બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.8

ઇતિ બ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણે ઉત્તરભાગે હયગ્રીવાગસ્ત્યસંવાદે લલિતોપાખ્યાને સ્તેયપાનકથનં નામ સપ્તમો ઽધ્યાયઃ
ઇન્દ્ર ઉવાચ
અગમ્યાગમનં કિં વા કો દોષઃ કા ચ નિષ્કૃતિઃ ।
એતન્મે મુનિશાર્દૂલ વિસ્તરાદ્વક્તુમર્હસિ

બૃહસ્પતિરુવાચ
અગમ્યાગમનં નામ માતૃસ્વસૃગુરુસ્ત્રિયઃ ।
માતુલસ્ય પ્રિયા ચેતિ ગત્વેમા નાસ્તિ નિષ્કૃતિઃ

માતૃસઙ્ગે તુ યદઘં તદેવ સ્વસૃસઙ્ગમે ।
ગુરુસ્ત્રીસંગમે તદ્વદ્ગુરવો બહવઃ સ્મૃતાઃ

બ્રહ્મોપદેશમારભ્ય યાવદ્વેદાન્તદર્શનમ્ ।
એકેન વક્ષ્યતે યેન સ મહાગુરુરુચ્યતે

બ્રહ્મોપદેશમેકત્ર વેદશાસ્ત્રાણ્યથૈકતઃ ।
આચાર્યઃ સ તુ વિજ્ઞેયસ્તદેકૈકાસ્તુ દેશિકાઃ

ગુરોરાત્માન્તમેવ સ્યાદાયાર્યસ્ય પ્રિયાગમે ।
દ્વાદશાબ્દં ચરેત્કૃચ્છ3મેકૈકં તુ ષડબ્દતઃ

માતુલસ્ય પ્રિયાં ગત્વા ષડબ્દં કૃચ્છ્રમાચરેત્ ।
બ્રાહ્મણસ્તુ સજાતીયાં પ્રમદાં યદિ ગચ્છતિ

ઉપોષિતસ્ત્રિરાત્રં તુ પ્રાણાયામશતં ચરેત્ ।
કુલટાં તુ સજાતીયાં ત્રિરાત્રેણ વિશુધ્યતિ

પઞ્ચાહાત્ક્ષત્રિયાઙ્ગત્વા સપ્તાહા દ્વૈશ્યજામપિ ।
ચક્રીકિરાતકૈવર્તકર્મકારાદિયોષિતઃ

શુદ્ધિઃ સ્યાદ્દ્વાદશાહેન ધરાશક્ત્યર્ચનેન ચ ।
અનન્ત્યજાં બ્રાહ્મણો ગત્વા પ્રમાદાદબ્દતઃ શુચિઃ

દેવદાસી બ્રહ્મદાસી સ્વતન્ત્રાશૂદ્રદાસિકા ।
દાસી ચતુર્વિધા પ્રોક્તા દ્વે ચાદ્યે ક્ષત્રિયાસમે

અન્યાવેશ્યાઙ્ગનાતુલ્યા તદન્યા હીનજાતિવત્ ।
આત્મદાસીં દ્વિજો મોહાદુક્તાર્થે દોષમાપ્નુયાત્

સ્વસ્ત્રીમૃતુમતીં ગત્વા પ્રાજાપત્યં ચરેદ્વ્રતમ્ ।
દ્વિગુણેન પરાં નારીં ચતુર્ભિઃ ક્ષત્રિયાઙ્ગનામ્

અષ્ટભિર્વૈશ્યનારીં ચ શૂદ્રાં ષૌડશભિસ્તથા ।
દ્વાત્રિંશતા સંકરજાં વેશ્યાં શૂદ્રામિવાચરેત્

રજસ્વલાં તુ યો ભાર્યાં મોહતો ગન્તુમિચ્છતિ ।
સ્નાત્વાન્યવસ્ત્રસંયુક્તમુક્તાર્થેનૈવ શુધ્યતિ

ઉપોષ્ય તચ્છેષદિનં સ્નાત્વા કર્મ સમાચરેત્ ।
તથૈવાન્યાઙ્ગનાં ગત્વા તદુક્તાર્થં સમાચરેત્

પિત્રોરનુજ્ઞયા કન્યાં યો ગચ્છેદ્વિધિના વિના ।
ત્રિરાત્રોપોષણાચ્છુદ્ધિસ્તામેવોદ્વાહયેત્તદા

કન્યાં દત્ત્વા તુ યો ઽન્યસ્મૈ દત્તા યશ્ચાનુયચ્છતિ ।
પિત્રોરનુજ્ઞયા પાદદિનાર્ધેન વિશુધ્યતિ

જ્ઞાતઃ પિતૃભ્યાં યો માસં કન્યાભાવે તુ ગચ્છતિ ।
વૃષલઃ સ તુ વિજ્ઞેયઃ સર્વકર્મબહિષ્કૃતઃ

જ્ઞાતઃ પિતૃભ્યાં યો ગત્વા પરોઢાં તદ્વિનાશને ।
વિધવા જાયતે નેયં પૂર્વગન્તારમાપ્નુયાત્

અનુગ્રહાદ્દ્વિજાતીનામુદ્વાહવિધિના તથા ।
ત્યાગકર્માણિ કુર્વીત શ્રૌતસ્માર્તાદિકાનિ ચ

આદાવુદ્વાહિતા વાપિ તદ્વિનાશે ઽન્યદઃ પિતા ।
ભોગેચ્છોઃ સાધનં સા તુ ન યેગ્યાખિલકર્મસુ

બ્રહ્માદિપિપીલકાન્તં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
પઞ્ચભૂતાત્મકં પ્રોક્તં ચતુર્વાસનયાન્વિતમ્

જન્માદ્યાહારમથનનિદ્રાભીત્યશ્ચ સર્વદા ।
આહારેણ વિના જન્તુર્નાહારો મદનાત્સ્મૃતઃ

દુસ્તરો મદનસ્તસ્માત્સર્વેષાં પ્રાણિનામપિ ।
પુન્નારીરૂપવત્કૃત્વા મદનનેનૈવ વિશ્વસૃક્

પ્રવૃત્તિમકરોદાદૌ સૃષ્ટિસ્થિતિલયાત્મિકામ્ ।
તત્પ્રવૃત્ત્યા પ્રવર્તન્તે તન્નિવૃત્ત્યાક્ષયાં ગતિમ્

પ્રવૃત્ત્યૈવ યથા મુક્તિં પ્રાપ્નુયુર્યે ન ધીયુતાઃ ।
તદ્રહસ્યં તદોપાયં શૃણુ વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્

સર્વાત્મકો વાસુદેવઃ પુરુષસ્તુ પુરાતનઃ ।
ઇયં હિ મૂલપ્રકૃતિર્લક્ષ્મીઃ સર્વજગત્પ્રસૂઃ

પઞ્ચાપઞ્ચાત્મતૃપ્ત્યર્થં મથનં ક્રિયતેતરામ્ ।
એવં મન્ત્રાનુભાવાત્સ્યાન્મથનં ક્રિયતે યદિ

તાવુભૌ મન્ત્રકર્માણૌ ન દોષો વિદ્યતે તયોઃ

તપોબલવતામેતત્કેવલાનામધોગતિઃ ।
સ્વસ્ત્રીવિષય એવેદં તયોરપિ વિધેર્બલાત્

પરસ્પરાત્મ્યૈક્યહૃદોર્દેવ્યા ભક્ત્યાર્દ્રચેતસોઃ ।
તયોરપિ મનાક્ચેન્ન નિષિદ્ધદિવસેષ્વઘમ્

ઇયમંબા જગદ્ધાત્રી પુરુષો ઽયં સદાશિવઃ ।
પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વાનાં પ્રીતયે મથ્યતે ઽધુના

એતન્મન્ત્રાનુભાવાચ્ચ મથનં ક્રિયતે યદિ ।
તાવુભૌ પુણ્યકર્માણૌ ન દોષો વિદ્યતે તયોઃ

ઇદં ચ શૃણુ દેવેન્દ્ર રહસ્યં પરમં મહત્ ।
સર્વેષામેવ પાપાનાં યૌગપદ્યેન નાશનમ્

ભક્તિશ્રદ્ધાસમાયુક્તઃ સ્નાત્વાન્તર્જલસંસ્થિતઃ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ જપેત્પઞ્ચદશાક્ષરીમ્

આરાધ્ય ચ પરાં શક્તિં મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ ।
તેન નશ્યન્તિ પાપાનિ કલ્પકોટિકૃતાન્યપિ ।
સર્વાપદ્ભ્યો વિમુચ્યેત સર્વાભીષ્ટં ચ વિન્દતિ

ઇન્દ્ર ઉવાચ
ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ સર્વભૂતહિતે રત ।
સંયોગજસ્ય પાપસ્ય વિશેષં વક્તુમર્હસિ

બૃહસ્પતિરુવાચ
સંયોગજં તુ યત્પાપં તચ્ચતુર્ધા નિગદ્યતે ।
કર્તા પ્રધાનઃ સહકૃન્નિમિત્તો ઽનુમતઃ ક્રમાત્

ક્રમાદ્દશાંશતો ઽઘં સ્યાચ્છુદ્ધિઃ પૂર્વોક્તમાર્ગતઃ

મદ્યં કલઞ્જં નિર્યાસં છત્રાકં ગૃઞ્જનં તથા ।
લશુનં ચ કલિઙ્ગં ચ મહાકોશાતકીં તથા

બિંબીં ચ કવકં ચૈવ હસ્તિનીં શિશુલંબિકામ્ ।
ઔદુંબરં ચ વાર્તાકં કતકં બિલ્વમલ્લિકા

ક્રમાદ્દશગુણં ન્યૂનમઘમેષાં વિનિર્દિશેત્ ।
પુરગ્રામાઙ્ગવૈશ્યાઙ્ગવેશ્યોપાયનવિક્રયી

સેવકઃ પુરસંસ્થશ્ચ કુગ્રામસ્થો ઽભિશસ્તકઃ ।
વૈદ્યો વૈખાનસઃ શૈવો નારીજીવો ઽન્નવિક્રયી

શસ્ત્રજીવી પરિવ્રાટ્ ચ વૈદિકાચારનિન્દકઃ ।
ક્રમાદ્દશગુણાન્ન્યૂનમેષામન્નાદને ભવેત્

સ્વતન્ત્રં તૈલકૢપ્તં તુ હ્યુક્તાર્થં પાપમાદિશેત્ ।
તૈરેવ દૃષ્ટં તદ્ભુક્તમુક્તપાપં વિનિર્દિશેત્

બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં ચૈવ સશૂદ્રાણાં યથૌદનમ્ ।
તૈલપક્વમદૃષ્ટં ચ ભુઞ્જન્પાદમઘં ભવેત્

દ્વિજાત્મદાસીકૢપ્તં ચ તયા દૃષ્ટે તદર્ધકે ।
વેશ્યાયાસ્તુ ત્રિપાદં સ્યાત્તથા દૃષ્ટે તદોદને

શૂદ્રાવત્સ્યાત્તુ ગોપાન્નં વિના ગવ્યચતુષ્ટયમ્ ।
તૈલાજ્યગુડસંયુક્તં પક્વં વૈશ્યાન્ન દુષ્યતિ

વૈશ્યાવદ્બ્રાહ્મણી ભ્રષ્ટા તયા દૃષ્ટેન કિઞ્ચન

બ્રુવસ્યાન્નં દ્વિજો ભુક્ત્વા પ્રાણાયામશતં ચરેત્ ।
અથવાન્તર્જલે જપ્ત્વાદ્રુપદાં વા ત્રિવારકમ્

ઇદં વિષ્ણુસ્ત્ર્યંબકં વા ત્થૈવાન્તર્જલે જપેત્ ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં તતઃ પાપાદ્વિશુધ્યતિ

અથવા પ્રોક્ષયેદન્નમબ્લિઙ્ગૈઃ પાવમાનિકૈઃ ।
અન્નસૂક્તં જપિત્વા તુ ભૃગુર્વૈ વારુણીતિ ચ

બ્રહ્માર્પણમિતિ શ્લોકં જપ્ત્વા નિયમમાશ્રિતઃ ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં તતઃ શુદ્ધો ભવિષ્યતિ

સ્ત્રી ભુક્ત્વા તુ બ્રુવાદ્યન્નમેકાદ્યાન્ભોજયે દ્દ્વિજાન્ ।
આપદિ બ્રાહ્મણો હ્યેષામન્નં ભુક્ત્વા ન દોષભાક્

ઇદં વિષ્ણુરિતિ મન્ત્રેણ સપ્તવારાભિમન્ત્રિતમ્ ।
સો ઽહંભાવેન તદ્ધ્યાત્વા ભુક્ત્વા દોષૈર્ન લિપ્યતે

અથવા શઙ્કરં ધ્યાયઞ્જપ્ત્વા ત્રૈય્યંબકં મનુમ્ ।
સો ઽહંભાવેન તજ્જ્ઞાનાન્ન દોષૈઃ પ્રવિલિપ્યતે

ઇદં રહસ્યં દેવેન્દ્ર શૃણુષ્વ વચનં મમ ।
ધ્યાત્વા દેવીં પરાં શક્તિં જપ્ત્વા પઞ્ચદશાક્ષરીમ્

તન્નિવેદિતબુદ્ધ્યાદૌ યો ઽશ્નાતિ પ્રત્યહં દ્વિજઃ ।
નાસ્યાન્નદોષજં કિઞ્ચિન્ન દારિદ્રયભયં તથા

ન વ્યાધિજં ભયં તસ્ય ન ચ શત્રુભયં તથા ।
જપતો મુક્તિરેવાસ્ય સદા સર્વત્ર મઙ્ગલમ્

એષ તે કથિતઃ શક્ર પાપાનામપિ વિસ્તરઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં તથા તેષાં કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ