્તાદાશ્ચતુષ્કકાઃ શેષયુક્ત્યોન્ત્યઃ॥

એકાદિયુતવિહીનાવાદ્યન્તૌ તદ્વિપર્યયૌ યાવત્।
વર્ગાદિષુ વિષમયુજાં ક્રમોત્ક્રમાદ્વર્ધયેત્પાદાન્॥

એકૈકેન દ્વ્યાદ્વ્યાઃ સોપ્પપ્પધિકેષુ તત્પ્રતિષ્ઠેષુ।
વર્ગાદિરભીષ્ટાન્તઃ પ્રસ્તારો ભવતિ યવમધ્યઃ॥

સૂનોન્ત્યો દ્વિપદાગ્રં ત્રિપદાદ્યાનામધઃ પૃથક્ સંખ્યા।
તચ્છોધ્યો વ્યેકઃ પૃથગ્ન્તાદ્રૂપમૂર્ધ્વયુતમ્॥

યાવત્ પાદાવ્યેકાગચ્છાદ્વર્ણેષ્વથૈકવૃદ્ધેષુ।
રૂપાદ્યુતઘાતે વર્ગાદ્યાનાં પરા સંખ્યા॥

રૂપાધિકપાદાર્ધેવિષમેષૂર્ધ્વઃ સમેષુ પાદાર્ધે।
અર્ધાદ્વિગુણાવ્યેકાંયુલાન્યધસ્તસ્ય સર્વેષામ્॥

માધ્યૈસ્ તથાર્ધહીનૈઃ ક્રમપાદૈર્ વ્યસ્તતુલ્યપાદાદ્યઃ।
વિષમેરવ્યેકં મધ્યે પ્રોહ્યાદ્યાન્યતઃ કુર્યાત્॥

સૈકક્રમતુલ્યાદ્યૈર્ ન્યાસોઽભ્યધિકો વિશોધિતશ્ ચાધઃ।
સંખ્યૈક્યં તાદૃક્ યાદૃક્ પ્રથમસ્ ત્રિરહિતો નષ્ટે॥

માધ્યૈઃ કૃતૈશ્ ચ દલિતૈઃ સમસંખ્યાયાં ક્રમોત્ક્રમાત્ ક્ષેપ્પમ્।
વિષમાયાં વ્યેકાયાં દલમ્ ક્રમાદ્ ઉત્ત્ક્રમાત્ સૈકમ્॥

સમસંખ્યાયાં સોપાનક્રમોત્ક્રમાભ્યાં તથૈવ વિષમાભ્યામ્।
કલ્પ્યા પચિતે દૃષ્ટે પ્રથમઃ શેષાક્ષરાણ્યન્તે॥

સમદલસમવિષમાણાં સંખ્યાપાદાર્ધસર્વકલ્પવધઃ।
સ્વાદ્યવધોઽન્યૈઃ પાદૈઃ સ્વપરસ્ય પ્રાગ્વધઃ સૈકૈઃ॥

આદ્યાદનન્તરોઽધઃ કલ્પ્પોઽન્યતુલ્યમાદ્યઃ પ્રાક્।
ન્યાસો વર્ગોઽન્યોનઃ પ્રસ્તારોઽર્ધસમવિષમાણામ્॥

નષ્ટેન્ત્યાત્ સ્વાધસ્થોનકલ્પઘાતોઽર્ધતુલ્યવિષમાણામ્।
વ્યેકઃ પૃથક્ સ્વવર્ગોદ્ધૃતઃ ફલં તુલ્યકલ્યાનામ્॥

ઉદ્દિષ્ટે કલ્પહૃતેઽતીતૈઃ પ્રથમઃ ફલે સરૂપે ઽન્યઃ।
અસકૃદ્વર્ગાંશયુતે સૈકે વાર્ધસમવિષમાણામ્॥

કપેષુ પૃથક્ ગુરુલઘુસંખ્યૈકાદિભાજિતા પ્રાગ્વત્।
વિષમેષ્વાદ્યલઘૂનો લઘુભિર્ મેરુઃ સમાદીનામ્॥

એકદ્વિતયોઃ પરતો દ્વિસંગુણોઽનન્તરાદ્વિરૂપોઽધઃ।
વર્ગધરાદ્યોનોદલસમવિષમાણાં ધ્વજો લઘુભિઃ॥

લઘુસંખ્યા પદદલિતા પરતોઽધોઽધશ્ ચ શુધ્યતિ હૃતા યૈઃ।
દ્વિગુણાન્તૈઃ શુદ્ધૈર્ વર્ગપરૈર્ મન્દરો લઘુભિઃ॥

કૃત્વાધોઽધઃ કલ્પ્યાન્યેકાદ્યેકોત્તરાનધસ્તેષામ્।
સ્વાત્ પરતોઽન્યૈક્યમ્ અધઃ પ્રસ્તારાદ્ ઉક્તવદ્ ઇહાદ્યૈઃ॥

ગુરુષષ્ટ્યેકાનિઘટીદ્વિગુણાન્યેકાંગુલાનિ સંખ્યા સ્યાત્।
દ્રાવિંશતિર્ આર્યાણાં છન્દશ્ચિત્યુત્તરોઽધ્યાયઃ॥
ઇતિ શ્રી-બ્રાહ્મસ્ફુટ-સિદ્ધાન્તે છન્દશ્ચિત્યુત્તરાધ્યાયો વિંશતિતમઃ॥