બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.7

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે ઉત્તરભાગે હયગ્રીવાગસ્ત્યસંવાદે લલિતોપાખ્યાને હિંસાદ્યસ્વરૂપકથનં નામ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ
ઇન્દ્ર ઉવાચ
ભગવન્સર્વમાખ્યાતં હિંસાદ્યસ્ય તુ લક્ષણમ્ ।
સ્તેયસ્ય લક્ષણં કિં વા તન્મે વિસ્તરતો વદ

બૃહસ્પતિરુવાચ
પાપાનામધિકં પાપં હનનં જીવજાતિનામ્ ।
એતસ્માદધિકં પાપં વિશ્વસ્તે શરણં ગતે

વિશ્વસ્ય હત્વા પાપિષ્ઠં શૂદ્રં વાપ્યન્ત્યજાતિજમ્ ।
બ્રહ્મહત્યાધિકં પાપં તસ્માન્નાસ્ત્યસ્ય નિષ્કૃતિઃ

બ્રહ્મજ્ઞસ્ય દરિદ્રસ્ય કૃચ્છ્રાર્જિતધનસ્ય ચ ।
બહુપુત્રકલત્રસ્ય તેન જીવિતુમિચ્છતઃ ।
તદ્દ્રવ્યસ્તેયદોષસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે

વિશ્વસ્તદ્રવ્યહરણં તસ્યાપ્યધિકમુચ્યતે ।
વિશ્વસ્તે વાપ્યવિશ્વસ્તે ન દરિદ્રધનં હરેત્

તતો દેવદ્વિજાતીનાં હેમરત્નાપહારકમ્ ।
યો હન્યાદવિચારેણ સો ઽશ્વમેધફલં લભેત્

ગુરુદેવદ્વિજસુહૃત્પુત્રસ્વાત્મસુખેષુ ચ ।
સ્તેયાદધઃક્રમેણૈવ દશોત્તરગુણં ત્વઘમ્

અન્ત્યજાત્પાદજાદ્વૈશ્યાત્ક્ષત્રિયાદ્બ્રાહ્મણાદપિ ।
દશોત્તરગુણૈઃ પાપૈર્લિપ્યતે ધનહારકઃ

અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
રહસ્યાતિરહસ્યં ચ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

પુરા કાઞ્ચીપુરે જાતો વજ્રાખ્યો નામ ચોરકઃ ।
તસ્મિન્પુરવરે રમ્યે સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ ।
સર્વે નીરોગિણો દાન્તાઃ સુખિનો દયયાઞ્ચિતાઃ

સર્વૈશ્વર્યસમૃદ્ધે ઽસ્મિન્નગરે સ તુ તસ્કરઃ ।
સ્તોકાસ્તોકક્રમેણૈવ બહુદ્રવ્યમપાહરત્

તદરણ્યે ઽવટં કૃત્વા સ્થાપયામાસ લોભતઃ ।
તદ્ગોપનં નિશાર્ધાયાં તસ્મિન્દૂરં ગતે સતિ

કિરાતઃ કશ્ચિદાગત્ય તં દૃષ્ટ્વા તુ દશાંશતઃ ।
જહારાવિદિતસ્તેન કાષ્ઠભારં વહન્યયૌ

સો ઽપિ તચ્છિલયાચ્છાદ્ય મૃદ્ભિરાપૂર્યયત્નતઃ ।
પુનશ્ચ તત્પુરં પ્રાયાદ્વજ્રો ઽપિ ધનતૃષ્મયા

એવં બહુધનં ત્દૃત્વા નિશ્ચિક્ષેપ મહીતલે ।
કિરાતો ઽપિ ગૃહં પ્રાપ્ય બભાષે મુદિતઃ પ્રિયામ્

મયા કાષ્ઠં સમાહર્તું ગચ્છતા પથિ નિર્જને ।
લબ્ધં ધનમિદં ભીરુ સમાધત્સ્વ ધનાર્થિનિ

તચ્છ્રુત્વા તત્સમાદાય નિધાયાભ્યન્તરે તતઃ ।
ચિન્તયન્તી તતો વાક્યમિદં સ્વપતિમબ્રવીત્

નિત્યં સંચરતે વિપ્રો મામકાનાં ગૃહેષુ યઃ ।
માં વિલોક્યૈવમચિરાદ્બહુભાગ્યવતી ભવેત્

ચાતુર્વર્ણ્યાસુ નરીષુ સ્થેયં ચેદ્રાજવલ્લભા ।
કિં તુ ભિલ્લે કિરાતે ચ શૈલૂષે ચાન્ત્યજાતિજે ।
લક્ષ્મીર્ન તિષ્ઠતિ ચિરં શાપાદ્વલ્મીકજન્મનઃ

તથાપિ બહુભાગ્યાનાં પુણ્યાનામપિ પાત્રિણે ।
દૃષ્ટપૂર્વં તુ તદ્વાક્યં ન કદાચિદ્વૃથા ભવેત્

અથ વાત્મપ્રયાસેન કૃચ્છ્રાદ્યલ્લભ્યતે ધનમ્ ।
તદેવ તિષ્ઠતિ ચિરાદન્યદ્ગચ્છતિ કાલતઃ

સ્વયમાગતવિત્તં તુ ધર્માર્થૈર્વિનિયોજયેત્ ।
કુરુષ્વૈતેન તસ્માત્ત્વં વાપીકૂપાદિકાઞ્છુભાન્

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા ભાવિભાગ્યપ્રબોધિતમ્ ।
બહૂદકસમં દેશં તત્ર તત્ર વ્યલોકયત્

નિર્મમે ઽથ મહેન્દ્રસ્ય દિગ્ભાગે વિમલોદકમ્ ।
સુબહુદ્રવ્યસં સાધ્યં તટાકં ચાક્ષયોદકમ્

દત્તેષુ કર્મકારિભ્યો નિખિલેષુ ધનેષુ ચ ।
અસંબૂર્ણં તુ તત્કર્મ દૃષ્ટ્વા ચિન્તાકુલો ઽભવત્

તં ચોર વજ્રનામાનમજ્ઞાતો ઽનુચરામ્યહમ્ ।
તેનૈવ બહુધા ક્ષિપ્તં ધનં ભૂરિ મહીતલે

સ્તોકંસ્તોકં હરિષ્યામિ તત્રતત્ર ધનં બહુ ।
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા તેનાજ્ઞાતસ્તમન્વગાત્

તથૈવાત્દૃત્ય તદ્દ્રવ્યં તેન સેતુમપૂરયત્ ।
મધ્યે જલાવૃતસ્તેન પ્રાસાદશ્ચાપિ શાર્ઙ્ગિણઃ

તત્તટાકમભૂદ્દિવ્યમશોષિતજલં મહત્ ।
સેતુમધ્યે ચકારાસૌ શઙ્કરાયતનં મહત્

કાનનં ચ ક્ષયં નીતં બહુસત્ત્વસમાકુલમ્ ।
તેનાગ્ર્યાણિ મહાર્હાણિ ક્ષેત્રાણ્યપિ ચકાર સઃ

દેવતાભ્યો દ્વિજેભ્યશ્ચ પદત્તાનિ વિભજ્ય વૈ ।
બ્રાહ્મણાંશ્ચ સમામન્ત્ર્ય દેવવ્રાતમુખાન્બહૂન્

સંતોષ્ય હેમવસ્ત્રાદ્યૈરિદં વચનમબ્રવીત્ ।
ક્વ ચાહં વીરદત્તાખ્યઃ કિરાતઃ કાષ્ઠવિક્રયી

ક્વ વા મહાસેતુબન્ધઃ ક્વ દેવાલયકલ્પના ।
ક્વ વા ક્ષેત્રાણિ કૢપ્તાનિ બ્રાહ્મણાયતનાનિ ચ

કૃપયૈવ કૃતં સર્વં ભવતાં ભૂસુરોત્તમાઃ ।
પ્રતિગૃહ્ય તથૈવૈતદ્દેવવ્રાતમુખા દ્વિજાઃ

દ્વિજવર્મેતિ નામાસ્મૈ તસ્યૈ શીલવતીતિ ચ ।
ચક્રુઃ સંતુષ્ટમનસો મહાત્માનો મહૌજસઃ

તેષાં સંરક્ષણાર્થાય બન્ધુમિઃ સહિતો વશી ।
તત્રૈવ વસતિં ચક્રે મુદિતો ભાર્યયા સહ

પુરોહિતાભિધાનેન દેવરાતપુરન્ત્વિતિ ।
નામ ચક્રે પુરસ્યાસ્ય તોષ યન્નખિલાન્દ્વિજાન્

તતઃ કાલવશં પ્રાપ્તો દ્વિજવર્મા મૃતસ્તદા ।
યમસ્ય બ્રહ્મણો વિષ્ણોર્દૂતા રુદ્રસ્ય ચાગતાઃ

અન્યો ઽન્યમભવત્તેષાં યુદ્ધં દેવાસુરોપમમ્ ।
અત્રાન્તરે સમાગત્ય નારદો મુનિરબ્રવીત્

મા કુર્વન્તુ મિથો યુદ્ધં શૃણ્વન્તુ વચનં મમ ।
અયં કિરાતશ્ચૈર્યેણ સેતુબન્ધં પુરાકરોત્

વાયુભૂતસ્ચરેદેકો યાવદ્દ્રવ્યવતો મૃતિઃ ।
સ બહુભ્યો હરેદ્દ્રવ્યં તેષાં યાવત્તથા મૃતિઃ

ગતેષ્વખિલદૂતેષુ શ્રુત્વા નારદભાષિતમ્ ।
ચચાર દ્વાદશાબ્દં તુ વાયુભૂતોંઽતરિક્ષગઃ

ભાર્યાં તસ્યાહ સ મુનિસ્તવ દોષો ન કિઞ્ચન ।
ત્વયા કૃતેન પુણ્યેન બ્રહ્મલોકમિતો વ્રજ

વાયુભૂતં પતિં દૃષ્ટ્વા નેચ્છતિ બ્રહ્મમન્દિરમ્ ।
નિર્વેદં પરમાપન્ના મુનિમેવમભાષત

વિના પતિમહં તેન ન ગચ્છેયં પિતામહમ્ ।
હહૈવાસ્તે પતિર્યાવત્સ્વદેહં લભતે તથા

તતસ્તુ યા ગતિસ્તસ્ય તામેવાનુચરામ્યહમ્ ।
પરિહારો ઽથવા કિં તુ મયા કાર્યસ્તુ તેન વા

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા પ્રીતઃ પ્રાહ તપોધનઃ ।
ભોગાત્મકં શરીરં તુ કર્મ કાર્યકરં તવ

મમ પ્રભાવાદ્ભવિતા પરિહારં વદામિ તે ।
નિરાહારો મહાતીર્થેસ્નાત્વા નિત્યં હિ સાંબિકમ્

પૂજયિત્વા શિવં ભક્ત્યા કન્દમૂલફલાશનઃ ।
ધ્યાત્વા હૃદિ મહેશાનં શતરુદ્રમનું જપેત્

બ્રહ્મહા મુચ્યતે પાપૈરષ્ટોત્તરસહસ્રતઃ ।
પાપૈરન્યૈશ્ચ સકલૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

ઇત્યાદિશ્ય દદૌ તસ્યૈ રુદ્રાધ્યાયં તપોધનઃ ।
અનુગૃહ્યેતિ તાં નારીં તત્રૈવાન્તર્દ્ધિમાગમત્

ભર્તુઃ પ્રિયાર્થે સંકલ્પ્ય જજાપ પરમં જપમ્ ।
વિમુક્તસ્તેયદોષેણ સ્વશરીરમવાપ સઃ

તતો વજ્રાભિધશ્ચૌરઃ કાલધર્મમુપાગતઃ ।
અન્યે તદ્દ્રવ્યવન્તો ઽપિ કાલધર્મમુપાગતાઃ

યમસ્તુ તાન્સમાહૂય વાક્યં ચૈતદુવાચ હ

ભવદ્ભિસ્તુ કૃતં પાપં દૈવાત્સુકૃતમપ્યુત ।
કિમિચ્છથ ફલં ભોક્તું દુષ્કૃતસ્ય શુભસ્ય વા

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રોચુર્વજ્રાદિકાસ્તતઃ ।
સુકૃતસ્ય ફલં ત્વાદૌ પશ્ચાત્પાપસ્ય ભુજ્યતે

પુનરાહ યમો યૂયં પુત્રમિત્ર કલત્રકૈઃ ।
એતસ્યૈવ બલાત્સર્વે ત્રિદિવં ગચ્છત દ્રુતમ્

તે ઽધિરુહ્ય વિમાનાગ્ર્યં દ્વિજવર્માણમાશ્રિતાઃ ।
યથોચિતફલોપેતાસ્ત્રિદિવં જગ્મુરઞ્જસા

દ્વિજવર્માખિલાંલ્લોકાનતીત્ય પ્રમદાસખઃ ।
ગાણપત્યમનુપ્રાપ્ય કૈલાસે ઽદ્યાપિ મોદતે

ઇન્દ્ર ઉવાચ
તારતમ્યવિભાગં ચ કથય ત્વં મહામતે ।
સેતુબન્ધાદિકાનાં ચ પુણ્યાનાં પુણ્યવર્ધનમ્

બૃહસ્પતિરુવાચ
પુણ્યસ્યાર્દ્ધફલં પ્રાપ્ય દ્વિજવર્મા મહાયશાઃ ।
વજ્રઃ પ્રાપ્ય તદર્ધં તુ તદર્ધેન યુતાઃ પરે

મનોવાક્કાયચેષ્ટાભિશ્ચતુર્ધાક્રિયતે કૃતિઃ ।
વિનશ્યેત્તેન તેનૈવ કૃતૈસ્તત્પરિહારકૈઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ
આસવસ્ય તુ કિં રૂપં કો દોષઃ કશ્ચવા ગુણઃ ।
અન્નં દોષકરં કિં તુ તન્મે વિસ્તરતો વદ

બૃહસ્પતિરુવાચ
પૈષ્ટિકં તાલજં કૈરં માધૂકં ગુડસંભવમ્ ।
ક્રમાન્ન્યૂનતરં પાપં તદર્દ્ધાર્દ્ધાર્દ્ધતસ્તથા

ક્ષત્રિયાદિત્રિવર્ણાનામાસવં પેયમુચ્યતે ।
સ્ત્રીણામપિ તૃતીયાદિ પેયં સ્યાદ્બ્રાહ્મણીં વિના

પતિહીના ચ કન્યા ચ ત્યજેદૃતુમતી તથા ।
અભર્તૃસન્નિધૌ નારી મદ્યં પિબતિ લોલુપા

ઉન્માદિનીતિ સાખ્યાતા તાં ત્યજેદન્ત્યજામિવ

દશાષ્ટષટ્ચતસ્રસ્તુ દ્વિજાતીનામયં ભવેત્ ।
સ્ત્રીણાં મદ્યં તદર્દ્ધં સ્યાત્પાદં સ્યાદ્ભર્તૃસઙ્ગમે

મદ્યં પીત્વા દ્વિજો મોહાત્કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયમં ચરેત્ ।
જપેચ્ચાયુતગાયત્રીં જાતવેદસમેવ વા

અમ્બિકા હૃદયં વાપિ જપેચ્છુદ્ધો ભવેન્નરઃ ।
ક્ષત્રિયો ઽપિ ત્રિવર્ણાનાં દ્વિજાદર્ધોર્ઽધતઃ ક્રમાત્

સ્ત્રીણામર્ધાર્ધકૢપ્તિઃ સ્યાત્કારયેદ્વા દ્વિજૈરપિ ।
અન્તર્જલે સહસ્રં વા જપેચ્છુદ્ધિમવાપ્નુયાત્

લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ગૌરી ચણ્ડિકા ત્રિપુરાંબિકા ।
ભૈરવો ભૈરવી કાલી મહાશાસ્ત્રી ચ માતરઃ

અન્યાશ્ચ શક્તયસ્તાસાં પૂજને મધુ શસ્યતે ।
બ્રાહ્મણસ્તુ વિના તેન યજેદ્વેદાઙ્ગપારગઃ

તન્નિવેદિતમશ્નન્તસ્તદનન્યાસ્તદાત્મકાઃ ।
તાસાં પ્રવાહા ગચ્છન્તિ નિર્લેપાસ્તે પરાં ગતિમ્

કૃતસ્યાખિલપાપસ્ય જ્ઞાનતો ઽજ્ઞાનતો ઽપિ વા ।
પ્રાયશ્ચિત્તમિદં પ્રોક્તં પરાશક્તેઃ પદસ્મૃતિઃ

અનભ્યર્ચ્ય પરાં શક્તિં પિબેન્મદ્યં તુ યો ઽધમઃ ।
રૌરવે નરકે ઽબ્દં તુ નિવસેદ્બ્રિન્દુસંખ્યયા

ભોગેચ્છયા તુ યો મદ્યં પિબેત્સ માનુષાધમઃ ।
પ્રાયશ્ચિતં ન ચૈવાસ્ય શિલાગ્નિપતનાદૃતે

દ્વિજો મોહાન્ન તુ પિબેત્સ્નેહાદ્વા કામતો ઽપિ વા ।
અનુગ્રહાચ્ચ મહતામનુતાપાચ્ચ કર્મણઃ

અર્ચનાચ્ચ પરાશક્તેર્યમૈશ્ચ નિયમૈરપિ ।
ચાન્દ્રાયણેન કૃચ્છ્રેણ દિનસંખ્યાકૃતેન ચ ।
શુદ્ધ્યેચ્ચ બ્રાહ્મણો દોષાદ્દ્વિગુણાદ્બુદ્ધિપૂર્વતઃ